Σε μια Γροιλανδία που οι πάγοι της λιώνουν ραγδαία, o κορυφαίος παγετολόγος Τζέισον Μποξ και τοπικές κοινότητες ενώνουν τις δυνάμεις τους σε μια ανατρεπτική προσπάθεια αναδάσωσης. Το ντοκιμαντέρ «Ας κάνουμε τη Γροιλανδία ξανά» καταγράφει τη φύτευση χιλιάδων δέντρων και την εκπαίδευση της νέας γενιάς, μετατρέποντας την κλιματική κρίση σε ευκαιρία για συλλογική δράση, την ώρα που το απαράμιλλης ομορφιάς νησί βρίσκεται ταυτόχρονα στο επίκεντρο των γεωπολιτικών εξελίξεων, λόγω της αναζωπύρωσης του ενδιαφέροντος του Ντόναλντ Τραμπ για την προσάρτηση του νησιού.
«Ο φόβος των κατοίκων για την απόλυτη λεηλασία της φύσης είναι μεγάλος. Οι εξορυκτικές εταιρείες περιμένουν με ανυπομονησία. Υπάρχει ένα τεράστιο πεδίο έντασης μεταξύ εμπορίου και προστασίας του περιβάλλοντος. Πιστεύω όμως ότι, ενόψει των οικονομικών μας αλληλεξαρτήσεων, μια επιστροφή στη μετριοπάθεια και την ταπεινότητα θα ήταν επιθυμητή. Είναι, λοιπόν, πάντα θέμα ισορροπίας», λέει μιλώντας στην Deutsche Welle o Γερμανός σκηνοθέτης του ντοκιμαντέρ Μίκαελ Στράσμπουργκερ.
Ο παγετολόγος Τζέισον Μποξ επεξεργάζεται δεδομένα μετρήσεων, τα οποία υποδεικνύουν μια τεράστια άνοδο της στάθμης της θάλασσας. Μιλάει για το πόσο δύσκολο είναι να γίνουν σαφείς αυτές οι συνέπειες στους ανθρώπους. Παραλίγο να καταρρεύσει από αυτό, μέχρι που αφιερώθηκε στο έργο της δενδροφύτευσης. «Κάποτε υπήρχαν δάση στη Γροιλανδία. Λόγω της υπερθέρμανσης, τα δέντρα θα μπορούσαν επομένως να ευδοκιμήσουν εκεί μετά από ένα μεγάλο χρονικό διάστημα. Από την άλλη, οι μεγάλες, σκοτεινές δασικές εκτάσεις συνέβαλαν επίσης στην υπερθέρμανση», αναφέρει ο Στράσμπουργκερ. Η ιδέα να αφήσουμε τη φύση ήσυχη μοιάζει ξεπερασμένη. «Δείτε πόσο καιρό χρειάζεται ένα δέντρο για να μεγαλώσει. Είναι καιρός να αναλογιστούμε, να επιβραδύνουμε τους ρυθμούς μας. Όπως οι ντόπιοι στην ταινία μας γίνονται ενεργοί μέσω των έργων δενδροφύτευσης στη γειτονιά τους, το ίδιο μπορεί να κάνει ο καθένας και η καθεμία στο περιβάλλον του/της», επισημαίνει.
Το λιώσιμο του permafrost
Το ντοκιμαντέρ «Η Ύβρις της Ανθρωπότητας» (Mankind's Folly), σε σκηνοθεσία του Γιώργου Αυγερόπουλου, με συμπαραγωγό το γαλλογερμανικό τηλεοπτικό δίκτυο ARTE, καταγράφει την περιβαλλοντική καταστροφή στην Αρκτική, όπου το λιώσιμο του permafrost απειλεί να απελευθερώσει αρχαίους ιούς και τεράστιες ποσότητες μεθανίου. «Είναι η καινούργια πίστα της κλιματικής κατάρρευσης. Καθώς το έδαφος λιώνει, απελευθερώνει αέρια του θερμοκηπίου από οργανική ύλη που ήταν φυλακισμένη για χιλιάδες χρόνια. Ο πλανήτης μας γίνεται θερμότερος με μια ωρολογιακή βόμβα από το παρελθόν. Η θερμοκρασία στην Αλάσκα ανέβηκε 9 βαθμούς σε 12.000 χρόνια. Το ένα τρίτο αυτής της ανόδου συνέβη κατά τη διάρκεια της δικής μου ζωής», αναφέρει μιλώντας στην Deutsche Welle o Γιώργος Αυγερόπουλος. Η Αρκτική θερμαίνεται τέσσερις φορές πιο γρήγορα από τον υπόλοιπο πλανήτη. Στη Σιβηρία, το 80% των κτηρίων σε ορισμένες πόλεις έχει υποστεί ζημιές λόγω της υποχώρησης του εδάφους. Στην Αλάσκα, κοινότητες ζητούν μεταφορά σε ασφαλέστερο έδαφος, αποτελώντας τους πρώτους κλιματικούς πρόσφυγες. «Βρισκόμαστε στην κατάσταση της "Άτης", σε ένα θόλωμα του μυαλού από το κέρδος. Η "Νέμεσις" θα έρθει από τον ίδιο τον πλανήτη, καθιστώντας τον αβίωτο για τις επόμενες γενιές», επισημαίνει ο σκηνοθέτης.
Στον βωμό της ενεργειακής ασφάλειας
Στο ντοκιμαντέρ περιγράφεται χαρακτηριστικά η αλαζονεία των εταιρειών εξόρυξης που χρησιμοποιούν τεχνητά μέσα (thermosyphons) για να κρατούν το έδαφος παγωμένο μόνο κάτω από τις δικές τους εγκαταστάσεις, προκειμένου να συνεχίσουν τις εξορύξεις στην Αρκτική, ενώ η δραστηριότητά τους καταστρέφει το περιβάλλον γύρω τους.
Ο Αυγερόπουλος είναι ιδιαίτερα αιχμηρός για το «δόγμα της ενεργειακής ασφάλειας» που έχει εκτοπίσει την κλιματική κρίση από τον δημόσιο διάλογο. Χαρακτηρίζει τις δεσμεύσεις των ηγετών παγκοσμίως ως «πράσσειν άλογα». «Τα καλύτερα μυαλά της ανθρωπότητας απασχολούνται από το πώς θα κάνουν εξόρυξη πετρελαίου από τα 3.000 μέτρα και όχι με το πώς θα ανακαλύψουν, για παράδειγμα, την καλύτερη μπαταρία για αποθήκευση ενέργειας», επισημαίνει μιλώντας στην Deutsche Welle. Ο Έλληνας δημιουργός υποστηρίζει ότι «δεν έχουμε συνειδητοποιήσει πως ζούμε με deadline στον πλανήτη μας. Αποδεχόμαστε και το deadline της ανυπαρξίας μας», τονίζει.
Η Ελλάδα και η Κύπρος, ενώ πλήττονται από την κλιματική κρίση, επιδιώκουν νέες εξορύξεις ορυκτών καυσίμων. «Όταν ρώτησα Κύπριο υπουργό αν αυτό είναι οξύμωρο, η απάντηση ήταν: "Φυσικά είναι οξύμωρο, αλλά ένας πλούτος εκεί έξω περιμένει"», λέει χαρακτηριστικά. Ήδη ετοιμάζει το επόμενο ντοκιμαντέρ του, που θα εστιάζει στις συνέπειες της κλιματικής κρίσης σε επτά χώρες της Μεσογείου.
Πολεμικός ανταποκριτής στο παρελθόν, δεν μπορεί να μην τον ανησυχούν οι πρόσφατες εξελίξεις στη Μέση Ανατολή που συνδέονται άμεσα με την ενεργειακή ασφάλεια. «Φοβάμαι πάρα πολύ ότι αυτό το πράγμα θα εξελιχθεί, αν δεν γίνει κάτι, σε ένα σαν μεγάλο πόλεμο. Δεν ξέρω τι μορφή θα έχει. Ελπίζω να βγω χίλιες φορές ψεύτης. Βλέπεις Ευρωπαίους ηγέτες να μην βρίσκονται στο ύψος των περιστάσεων και να υπακούν κάποιον που είναι στην άλλη άκρη του κόσμου και άλλο λέει τη μια μέρα, άλλο λέει την άλλη», τονίζει, κριτικάροντας και την ειδησεογραφική κάλυψη: «Οι δημοσιογράφοι έχουν μια τεράστια ευθύνη στο τι μεταφέρουν και να κρατούν τις αποστάσεις τους από τις πηγές τους».
«Η Υβρις της Ανθρωπότητας» πέρα από το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης κάνει την ευχάριστη έκπληξη και παίζεται εδώ και αρκετές εβδομάδες στους ελληνικούς κινηματογράφους, αποδεικνύοντας ότι υπάρχει ένα κοινό, το οποίο αντιστέκεται και ψάχνεται. Το ντοκιμαντέρ θα είναι διαθέσιμο διαδικτυακά από την πλατφόρμα του ARTE στη Γερμανία από τις 21 Απριλίου και στις 28 του ίδιου μήνα θα προβληθεί τηλεοπτικά. Τον περασμένο Οκτώβρη απέσπασε τον Ειδικό Έπαινο της Επιτροπής στην κατηγορία Ντοκιμαντέρ του Prix Europa 2025 στο Βερολίνο, ενός από τα σημαντικότερα φεστιβάλ οπτικοακουστικών παραγωγών της Ευρώπης.
Αν είχε έναν παγκόσμιο ηγέτη τι θα του έδειχνε από το ντοκιμαντέρ; «Το permafrost να λιώνει και τα σπίτια να καταρρέουν και ταυτόχρονα τις πετρελαϊκές που προσπαθούν να κάνουν εξορύξεις και θα του μιλούσα για την αρχαιοελληνική έννοια της ύβρεως. Δε ξέρω αν θα καταλάβαινε και πολλά. Είναι θέμα ιδεοληψίας και νοοτροπίας», απαντά ο Αυγερόπουλος. Πώς βρίσκει το κουράγιο να καταγράφει με την κάμερά του αυτές τις ζοφερές εικόνες; «Είναι μια αμιγώς πολιτική πράξη με την αριστοτελική έννοια, να προσφέρω κάτι, το οποίο είναι χρήσιμο στους συνανθρώπους μου». Παρά το δυστοπικό τοπίο, ο Αυγερόπουλος εναποθέτει την ελπίδα του στη νέα γενιά και στην παγκόσμια συνεννόηση, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Η ελπίδα δεν πεθαίνει ποτέ».
