«Σε άμεση γειτνίαση με την πρώην πορεία του Τείχους, κατασκευάζεται κάτι σαν μια νέα γέφυρα μεταξύ των διαφόρων βασικών κατευθύνσεων, συνδέοντας τα πρώην διαιρεμένα μέρη του Βερολίνου με έναν εντελώς νέο τρόπο», συνέχισε η Μέρκελ. Η τοποθεσία του νέου κεντρικού σταθμού στο κέντρο του Βερολίνου θεωρήθηκε ιδιαίτερα συμβολική. Χτίστηκε σε μια περιοχή που είχε παραμεληθεί για χρόνια κατά μήκος της ιστορικής νεκρής ζώνης.
Η ταραγμένη ιστορία Ανατολής-Δύσης
Ως γνωστόν μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, το Βερολίνο χωρίστηκε σε δυτικό και ανατολικό τμήμα και αυτή η διαίρεση διαμόρφωσε επίσης το σιδηροδρομικό δίκτυο. Στο Ανατολικό Βερολίνο, ο Ostbahnhof (Ανατολικός Σταθμός) χρησίμευε ως κεντρικός κόμβος ενώ στο δυτικό τμήμα, η κυκλοφορία μεγάλων αποστάσεων διεξαγόταν κυρίως μέσω του Bahnhof Ζοο (Σταθμός Ζωολογικού Κήπου). Μετά την πτώση του Τείχους του Βερολίνου το 1989 και την Eπανένωση της Γερμανίας το 1990, καταρτίστηκαν σχέδια για έναν νέο κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό που όχι μόνο θα επανένωνε την πόλη από άποψη μεταφορών, αλλά και συμβολικά.
Επιλέχθηκε η τοποθεσία του πρώην Lehrter Bahnhof. Όταν άνοιξε το 1871, γρήγορα έγινε ο τερματικός σταθμός της σημαντικότερης σιδηροδρομικής σύνδεσης Ανατολής-Δύσης στη Γερμανία. Ο Lehrter Bahnhof υπέστη σοβαρές ζημιές κατά τη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου και τα υπόλοιπα τμήματα τελικά κατεδαφίστηκαν μεταξύ 1957 και 1959. Ωστόσο, ο ομώνυμος σταθμός της γραμμής S-Bahn (ο προαστιακός) επέζησε. Στη διαιρεμένη πόλη σηματοδοτούσε τον τελευταίο σταθμό στο δίκτυο S-Bahn του Δυτικού Βερολίνου πριν από τα σύνορα με το Ανατολικό Βερολίνο.
Ενοποίηση του Σιδηροδρομικού Δικτύου
Μετά την επανένωση το 1990, το σύστημα μεταφορών του Βερολίνου έπρεπε επίσης να αναδιοργανωθεί. Το σιδηροδρομικό δίκτυο, το οποίο ήταν ξεχωριστό για δεκαετίες, εκσυγχρονίστηκε και επεκτάθηκε σε ένα ενιαίο σύστημα. Ο νέος κεντρικός σιδηροδρομικός σταθμός σχεδιάστηκε ως ο κεντρικός κόμβος αυτού του νέου δικτύου. Τον διαγωνισμό κέρδισε ο Γερμανός αρχιτέκτονας Μάινχαρντ φον Γκέρκαν (ο οποίος πέθανε το 2022) από την εταιρεία gmp Architekten. Η διάταξη των γραμμών είχε ήδη καθοριστεί από τους Γερμανικούς Σιδηροδρόμους Deutsche Bahn.
«Το σκεπτικό ήταν να δημιουργηθεί ένα κτήριο βασισμένο σε αυτά τα θεμέλια που να ανοίγει στην πόλη, παρέχοντας ταυτόχρονα προσανατολισμό και σαφήνεια», λέει ο συνεργάτης της gmp, Στέφαν Σουτς. Ο σχεδιασμός αντιλαμβάνεται τον κεντρικό σιδηροδρομικό σταθμό ως «καθεδρικό ναό των μεταφορών».
Το γυαλί και ο χάλυβας είναι τα καθοριστικά χαρακτηριστικά, επιτρέποντας άφθονο φως της ημέρας στην αίθουσα και δημιουργώντας μια ανοιχτή, καθαρή δομή. Ο προσανατολισμός του κτηρίου προς τον τρούλο του Ράιχσταγκ είναι επίσης εντυπωσιακός. Αποτελεί ένα οπτικό σημείο αναφοράς – όπως ακριβώς και ο σιδηροδρομικός σταθμός, αντιπροσωπεύει το πρόσφατα σχεδιασμένο, ενωμένο Βερολίνο – επίσης φτιαγμένο από γυαλί, ως σύμβολο δημοκρατικής διαφάνειας.
Εγκαίνια για το Παγκόσμιο Κύπελλο 2006
Η κατασκευή του Κεντρικού Σιδηροδρομικού Σταθμού του Βερολίνου ξεκίνησε το 1995 και διήρκεσε περίπου έντεκα χρόνια. Μια σημαντική πρόκληση ήταν η τοποθεσία του ακριβώς πάνω στον ποταμό Σπρέε, με υψηλό υδροφόρο ορίζοντα και αμμώδες υπέδαφος. Αυτό απαιτούσε πολύπλοκες μεθόδους κατασκευής και στεγανοποίησης για τις υπόγειες πλατφόρμες και σήραγγες. Επιπλέον, οι βόμβες που δεν είχαν εκραγεί από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο καθυστέρησαν τις κατασκευαστικές εργασίες, απαιτώντας την εξουδετέρωσή τους και την αφαίρεσή τους.
Ο σταθμός άνοιξε λίγο πριν από το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2006 στη Γερμανία. Για να τηρηθούν οι προθεσμίες και οι προϋπολογισμοί, η Deutsche Bahn άλλαξε τμήματα του αρχικού σχεδίου. Η γυάλινη οροφή μειώθηκε και ορισμένες πλατφόρμες παρέμειναν ακάλυπτες. Εγκαταστάθηκαν υπόγειες, απλές οροφές αντί των σχεδιαζόμενων θόλων. Ο αρχιτέκτονας προσέφυγε στη Δικαιοσύνη για αυτές τις αλλαγές και δικαιώθηκε. Ένα δικαστήριο έκρινε ότι αποτελούσαν παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων. Τελικά το 2008 και τα δύο μέρη κατέληξαν σε εξωδικαστικό συμβιβασμό και αποφεύχθηκε ένας δαπανηρός επανασχεδιασμός.
Μνημείο στον ποταμό Σπρέε
Στις 28 Μαΐου 2006, δύο ημέρες μετά τα επίσημα εγκαίνιά του, ο Κεντρικός Σταθμός του Βερολίνου άρχισε να λειτουργεί. Σήμερα, περίπου 1.300 τρένα και περισσότεροι από 300.000 επιβάτες περνούν καθημερινά από τον σταθμό, καθιστώντας τον έναν από τους πιο πολυσύχναστους συγκοινωνιακούς κόμβους της Γερμανίας. Ο σταθμός στεγάζει πολλά καταστήματα και εστιατόρια, γεγονός που οδηγεί ορισμένους επικριτές του να πιστεύουν ότι ο σχεδιασμός του θυμίζει περισσότερο ένα πολυώροφο εμπορικό κέντρο.
Ωστόσο, όποιος εμβαθύνει στην ιστορία αυτού του γίγαντα από γυαλί και χάλυβα στον ποταμό Σπρέε θα αναγνωρίσει ότι αποτελεί επίσης ένα μνημείο για την Eπανένωση της Γερμανίας – ένα μνημείο που είναι ακόμη πιο εντυπωσιακό μετά το σκοτάδι. Με τις φωτισμένες προσόψεις του, ο σταθμός είναι πλέον ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα ορόσημα του Βερολίνου.
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός
