Η 24η Ιουνίου είναι του μήνα σημαντικό ιστορικό γεγονός. Τότε ο επαναστάτης Ρήγας Βελεστινλής το 1798 στραγγαλίστηκε μαζί με τους επτά Συντρόφους του στον Πύργο Νεμπόϊζα του Βελιγραδίου και τα ιερά σώματά τους πετάχτηκαν στα νερά του Δούναβη, που έγινε ο υγρός τάφος τους. Ήταν ο πρωτεργάτης της απελευθερώσεως των σκλαβωμένων με την επανάσταση που ετοίμαζε..
Χιλιάδες Έλληνες σκοτώθηκαν, έχυσαν το αίμα τους για την πολυπόθητη λευτεριά της Ελλάδος. Όμως του Ρήγα τιμούμε ιδιαίτερα τον μαρτυρικό θάνατο κάθε Ιούνιο και ο τόπος του μαρτυρίου του έχει ανακηρυχθεί σε Μνημείο. Κι’ αυτό για έργο του, που τον ανέδειξε σε εμβληματική φυσιογνωμία του Ελληνισμού και του Βαλκανικού χώρου.
Οι σκλαβωμένοι Έλληνες για χρόνια έτρεχαν στις αυλές των μεγάλων δυνάμεων ζητώντας «άλλα χέρια δυνατά» για την αποτίναξη του αλλόθρησκου δυνάστη, όπως χαρακτηριστικά επισημαίνει ο Διονύσιος Σολωμός στις πρώτες στροφές του «Ύμνου εις την Ελευθερίαν».
Στους τέσσερις αιώνες σκλαβιάς το αγωνιώδες ερώτημα των Ελλήνων ήταν πώς, με ποιόν τρόπο θα γίνει η απελευθέρωση τους και ο Ρήγας έδωσε απάντηση το 1797 με το συγκεκριμένο στρατηγικό σχέδιο της επανάστασής του. Τώρα η επανάσταση, όλοι στην επανάσταση και με τις δικές μας δυνάμεις η επανάσταση. Τότε ακούστηκε «πολεμόκραχτη η φωνή του Ρήγα», σύμφωνα με τον Σολωμό.
Ο Θούριός, «Ως πότε παλληκάρια», δονούσε τις καρδιές των σκλαβωμένων ραγιάδων, σε μικρούς και μεγάλους, μορφωμένους και αμόρφωτους, άνδρες και γυναίκες. Ατσάλωνε την απόφασή τους για τον αγώνα, για «τον υπέρ Πατρίδος και Ελευθερίας θάνατον». Με τη εικόνα του Μεγάλου Αλεξάνδρου πρόσφερε στους Έλληνες πρότυπο ανδρείας, αγωνιστικότητας και αποτελεσματικότητας.
Στήριζε την επανάστασή του, τον ένοπλο αγώνα στις δυνάμεις των σκλαβωμένων και όχι στη βοήθεια των ξένων, που μόνο τα συμφέροντά τους εξυπηρετούν. Με την Χάρτα του επανάφερε την αρχαία πολιτική διαίρεση και την ελληνική ονοματολογία, πρωτεργάτης έτσι στην αντικατάσταση των ονομάτων του κατακτητή. Με το πρωτοποριακό του Σύνταγμα δημιουργούσε μετά την επανάστασή του την δημοκρατική του πολιτεία στην περιοχή των Βαλκανίων, χωρίς διάκριση γλώσσας, φυλή, θρησκείας.
Ο Ρήγας Βελεστινλής είναι από τις μοναδικές φυσιογνωμίες του Ελληνικού και του Βαλκανικού χώρου: διαφωτιστής, επαναστάτης, πολιτικός νους, στρατιωτικός νους, μάρτυρας, πατέρας της λευτεριάς μας, οραματιστής μιας δημοκρατικής πολιτείας, γι’ αυτό και ιδιαίτερα τιμούμε τον μαρτυρικό θάνατό του.
Έμαθε στους σκλαβωμένους Έλληνες τον «τρόπον της απελευθερώσεως» τους, όπως χαρακτηριστικά τονίζει ο στρατηγός Μακρυγιάννης, «Οι Έλληνες ενθουσιασθέντες και ενθαρρυθέντες από τους λόγους του Ρήγα έλαβον τα όπλα υπέρ της ελευθερίας».
Ήταν ο πατέρας της απελευθερώσεως των Ελλήνων, σύμφωνα με τον Ανώνυμο της Ελληνικής Νομαρχίας. Γι’ αυτό και κάθε χρόνο στις 24 Ιουνίου τιμούμε τον μαρτυρικό θάνατο του επαναστάτη Ρήγα Βελεστινλή.
Δρ. Δημήτριος Καραμπερόπουλος
Πρόεδρος Επιστημονικής Εταιρείας
Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα
