Το αν η προσέγγιση της Ισπανίας με την Αλγερία εξόργισε τόσο πολύ το Μαρόκο ώστε το Ραμπάτ, παρά τις εξαιρετικά βελτιωμένες σχέσεις με την Ισπανία τα τελευταία χρόνια, να επιτρέψει σε δεκάδες χιλιάδες μετανάστες να εισβάλουν στα σύνορα προς τον θύλακα της Θέουτα αμφισβητείται.
Η ισπανική εφημερίδα El País ανέφερε αυτή την πιθανότητα στα τέλη Ιουλίου. «Οι εντάσεις στη Θέουτα συμπίπτουν άμεσα με το ταξίδι του Πέδρο Σάντσεθ στην Αλγερία, έναν περιφερειακό αντίπαλο του βασιλείου των Αλαουιτών», αναφέρει το σχόλιο. Και ακολουθεί μια προειδοποίηση: «Οποιοσδήποτε πειρασμός να χρησιμοποιηθεί ξανά η μετανάστευση ως μοχλός πίεσης είναι απαράδεκτος».
Ένας εκπρόσωπος του Υπουργείου Εσωτερικών του Μαρόκου απέρριψε τις κατηγορίες. Αντ' αυτού, δήλωσε ότι η «κακόβουλη κατάχρηση» των κοινωνικών δικτύων, οι παραπλανητικές πληροφορίες και οι παρερμηνείες μιας απόφασης του Ανωτάτου Δικαστηρίου της Ισπανίας ήταν υπεύθυνες για το συμβάν.
Μια βαθύτερη αντιπαλότητα
Ανεξάρτητα από την πρόσφατη κρίση, οι αμοιβαίες κατηγορίες υποδεικνύουν τη βαθιά αντιπαλότητα μεταξύ Αλγερίας και Μαρόκου. Στον πυρήνα της βρίσκεται η σύγκρουση για το καθεστώς της Δυτικής Σαχάρας, η οποία ξεκίνησε με την αποχώρηση της Ισπανίας το 1975. Ενώ το Μαρόκο θεωρεί την περιοχή αναπόσπαστο μέρος της εδαφικής του ακεραιότητας και επιδιώκει διεθνή αναγνώριση γι' αυτήν, η Αλγερία υποστηρίζει το δικαίωμα αυτοδιάθεσης του αραβο-βερβερικού ιθαγενή πληθυσμού των Σαχράουι και το Μέτωπο Πολισάριο.
Σύμφωνα με ένα δοκίμιο του ισπανικού ερευνητικού δικτύου για τη διεθνή ασφάλεια και τις διεθνείς σχέσεις UNISCI, η σύγκρουση της Δυτικής Σαχάρας έχει γίνει εδώ και καιρό σύμβολο μιας βαθύτερης αντιπαλότητας μεταξύ Αλγερίας και Μαρόκου για την πολιτική ηγεμονία στην περιοχή του Μαγκρέμπ. Η σύγκρουση συνδέεται στενά και με την εσωτερική νομιμότητα και των δύο καθεστώτων – στο Μαρόκο με την εδαφική ακεραιότητα και στην Αλγερία με την εικόνα που έχει ως αντιαποικιακό κράτος – και γι' αυτό ένας συμβιβασμός γίνεται ολοένα πιο δύσκολος.
Για δεκαετίες, αυτές οι εντάσεις έχουν εμποδίσει την οικονομική ολοκλήρωση της Βόρειας Αφρικής. Θεσμοί όπως η Αραβική Ένωση Μαγκρέμπ έχουν καταστεί σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικοί και τα κοινά οικονομικά και ασφαλιστικά έργα σημειώνουν μικρή πρόοδο. Ως αποτέλεσμα, ολόκληρη η περιοχή χάνει σε οικονομικό δυναμισμό και διεθνές βάρος.
H σχέση με το Ισραήλ
Η αντιπαλότητα απέκτησε περαιτέρω δυναμική το 2020 με την ομαλοποίηση των σχέσεων μεταξύ Μαρόκου και Ισραήλ, η οποία οδήγησε στο να αναγνωρίσει το Ισραήλ τις αξιώσεις του Μαρόκου στη Δυτική Σαχάρα. «Η Αλγερία θεωρούσε τους ολοένα πιο στενούς δεσμούς του Ισραήλ με το Μαρόκο ως απειλή για την ασφάλειά της», σύμφωνα με ανάλυση της Διεθνούς Ομάδας Κρίσεων (ICG). Η ανησυχία της Αλγερίας επικεντρώθηκε λιγότερο στη διπλωματική ομαλοποίηση και περισσότερο στην προοπτική μιας βιώσιμης στρατιωτικής και μυστικής συνεργασίας, η οποία θα μπορούσε να μετατοπίσει την περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων σε βάρος της Αλγερίας.
Και τα δύο κράτη θεωρούν τα στρατιωτικά μέτρα και τα μέτρα εξωτερικής πολιτικής τους ως αμυντικά, ωστόσο αντιλαμβάνονται τις ενέργειες του άλλου ως απειλή. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο επανεξοπλισμού, αποτροπής και αυξανόμενης δυσπιστίας – παρ' όλο που καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν έχει άμεσο συμφέρον σε ανοιχτό πόλεμο. Ακριβώς αυτή η λογική καθιστά τη σύγκρουση τόσο επικίνδυνη, καθώς ακόμα και μικρά περιστατικά ή λανθασμένοι υπολογισμοί θα μπορούσαν να προκαλέσουν μια ακούσια κλιμάκωση.
Η σχέση με την Ευρώπη
Η αντιπαλότητα μεταξύ Μαρόκου και Αλγερίας δεν περιορίζεται πλέον στη σύγκρουση της Δυτικής Σαχάρας. Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR) την περιγράφει ως έναν ανταγωνισμό για διεθνείς εταίρους και πολιτική επιρροή, στον οποίο η Ευρώπη έχει γίνει σημαντικό σημείο αναφοράς. Και τα δύο κράτη έχουν επιδιώξει να υπογραμμίσουν τη στρατηγική τους σημασία για την Ευρωπαϊκή Ένωση, επισημαίνοντας τα διαφορετικά τους πλεονεκτήματα στην εξωτερική πολιτική.
Το Μαρόκο αυτοπροσδιορίζεται ως βασικός εταίρος στους τομείς της μετανάστευσης, της καταπολέμησης της τρομοκρατίας και της οικονομικής συνεργασίας. Η Αλγερία δίνει έμφαση στον ρόλο της ως προμηθευτή ενέργειας και στην επιρροή της στην ασφάλεια στο Μαγκρέμπ και την περιοχή του Σαχέλ. Οι σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν έτσι γίνει μέρος του μαροκινο-αλγερινού ανταγωνισμού για περιφερειακή επιρροή και διεθνή υποστήριξη.
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός
