Η σημερινή πλήρης αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων από το Ιράκ κλείνει ένα σημαντικό κεφάλαιο στις σχέσεις Ουάσιγκτον και Βαγδάτης. Ωστόσο, το ενδεχόμενο επανεμφάνισης του ISIS και η προοπτική αφοπλισμού των τοπικών σιιτικών πολιτοφυλακών που υποστηρίζονται από το Ιράν εξακολουθούν να προκαλούν έντονο προβληματισμό στην ιρακινή κυβέρνηση.
Το 2014 οι Ηνωμένες Πολιτείες ανέπτυξαν ισχυρές στρατιωτικές δυνάμεις στο Ιράκ για την καταπολέμηση του ISIS, ο οποίος είχε τότε θέσει υπό τον έλεγχό του μεγάλες περιοχές της χώρας. Σήμερα, 30 Σεπτεμβρίου 2026, αυτό το κεφάλαιο της σύγχρονης ιστορίας του Ιράκ κλείνει με την ολοκλήρωση της πλήρους αποχώρησης των αμερικανικών δυνάμεων, έπειτα από μια διαδικασία δύο ετών που συνοδεύτηκε από πολιτικές αντιπαραθέσεις και διακυμάνσεις.
Φόβοι για αναβίωση του ISIS μετά την αποχώρηση
Η σημερινή εξέλιξη δεν σηματοδοτεί το τέλος των σχέσεων ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Βαγδάτης. Παρότι οι αμερικανικές δυνάμεις εγκατέλειψαν το ιρακινό έδαφος, μεταφέρθηκαν σε γειτονικές χώρες, με την Ιορδανία να φιλοξενεί το μεγαλύτερο μέρος τους.
Παράλληλα, έχει γίνει σαφές ότι σε ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας οι ιρακινές αρχές, τόσο της κεντρικής κυβέρνησης όσο και της αυτόνομης κουρδικής διοίκησης στο βόρειο Ιράκ, θα συνεχίσουν να συντονίζονται με την αμερικανική στρατιωτική διοίκηση της CENTCOM στον Περσικό Κόλπο.
Ωστόσο, σύμφωνα με το Reuters, στρατιωτικοί αξιωματούχοι στη Βαγδάτη δεν κρύβουν την ανησυχία τους ότι η αποχώρηση των ΗΠΑ μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες που θα επιτρέψουν την ανασυγκρότηση του ISIS. Παράλληλα, εκφράζονται αμφιβολίες για το κατά πόσο οι ομοσπονδιακές ιρακινές δυνάμεις ασφαλείας και οι κουρδικές δυνάμεις του βόρειου Ιράκ διαθέτουν την απαιτούμενη επιχειρησιακή ικανότητα ώστε να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά μια πιθανή επανεμφάνιση της τζιχαντιστικής οργάνωσης.
Δύσκολος ο αφοπλισμός των φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών
Σε πολιτικό επίπεδο, κατά τις δύο πρόσφατες κατ’ ιδίαν συναντήσεις του προέδρου Τραμπ με τον νέο πρωθυπουργό του Ιράκ, Άλι Αλ-Ζάιντι, καθορίστηκε το νέο πλαίσιο συνεργασίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Βαγδάτης. Πέρα από την αμερικανική δέσμευση για αναπτυξιακή βοήθεια προς το Ιράκ, η κυβέρνηση Αλ-Ζάιντι ανέλαβε την υποχρέωση να προωθήσει τον αφοπλισμό των σιιτικών πολιτοφυλακών που στηρίζονται από το Ιράν.
Πρόκειται για ένα ιδιαίτερα δύσκολο εγχείρημα, καθώς δεν θεωρείται δεδομένο ότι η κυβέρνηση της Βαγδάτης θα μπορέσει να το υλοποιήσει. Η ιρακινή ηγεσία επιδιώκει διαχρονικά να διατηρεί λεπτές ισορροπίες με την Τεχεράνη, λαμβάνοντας υπόψη ότι η πλειονότητα του πληθυσμού της χώρας είναι σιιτική.
Οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές που δραστηριοποιούνται στο Ιράκεξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό παράγοντα ισχύος. Από την έναρξη του πολέμου στη Μέση Ανατολή , στις 7 Οκτωβρίου 2023, έχουν πραγματοποιήσει επιθέσεις, κυρίως με drones, εναντίον ισραηλινών στόχων αλλά και αμερικανικών εγκαταστάσεων σε χώρες του Κόλπου, στη Συρία και στην Ιορδανία.
Σε συνέντευξή του στους New York Times στις 21 Σεπτεμβρίου και αργότερα από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, ο Άλι Αλ-Ζάιντι παρουσίασε ένα σχέδιο έξι σταδίων για τον σταδιακό πλήρη αφοπλισμό των φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών έως τις 30 Ιουνίου 2027.
Μέχρι στιγμής, όμως, οι δύο ισχυρότερες οργανώσεις του χώρου, η Κατάιμπ Χεζμπολάχ και η Χεζμπολάχ Αλ-Νουτζάμπα, έχουν εκφράσει τη διαφωνία τους με αυτή την προοπτική. Αντίθετα, άλλες πολιτοφυλακές, όπως η Ασάιμπ Αχλ Αλ-Χακ, η Κατάιμπ Ιμάμ Άλι και η Σαράγια Αλ-Σαλάμ του Μουκτάντα Αλ-Σαντρ, εμφανίζονται πιο πρόθυμες να διαπραγματευτούν με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση της Βαγδάτης.
