Θαρραλέες και σπάνιες ταινίες που συγκλονίζουν και αφυπνίζουν, βιβλία που φωτίζουν τις πιο σκοτεινές πτυχές της Ιστορίας, φόρουμ που φέρνουν τους ανθρώπους του κινηματογράφουπιο κοντά και προωθούν τις συμπαραγωγές, ειδικές προβολές, εργαστήρια, παιδιά που συμμετέχουν ενθουσιασμένα σε μουσικές και θεατρικές δραστηριότητες, ένα νησί που ζει σε ρυθμούς BeyondBorders!
Στρατηγικός Εταίρος του BeyondBorders είναι η ΔΕΗ, η κορυφαία εταιρεία ενέργειας στη Νοτιοανατολική Ευρώπη που στηρίζει ενεργά τις τέχνες και τον πολιτισμό. Ως αναπόσπαστο κομμάτι του κοινωνικού και οικονομικού ιστού της χώρας, η ΔΕΗ ενισχύει το διάλογο με τον πολιτισμό και την τέχνη, υποστηρίζοντας όλους και όσα μας οδηγούν στο μέλλον, ένα μέλλον καλύτερο για όλους, όπου τον πρώτο λόγο έχει ο πολιτισμός.
Την Δευτέρα και την Τρίτη προβλήθηκαν στο Κυρίως Διαγωνιστικό τμήμα ταινίες από την Ουγγαρία, την Τουρκία, τη Γαλλία, τον Καναδά, την Ελβετία και την Ελλάδα. Συνολικά στο πρόγραμμα προβολών του το φεστιβάλ συμπεριλαμβάνει36 παγκόσμιες, διεθνείς και ελληνικές πρεμιέρες, ενώ πολλά από τα ντοκιμαντέρ έχουν ταξιδέψει στα μεγαλύτερα κινηματογραφικά φεστιβάλ του κόσμου, όπως Κάννες, Βερολίνο, Βενετία, Λοκάρνο, ΚάρλοβιΒάρι, Άμστερνταμ, Κοπεγχάγη, κ.ά.
Συνταρακτική για όλον τον κόσμο που παρακολουθούσε ήταν η ταινία IShallnotHateτης TalBarda, που έκανε μια από τις σπάνιες προβολές της σε φεστιβάλ και που παρακολουθεί τον Παλαιστίνιο γιατρό ΙζελντίΑμπιουλέις, τον «Νέλσον Μαντέλα της Μ. Ανατολής», ο οποίος εργάζεται σε ισραηλινό νοσοκομείο και του οποίου οι τρεις κόρες και ηανιψιά σκοτώνονται από ισραηλινή επιχείρηση μέσα στο σπίτι τους. Ακόμα όμως και στη μεγαλύτερη απελπισία του, ο γιατρός μιλά για συνύπαρξη, χαρακτηρίζοντας το μίσος ως καταστρεπτική ασθένεια, το αντίδοτο της οποίας είναι η εκπαίδευση. Συγκίνηση προκάλεσε και η ταινία SearchingforRodakisτουKeremSoyyilmaz, με τον Τούρκο κινηματογραφιστή να αναζητά τις οικογενειακές ρίζες της Χρυσούλας, της οποίας η ταφόπλακα βρέθηκε στο σπίτι του, καθώς είχε θαφτεί εκεί βιαστικά πάνω σεανταλλαγή πληθυσμών. «Είναι πολύ σημαντικό που προβάλλεται η ταινία εδώ», είπε ο σκηνοθέτης. «Το Κας και το Καστελόριζο χωρίζονται από μια λωρίδα νερού και η ταινία είναι ένα μικρό μήνυμα από την άλλη πλευρά της θάλασσας». Παρών ήταν και ο κος Θεόδωρος Γρηγοριάδης, απόγονος της οικογένειας Ροδάκη. Στην ταινία Kixτων DávidMikulán καιBálintRévész παρακολουθούμε τη σκληρότητα της ζωής στο δρόμο για μια παρέα αγοριών που τελικά θα έρθουν αντιμέτωπα, εκτός από την αδιαφορία και με το ποινικό σύστημα της ορμπανικής Ουγγαρίας, ενώ στην ταινία TheParallelCurrentsoΓάλλοςσκηνοθέτηςPabloChavanelμιλά για την περιβαλλοντική καταστροφή στην Καμπότζη και την ανάπτυξη που αδιαφορεί για τις ζωές των ανθρώπων. Έχοντας ζήσει στην Καμπότζη, ο Chavanel μοιράστηκε με το κοινό μεταξύ άλλων το συλλογικό τραύμα από τους Κόκκινους Χμερ που αποτελεί ένα ταμπού και μια απειλή πάνω στην οποία εδραιώνεται το απολυταρχικό τωρινό καθεστώς. Τη ζωή στην τρίτη ηλικία, με αφοπλιστικό ρεαλισμόαλλά και τρυφερότητα, μας παρουσίασε ο ΧρήστοςΑδριανόπουλοςΣτον ουρανό του τίποτα με ελάχιστα αφηγούμενοςεν τέλει την προσωπική οικογενειακή του ιστορία, ενώ στην ταινία Grandmother’sfootstepsη σκηνοθέτιδαLolaPeploeσε μια πολύ προσωπική αφήγηση αναζητεί τα ίχνη της καλλιτέχνιδας γιαγιάς της Clocloαλλάκαι την αίσθηση της ελευθερίαςστα κυκλαδίτικα νησιά, όπως την Αμοργό ή τη Σέριφο, όπου η Clocloζούσεζωγραφίζοντας.
Ανάμεσα στις προβολές, οι θεατές έκαναν ένα ευχάριστο μουσικό διάλειμμα με ταμουσικά ιντερλούδια του AeolianDuet (Μιχάλης Κοντός και Ρέα Μωραΐτη) με τους ήχους του πιάνου και του βιολοντσέλουνα ταξιδεύουν από τις ρομαντικές μελωδίες των νυχτερινών του Σοπέν σε οπερατικές άριες και ρομαντικά ποπ τραγούδια με ρετρό διάθεση.
Στις προβολέςτου Πανοράματος αίσθηση προκάλεσε η ταινία του Λεωνίδα ΛιάμπεηFromCambridgewithLove, στην οποία ο συγγραφέας και δημοσιογράφος BruceClark, μέλος της Επιτροπής για την επιστροφή των γλυπτών του Παρθενώνα, παρουσιάζει το νέο κλίμα στη Μ. Βρετανία υπέρ της επιστροφής. Μέσα από συνεντεύξεις με νεότερους ακαδημαϊκούς θίγονταιθέματα, όπως η αποικιακού χαρακτήρα εξαγωγή των μαρμάρων, η λάθοςτοποθέτησή τουςστο Βρετανικό Μουσείο και η αξία του πεντελικού μαρμάρου στον τόπο του. «Νιώθω ότι είμαι στο φρούριο του ελληνισμού εδώ, στο Καστελλόριζο» είπε ο Clarkστην παρουσίαση της ταινίας.
Ενδιαφέρον είχε το ντοκιμαντέρΧάλκη- Πρωτοβουλία GREcoIslandsτου Αλέξανδρου Σκούρα, για τη Χάλκη ως το πρώτο Πράσινο-Έξυπνο Νησί, μέσα από σημαντικές δράσεις που ανέλαβε η ΔΕΗ, όπως την κατασκευή φωτοβολταϊκού πάρκου που σημαίνει σημαντικήμείωση της δαπάνης για ηλεκτρική ενέργεια για τους κατοίκους του νησιού και την τοποθέτηση 4 δημόσιων προσβάσιμων σημείων φόρτισης ΔΕΗ Blue, που συμβάλλουν στη μείωση του κλιματικού αποτυπώματος του τομέα των μεταφορών στο νησί.
Την ιστορία του Καστελλόριζου -, ενός νησιού με πλούσια ναυτική παράδοση που πέρασε από την κατοχή Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Γαλλίας, Ιταλίας, και Μεγάλης Βρετανίας, κάηκε ολοσχερώς, ερημώθηκε και πάλεψε για να ξανασταθεί στα πόδια του – αφηγούνται μέσα από τους ανθρώπους του νησιού τα ντοκιμαντέρ Στην άκρη του Αιγαίου, Καστελλόριζο, των Άγγελου Κοβότσου και ΕιρήνηςΣαρίογλου και Γυρισμός του Νίκου Καρακώστα.
Τηνδεύτερη μέρα του φεστιβάλ, παρακολουθήσαμεδύοworksinprogress: ΟGiuseppeCederna, οσκαρικόςπρωταγωνιστής του θρυλικού Mediterraneoεπιστρέφει στο Καστελλόριζο, με το οποίο τον συνδέει μιασχέση που καθόρισε τη ζωή του. Η προβολή είναι μέρος του πρότζεκτBeyondStorytellingπου κάθε χρόνο επικεντρώνεται σε ανθρώπους άρρηκτα συνδεδεμένους με το νησί. Υπεύθυνοι του εργαστηρίου είναι ο ακαδημαϊκόςUriCohen, η σκηνοθέτρια και παραγωγός DanaeElon και ηLiselleMei, βραβευμένη σκηνοθέτρια, συγγραφέας και φωτογράφος.Απολαύσαμε επίσης το MeetingZelenskyyτου AndreSinger, που προσπαθεί να απαντήσει σε ερωτήματα για τον ουκρανό πρόεδρο,σκαλίζοντας την ιστορία του από την παιδική του ηλικία υπό την κυριαρχία της ΕΣΣΔ μέχρι τις μεθυστικές μέρες του αστέρα του θεάματος, μέσα από μια εκτεταμένη και προσωπική συνέντευξη σε βάθος με τον ηθοποιό-κινηματογραφιστή LievSchreiber.
Δυναμικό το ξεκίνημα για τη νέα πρωτοβουλία του φεστιβάλ, το Φόρουμ Συμπαραγωγών με συμμετέχοντεςδιακεκριμένους σκηνοθέτες και παραγωγούς από την Ελλάδα και το εξωτερικό που γνωρίζονται, μοιράζονται ιδέες, εμπειρίες, πρακτικές και πληροφορίες, με σκοπό να υποστηριχθεί το ντοκιμαντέρ μέσω συνεργασιών και συμπαραγωγών. Όπως είπε χαρακτηριστικά οMichelNoll, ιδρυτήςτηςEcransdesMondesκαικαλλιτεχνικός σύμβουλος & ΔιευθυντήςΔιεθνούς Ανάπτυξης του BeyondBorders«Θέλουμε να δημιουργήσουμε ένα χώρο, όπου οι δημιουργοί να βρίσκουν λύσεις. Να μην μένουν στο ράφι οι ταινίες. Με πρωτοβουλίες σαν αυτήν ή το Δίκτυο των κινηματογραφικών σχολών, τη συμμετοχή σπουδαστών στο AudiovisualpitchingLab, το μicro με τις 341 υποβολές ταινιών, κ.ά., στοχεύουμε στη στήριξη ειδικά των νέων δημιουργών. Μόνο με συνεργασίες θα επιβιώσουμε». Στο φόρουμ παρουσιάστηκαν παραδείγματα συμπαραγωγών που ευοδώθηκαν χάρη στο φεστιβάλ και συζητήθηκαν ζητήματα χρηματοδότησης και οι προκλήσεις του πολλαπλού ρόλου των σκηνοθετών, η αξία του αναπάντεχου στοιχείου στο ντοκιμαντέρ και ο ρόλος ενός μπουτίκ φεστιβάλ, όπως το BeyondBorders,στην καινοτομία, την ανεξαρτησία και την ανάδειξη του ανθρώπινου παράγοντα.
Γεμάτες κόσμο ήταν οι βιβλιοπαρουσιάσεις κατά το πρώτο αυτό διήμερο. «Δεν θα ήμασταν εδώ, αν δεν είχε προηγηθεί μια τόσο τεκμηριωμένη έρευνα για το Καστελλόριζο»,τόνισε η καλλιτεχνική διευθύντρια του BeyondBorders,Ειρήνη Σαρίογλουκατά την παρουσίαση του βιβλίου Καστελλόριζο, στην άκρη του Αιγαίου των Νικόλαου Παπαναστασίου και Νικόλαου Βογιατζή (εκδ. ΙΔΙΣΜΕ), την οποία συντόνισε ο συγγραφέας και δημοσιογράφοςΠαύλοςΜεθενίτης. Οι Αυστραλο-καστελλοριζιοίσυγγραφείς του βιβλίου επεσήμαναν τη σημασία που έπαιξε το φωτογραφικό υλικό στην έρευνά τους, καθώς κάθε άλλο υλικότεκμήριο είχε καταστραφεί. Όπως χαρακτηριστικά είπαν «Υποχρέωσή μας ως Έλληνες της Αυστραλίας είναι όχι μόνον να ερχόμαστε και να φτιάχνουμε τα σπίτια μας, αλλά να γνωρίζουμε το παρελθόν των προγόνων και την παράδοσή μας. Αντέξαμε, γιατί ακουμπούσαμε σε κάτι πολύ στέρεο, στον πολιτισμό μας, που ήταν πράξη, όχι λόγια».
Μεγάλο ήταν το ενδιαφέρον για την παρουσίαση,μεσυντονιστή τον ακαδημαϊκό MatteoCompagnolo,του βιβλίου του BruceClarkTwiceaStranger (εκδ. GrantaBooksLondon) που ξεδιπλώνει το νήμα των ανταλλαγώνπληθυσμώνμεταξύΕλλάδας και Τουρκίας μέσα από ιστορική ανάλυση και πρωτογενή έρευνα με συνεντεύξεις, Στη συζήτηση θίχτηκαν θέματα μνήμης, αίσθησης διαφορετικότητας των πληθυσμών στις χώρες υποδοχής τους, γλωσσικά ζητήματα μειονοτήτων και η αλαζονική στάση των εκάστοτε αρχών, η επίδραση της ανταλλαγής πληθυσμών στο αστικό τοπίο, οι μικτοί γάμοι, κ.ά. «Το βιβλίο είναι πρόσκληση και πρόσκληση», ειπώθηκε χαρακτηριστικά. «Καλεί Έλληνες και Τούρκους να επαναπροσδιορίσουν ένα σημαντικό μέρος της εθνικής συνείδησης που επιβλήθηκε από τους εθνικούς μύθους του 20ου αιώνα. Το βιβλίο, με προσιτό τρόπο, προτρέπει τον αναγνώστη να διαλέξει έναν δρόμο που θα τον απελευθερώσει από παλιά αντανακλαστικά που οδηγούν σε μόνιμο αδιέξοδο».
Τα πρωινά και τα απογεύματα του πρώτου διημέρου το νησί γέμισε με παιδιά, που περίμεναν με ανυπομονησία τις παραστάσεις του Θεάτρου Σκιών του Αλέξανδρου Μελισσηνού για να διασκεδάσουν με την καρδιά τους με τον Καραγκιόζη και τον Οδυσσέα στο Νησί του Κύκλωπα ή τους Άθλους του Ηρακλή, ενώ τα πρωινά η Λίλη Τέγου και η Νίκη Γκουντούμη, με αφορμή ένα παραμύθι, ταξιδεύουν τα παιδιά στον κόσμο της μουσικής και του χορού με συνοδεία ζωντανής μουσικής (κιθάρα και πιάνο), μαθαίνοντας τραγούδια και φτιάχνοντας μια μικρή ορχήστρα, όπου τα παιδιά συμμετέχουν με κρουστά όργανα του συστήματος Orf.
Άννα Ρούτση
