Μιλάει στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΝΩΜΗ με αφορμή το τελευταίο του βιβλίο ο Δρ Δημ. Καραμπερόπουλος – Σημαντική ήταν η προσφορά του Ρήγα, τονίζει, ότι στήριξε την επανάστασή του στις ντόπιες, γηγενείς δυνάμεις των σκλαβωμένων
Συνέντευξη-έρευνα: Αποστόλης Ζώης
Για τον επαναστάτη και εθνεγέρτη Ρήγα Βελεστινλή έχουν εκδοθεί όλα τα έργα του, τα Άπαντα, καθώς και πολλές επί μέρους εργασίες για ειδικότερα θέματα για τον Ρήγα.
Ωστόσο, για την γενέτειρά του, το Βελεστίνο, δεν είχε γραφεί μια μελέτη, ώστε να γνωρίζει κανείς συνοπτικά την ιστορική διαδρομή μέχρι σήμερα της γενέτειρας του Ρήγα.
Αυτήν την έλλειψη έρχεται να καλύψει η πριν από δύο μήνες έκδοση του βιβλίου του Δρ Δημ. Καραμπερόπουλου με τίτλο «Βελεστίνο, η γενέτειρα του Ρήγα. Συνοπτική ιστορική αναδρομή», μια ακόμη έκδοση της Επιστημονικής Εταιρείας Μελέτης Φερών-Βελεστίνου-Ρήγα.
Στις 123 σελίδες παρουσιάζεται το Βελεστίνο με τις πρώτες αναφορές του κατά τον 12ο και 13ο αιώνα, μετά κατά την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας μέχρι το 1881. Στην συνέχεια, η πρώτη περίοδος μετά την απελευθέρωση και όλη η περίοδος του 20ου αιώνα με τα τόσα γεγονότα και τελειώνει με την σημερινή κατάσταση, με την μορφή πόλεως. Υπάρχει πλούσια τεκμηρίωση καθώς και πολλές εικόνες. Ο Δρ Δημήτρης Καραμπερόπουλος για όλα αυτά μιλάει στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΝΩΜΗ.
-«Βελεστίνο, η γενέτειρα του Ρήγα. Συνοπτική ιστορική αναδρομή». Πρόκειται για το πρόσφατο βιβλίο σας. Τι θα βρει στις σελίδες του ο αναγνώστης;
«Η έκδοση της Συνοπτικής ιστορίας του Βελεστίνου καλύπτει ένα κενό. Δεν είχαμε μέχρι σήμερα ένα βιβλίο για την ιστορία της γενέτειρας του εθνεγέρτη Ρήγα Βελεστινλή. Επιλέχθηκε να είναι συνοπτική και όχι εκτενής, για να διαβαστεί. Γι’ αυτό και οι παραπομπές, για εκείνον που θα ήθελε εκτενέστερη μελέτη, παρατίθενται στο τέλος για να μην χάνεται η ροή του διαβάσματος.
Ο αναγνώστης θα βρει στο βιβλίο στοιχεία για την ιστορική διαδρομή του Βελεστίνου από την εμφάνιση του τοπωνυμίου κατά τον 12ο αιώνα και την ύπαρξη της «Επισκοπής Βελεστίνου» τον 13αι., στοιχείο το οποίο χρησιμοποιήθηκε το 2003 και δόθηκε ο τίτλος στον εκλεγέντα από την Ιεραρχία της Ελλάδος κ. Δαμασκηνό (Καζανάκη) ως Επίσκοπο Βελεστίνου. Για την εγκατάσταση των τούρκων κατακτητών στα εύφορα μέρη του Βελεστίνου, την σκληρή συμπεριφορά τους κατά των χριστιανών κατοίκων του, την ανάδειξη του Βελεστινιώτη λογίου του 17ου αιώνα Νικόδημου Μαζαράκη, ο οποίος δίδαξε στην Αθήνα, την Άρτα και τα Ιωάννινα, την καταστροφή του Βελεστίνου κατά την επανάσταση του 1821 και την σύγκληση της Βουλής Θετταλομαγνησίας προς τιμήν του Ρήγα, την απελευθέρωση του Βελεστίνου το 1881 και την μόνη νικηφόρα μάχη στο Βελεστίνο κατά τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897.
Θα γνωρίσει ο αναγνώστης την δημιουργική περίοδος κατά τον 20ο αιώνα με την ανέγερση σχολείων και ναών, τις δύο καταστροφές του Βελεστίνου κατά τον 20ο αιώνα, το κάψιμο από τα στρατεύματα των Γερμανών το 1943 και τον καταστροφικό σεισμό του 1957, που ωστόσο συνετέλεσε η γενέτειρα του Ρήγα να αναπτυχθεί σε μια σύγχρονη κωμόπολη».
-Ασχολείστε για δεκαετίες με την μελέτη του Ρήγα Βελεστινλή. Ποια στοιχεία ήρθαν στο φως που ήταν άγνωστα μέχρι τη δική σας ερευνητική προσπάθεια; Τι είναι αυτό που σας δημιούργησε έκπληξη;
« Αφού παρουσιάσαμε το 1990 τις άγνωστες μέχρι τότε ιατρικές γνώσεις του Ρήγα στο έργο του «Φυσικής απάνθισμα», στη συνέχεια το 1994 δημοσιεύσαμε την πρώτη σημαντική έρευνά μας. Δώσαμε απάντηση στο ερώτημα των ιστορικών, οι οποίοι μέχρι τότε αναζητούσαν το πρότυπο, από όπου ο Ρήγας ερανίστηκε «εκ Γερμανικής και Γαλλικής διαλέκτουν» τα κείμενά του. Αποδείξαμε ότι ήταν η Γαλλική Εγκυκλοπαίδεια των Ντιντερώ και Ντ’ Αλαμπέρτ. Έκτοτε το «Φυσικής απάνθισμα» του Ρήγα θεωρήθηκε από τους ιστορικούς της επιστήμης ως υψηλού επιπέδου κείμενο, αν και το θεωρούσαν έως την έρευνά μας ως χαμηλού επιπέδου, λόγω πιθανώς του απλού ύφους του Ρήγα.
Στη συνέχεια, το 1998, παρουσιάσαμε την δεύτερη μεγάλη έρευνά μας, βρίσκοντας τους πρότυπους χάρτες, τους οποίους ο Ρήγας χρησιμοποίησε για την περίφημη δωδεκάφυλλη «Χάρτα» του. Παράλληλα, εντοπίστηκε για πρώτη φορά το «ρόπαλο του Ηρακλέους» στην «Επιπεδογραφία της Κωνσταντινουπόλεως», στην εμβληματική παράσταση του κοιμισμένου λιονταριού, καθώς επίσης στους χάρτες της Βλαχίας και Μολδαβίας, στις παραστάσεις κάτω από τους θυρεούς των Ηγεμόνων τους, στοιχεία που μας βοήθησαν στην συγκρότηση του στρατηγικού σχεδίου της επανάστασης του Ρήγα.
Η τρίτη πάλι σημαντική έρευνά μας ήταν η εργασία με την οποία τεκμηριώσαμε με ενδοκειμενικά στοιχεία ότι τα «Ολύμπια» του Μεταστάσιο ήταν μετάφραση του Ρήγα και όχι κάποιου φίλου του, την οποία τάχα ο Ρήγας οικειοποιήθηκε, όπως υποστηρίζονταν μέχρι πρόσφατα.
Οι ερευνητικές μας προσπάθειες συνεχίστηκαν τεκμηριώνοντας ότι η «Χάρτα» του Ρήγα ήταν της εποχής της ρωμαιοκρατίας μετά την Μάχη της Πύδνας, 168 π.Χ., τότε που οι Ρωμαίοι αποδυνάμωσαν την Μακεδονική εξουσία δημιουργώντας τέσσερα μικρά κρατίδια. Παρουσιάστηκε επίσης η πρώτη προσωπογραφία του Ρήγα, καθώς επίσης η πρωτοποριακή θέση του Ρήγα εναντίον της θανατικής ποινής.
Με δημοσιεύματά μας αναιρέσαμε τις άδικες και ατεκμηρίωτες επικρίσεις εναντίον του Ρήγα Βελεστινλή που διατυπώθηκαν από τους, Ιάκωβο Ρίζο Νερουλό, Ιωάννη Φιλήμονα και Γεώργιο Τόλια. Τεκμηριώσαμε την ιδεολογική σχέση του Ρήγα με την Ορθόδοξη πίστη και ξεκαθαρίστηκε ότι δεν εκδόθηκε αφορισμός κατά του Ρήγα από τον πατριάρχη Γρηγόριο Ε΄, αλλά σε επιστολή του εκφράζει τις αντίθετες θέσεις για το Σύνταγμά του.
Πρόσφατα παρουσιάσαμε την σημαντική αναφορά μόνο στον Ρήγα του Διονύσιου Σολωμού στον «Ύμνον εις την Ελευθερίαν» τονίζοντας ότι τότε ακούστηκε η «πολεμόκραχτη φωνή του Ρήγα» για την Επανάσταση. Επίσης, τεκμηριώσαμε ότι τα «Προλεγόμενα» στον «Πρώτο ναύτη» του Αντωνίου Κορωνιού, που περιέχεται στον «Ηθικό Τρίποδα», είναι κείμενο του Ρήγα, και ακόμη ως μυθεύματα θεωρούνται τα αναγραφόμενα ότι ο Ρήγας είχε σχέση με τους Μπεκτασήδες-Δερβίσηδες».
– Ποια η προσφορά του Ρήγα Βελεστινλή στη χώρα αλλά και στην Ευρώπη γενικότερα με τις ιδέες και τους αγώνες του;
«Χαρακτηριστικά είναι εν προκειμένω τα λόγια του στρατηγού Μακρυγιάννης, ο οποίος στον πίνακα «Πτώσις της Κωνσταντινουπόλεως» δηλώνει ξεκάθαρα την καθοριστική συμβολή του Ρήγα στην εξέγερση των σκλαβωμένων ραγιάδων για την επανάσταση, μαθαίνοντάς τους τον «τρόπον» της απελευθερώσεώς τους: «Μετά πολλούς αιώνες σκλαβιάς Ρήγας ο Βελεστινλής σπύρει τον σπόρον της ελευθερίας εις τους Έλληνας και τους ενθαρρύνει οδηγών αυτούς τον τρόπον της απελευθερώσεώς των. Οι Έλληνες ενθουσιασθέντες και ενθαρρυθέντες από τους λόγους του Ρήγα έλαβον τα όπλα υπέρ της ελευθερίας».
Σημαντική ήταν η προσφορά του Ρήγα ότι στήριξε την επανάστασή του στις ντόπιες, γηγενείς δυνάμεις των σκλαβωμένων. Πουθενά στα έργα του, δεν υπάρχει έκκληση για βοήθεια στις τότε μεγάλες δυνάμεις. Κάτι πρωτόγνωρο, γιατί μέχρι τότε οι σκλαβωμένοι Έλληνες έτρεχαν στις αυλές της Ευρώπης ικετεύοντάς τους να στείλουν στρατό για την απελευθέρωσή τους. Γι’ αυτό και ο Διονύσιος Σολωμός στις πρώτες στροφές στον «Ύμνον εις την Ελευθερίαν» μέμφεται τους Έλληνες για την έως τότε τακτική τους να ζητούν «άλλα χέρια δυνατά» για την ελευθερία τους. Ωστόσο όμως στην 18η στροφή διακηρύσσει ότι ακούστηκε η «πολεμόκραχτη φωνή του Ρήγα, για την επανάσταση.
Μια άλλη γενικότερη συμβολή του Ρήγα ήταν ότι στη «Νέα Πολιτική Διοίκηση», το Σύνταγμα του, έδωσε δικαιώματα στις ομάδες, στις συσσωματώσεις, και όπως τονίζει ο καθηγητής Νικόλαος Πανταζόπουλος προηγήθηκε κατά εκατόν πενήντα χρόνια από την Οικουμενική Διακήρυξη του ΟΗΕ του 1948.
Για να γίνει ευρύτατα η πολιτική σκέψη του Ρήγα έχουμε μεταφράσει το Σύνταγμά του και τον «Θούριο» σε 10 γλώσσες, Βαλκανικές και Ευρωπαϊκές αποστέλλοντας αντίτυπά τους σε χίλιες και πλέον Βιβλιοθήκες εθνικές και πανεπιστημιακές του κόσμου».
-Έχετε δημοσιεύσει τη μελέτη «Όνομα και καταγωγή του Ρήγα Βελεστινλή» (1997, Β’ έκδοση 2000), με την οποία αποκαθίσταται πλέον το πραγματικό όνομα του εθνεγέρτη “Ρήγας Βελεστινλής”. Μπορείτε να αναφερθείτε πιο αναλυτικά;
« Ο επαναστάτης Ρήγας Βελεστινλής είναι σαφέστατος σε όλα τα έργα του, στα οποία αναγράφει ότι εκδόθηκαν «Παρά Ρήγα Βελεστινλή Θετταλού», δηλώνοντας και την ευρύτερη περιοχή της γενέτειράς του, την Θεσσαλία. Ωστόσο, αλλοιώθηκε το όνομά του με την εισαγωγή σαν πραγματικού ονόματός του το «Αντώνιος Κυριαζής», από ένα συγγραφέα ο οποίος το 1930 συνδύασε δυο ασύνδετα πράγματα, και στη συνέχεια οι συγγραφείς χωρίς να μελετούν την ανιστόρητη και αυθαίρετη αυτή κατασκευή χρησιμοποιούσαν το «Αντώνιος Κυριαζής, ακόμη και στα Σχολικά Βιβλία ιστορίας. Ωστόσο, με την προσκόμισή μας της σχετικής βιβλιογραφίας στο τότε Παιδαγωγικό Ινστιτούτο του υπουργείου Παιδείας αποφασίστηκε το 1992 η διαγραφή του από το σχολικό βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού. Εξοβελίστηκε έτσι οριστικά το ανιστόρητο αυτό κατασκεύασμα.
Ακόμη, τονίζουμε ότι ποτέ ο Ρήγας δεν χρησιμοποίησε ως επώνυμο το «Φεραίος», μόνο το «Βελεστινλής» είχε ως επώνυμο. Το «Φεραίος» εισήχθη στην ιστοριογραφία μετά το 1832 από τον Κωνστ. Κούμα, τον Ιωάννη Φιλήμονα, και τον Χριστόφορο Περραιβό, ο οποίος και θεωρείται ο κύριος υπαίτιος της καθιέρωσης του «Φεραίος» λόγω του γεγονότος ότι ήταν σύντροφος του Ρήγα. Ωστόσο με την διοργάνωση των 8 μέχρι σήμερα Διεθνών Συνεδρίων στο Βελεστίνο για τον Ρήγα και την γενέτειρά του και την παράλληλη έκδοση των Πρακτικών τους έχει καθιερωθεί το «Ρήγα Βελεστινλής, όπως ο Ρήγας υπέγραφε. Επί πλέον, το σχολικό βιβλίο Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού εδώ και μια δεκαετία αναγράφει μόνο το «Ρήγας Βελεστινλής» και έτσι οι μαθητές, οι καινούργιες γενιές, μαθαίνουν το πραγματικό όνομα του εθνεγέρτη».
– Σε ποια σημεία μπορεί να θεωρηθεί πρωτοπόρα η πολιτική σκέψη του Ρήγα;
« Ο Ρήγας κατόρθωσε να προσαρμόσει το δημοκρατικό σύνταγμα, που ήταν για τους Γάλλους πολίτες, στην πολυγλωσσική, πολυεθνική και πολυθρησκευτική δημοκρατική του πολιτεία, που θα δημιουργούσε μετά την νίκη της επανάστασής του και την αντικατάσταση της απολυταρχικής οθωμανικής εξουσίας.
Πρωτοπόρα επίσης ήταν ακόμη η θέση του στο Σύνταγμα να μπορεί ένα μέρος του λαού να προτείνει νόμους, που αν εγκριθούν από την πλειοψηφία του λαού να καθιερώνεται ως Νόμος. Μια μορφή άμεσης δημοκρατίας».
– Απουσιάζει σήμερα από την πολιτική η σκέψη του Ρήγα;
« Διατηρούμε και διαδίδουμε τις ιδέες του Ρήγα Βελεστινλή με την διοργάνωση των Διεθνών Συνεδρίων, με τις εκδόσεις των Επαναστατικών του έργων, (το Σύνταγμα, τον Θούριο και τον Ύμνο Πατριωτικό), την εικόνα του Μεγάλου Αλεξάνδρου, την επανέκδοση της μεγαλειώδους «Χάρτας» του με τους σημαντικούς συμβολισμούς που καταχωρίζει και τους αναδεικνύουμε με τις εργασίες μας. Την προβολή τις σημαντικής θέσης του Ρήγα να στηριζόμαστε στις δικές μας δυνάμεις, να έχουμε τον δικό μας ιδεολογικό προσανατολισμό, σύμφωνα με την κληρονομιά μας, την αρχαία και την Ορθόδοξη παράδοση, να έχουμε δική μας στρατηγική, αξιοποιώντας όλες τις δυνάμεις μας, κάτι που εφαρμόζει με επιτυχία η πολιτική του Ισραήλ».
