Η Ευρώπη στην εποχή της ισχύος

Η E.E. πρέπει επιτέλους να μιλήσει με μια φωνή. Όταν συνεδριάζουν για ώρες και ημέρες οι υπουργοί Εξωτερικών μόνο για να συμπερά­νουν ότι διαφωνούν, ο κόσμος δεν τους λαμ­βάνει σοβαρά υπόψη.

————-

Του Μαργαρίτη ΣΧΟΙΝΑ (α)

—— . ——-

Για χρόνια η Ευρώπη υπήρξε σχε­δόν εμμονική στην ιδέα ενός πολυμερούς κόσμου βασισμέ­νου σε κανόνες. Επιλέξαμε να εί­μαστε οι θεματοφύλακες του διεθνούς δικαίου, της πολυμερούς συνεργασίας, του εμπορίου που διέπεται από ρυθμίσει και όχι από ωμή ισχύ. Ωστόσο, αυτά η στρατη­γική δεν έχει αποδώσει τα αναμε­νόμενα αποτελέσματα – και είναι απίθανο να αποδώσει στο μέλλον.

Ενώ εμείς παραμένουμε απορ­ροφημένοι με τους κανόνες, ο υπόλοιπος κόσμος είναι απορροφημένος με την ισχύ. Το μή­νυμα των καιρών είναι απλό: αν θέλουμε να διατηρήσουμε τη θέ­ση μας στη διεθνή σκηνή, πρέ­πει να αποδεχθούμε αυτή την πραγματικότητα και να μάθου­με να παίζουμε με τους ίδιους όρους. Πρέπει να μάθουμε και να παίξουμε χωρίς ενδοιασμούς το παχνίδι της ισχύος.

Πως μπορεί να γίνει αυτό;

Κατ’ αρχάς διορθώνοντας τις αδυναμίες μας στην εξωτερική πολιτική και την άμυνα, τομείς όπου είναι σαφές ότι αποτύχαμε.

Η Ευρώπη πρέπει επιτέλους να μιλήσει με μια φωνή. Μέχρι σήμερα η εξωτερική μας πολιτική υπήρξε αποσπασματική, αναπο­τελεσματική – και σε πολλές πε­ριπτώσεις αντικείμενο ειρωνείας.

Όταν συνεδριάζουν για ώρες και ημέρεςοι υπουργοί Εξωτερικών της Ευρωπαϊκής Ένωσης μόνο για να συμπεράνουν ότι διαφωνούν, ο κόσμος δεν μας λαμβάνει σοβα­ρά υπόψη. Το ίδιο ισχύει και για την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ), η οποία έχει εξελιχθεί σε μια περίπλοκη γραφειοκρατία χωρίς πραγματι­κή επιρροή. Τα 27 κράτη – μέλη πρόσφατα ψήφισαν τρία (!) δια­φορετικά ψηφίσματα για τη Μέ­ση Ανατολή στον ΟΗΕ.

Στην άμυνα, οι αδυναμίες μας είναι ακόμη πιο εμφανείς. Εδώ όμως ίσως τα καταφέρουμε για­τί τώρα μόλις ξεκινάμε την προ­σπάθεια. Ο σύνθετος κόσμος που μας περιβάλλει μας υπενθυμί­ζει γιατί επείγει να αρχίσουμε να οικοδομούμε μια ουσιαστική ευρωπαϊκή αμυντική ικανότητα. Να φτιάξουμε τη δική μας ασπί­δα και ομπρέλα, γιατί τώρα ξέ­ρουμε ότι δεν θα υπάρχει ασπί­δα και ομπρέλα που θα κρατάνε άλλοι για τη δική μας προστασία. Οι πρώτες ιστορικές αποφάσεις έχουν ήδη δρομολογηθεί για μια Ένωση που οργανώνει, παράγει και χρηματοδοτεί κοινά αμυντι­κά και εξοπλιστικά συστήματα.

Μαθαίνοντας το παιχνίδι της ισχύος, η Ευρώπη πρέπει επίσης να εκμεταλλευθεί ακόμη καλύτε­ρα πολιτικές και εργαλεία που εδράζονται στο κοινοτικό οπλο­στάσιο, διαθέτουν κοινοτικούς πόρους και κανονιστική ισχύ.

•      Την ενιαία αγορά: είναι η μεγα­λύτερη και πιο καλά ρυθμισμένη αγορά στον κόσμο. Όλοι θέλουν να έχουν πρόσβαση σε αυτήν – κανείς δεν θέλει να αποκλειστεί.

•      Το ευρώ: είναι το δεύτερο πα­γκόσμιο αποθεματικό νόμισμα και κερδίζει συνεχώς έδαφος, με την Κίνα και άλλες τρίτες χώρες να το χρησιμοποιούν όλο και πε­ρισσότερο ως νόμισμα αναφοράς.

•      Την αναπτυξιακή μας βοήθεια: η Ευρώπη επενδύει τεράστια ποσά σε κρίσιμες γεωπολιτικές περιοχές, αλλά συχνά χωρίς να απαιτεί τίποτα ως αντάλλαγμα. Αυτό πρέπει να αλλάξει. Η βοήθειά μας πρέπει να συνδέεται με τον τρόπο που μας αντιμετωπί­ζουν οι χώρες που τη λαμβάνουν.

•      Τη ρυθριστική μας ισχύ: οι νόμοι και τα πρότυπά μας διαμορφώνουν παγκόσμιες αγορές. Αυτό είναι ένα στρατηγικό όπλο. Όσοι δρουν ενάντια στα συμφέροντά μας πρέπει να είναι προετοιμασμένοι να πληρώσουν τίμημα, είτε μέσω κυρώσεων εί­τε μέσω περιορισμών και κυρώ­σεων σε πρόσωπα και εταιρείες.

Η γεωπολιτική δεν ανταμεί­βει τις καλές προθέσεις, αλλά τις στρατηγικές επιλογές ισχύος. Η Ευρώπη πρέπει να αποδεχθεί ότι ζούμε σε έναν κόσμο ανταγωνισμού ισχύος. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να εγκαταλείψουμε τις αξίες μας – σημαίνει ότι πρέπει να μάθουμε να τις υπερασπιζόμαστε με τρόπο απο­τελεσματικό.

Σε αυτή τη νέα εποχή η Ευρώ­πη δεν έχει την πολυτέλεια να εί­ναι απλός θεατής. Ήρθε η ώρα να υιοθετήσουμε μια πιο στρατηγική προσέγγιση, που θα συνδυάζει τις αρχές μας με την ικανότητα να επιβάλλουμε τους όρους μας.

Το Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, εδώ και δέκα χρόνια, έχει αποδείξει ότι αποτελεί τον ιδανικό χώρο για να συζητήσου­με αυτά τα κρίσιμα ζητήματα. Η φετινή επέτειος έρχεται σε μια στιγμή που η Ευρώπη καλείται να λάβει καθοριστικές αποφάσεις για το μέλλον της. Ο διάλογος που θα γίνει εδώ δεν είναι απλώς ακαδημαϊκός – είναι απαραίτητος για τη διαμόρφωση της στρατηγικής μας πορείας στον κόσμο.

(α) Τέως αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.