Το γλυκό δηλητήριο του λαϊκισμού
Οι σημερινές εκλογές θα είναι καθοριστικές για το μέλλον της Ολλανδίας και θα στείλουν ένα μήνυμα για την κατεύθυνση της Ευρώπης. Η σκοτεινή απειλή του δεξιού λαϊκιστή Βίλντερς επισκιάζει τη διαδικασία.Στις σημερινές εκλογές η Ολλανδία κρίνει το μέλλον της. Το ζήτημα όμως δεν είναι απλά αν ο ψηφοφόρος θα βάλει ή όχι ένα σταυρό στο όνομα του σημερινού φιλελεύθερου πρωθυπουργού Μαρκ Ρούτε. Η απλή αναλογική διασφαλίζει εναλλακτικές στην Ολλανδία. Υπάρχουν και οι Χριστιανοδημοκράτες, οι Πράσινοι, οι Σοσιαλιστές. Πάνω από όλους ωστόσο κρέμεται η σκοτεινή απειλή του δεξιού λαϊκιστή Χέερτ Βίλντερς.
Στην τελευταία φάση του προεκλογικού αγώνα ο Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν έκανε ένα ανέλπιστο δώρο στον πρωθυπουργό Ρούτε. Προκειμένου να αγρεύσει ψήφους για το δικό του δημοψήφισμα στην Τουρκία υπέθαλψε, μια παράλογη διένεξη με την Ολλανδία που έδωσε με τη σειρά της στον Ρούτε την ευκαιρία να προβληθεί σαν πραγματικός ηγέτης. Ο Ρούτε δεν μπορούσε να μην αντιδράσει ξεκάθαρα στις προκλήσεις της Άγκυρας. Αν δεν έβγαζε κιχ, θα έχανε απλά τις εκλογές.
Ο δεξιός λαϊκισμός καραδοκεί και αλλού
Ακόμα και ο Βίλντερς απέφυγε το θέμα στην τηλεμαχία με τον Ρούτε, αλλιώς θα έπρεπε να ομολογήσει ότι συμφωνεί με τη σκληρή στάση του Ρούτε. Προηγουμένως βέβαια ο Βίλντερς είχε ρίξει λάδι στη φωτιά μέσω του twitter. Η διένεξη για τις προεκλογικές εμφανίσεις Τούρκων πολιτικών στην Ολλανδία, έγραφε, δείχνει ότι οι Τούρκοι που ζουν εκεί δεν έχουν γίνει πραγματικοί Ολλανδοί. Οι ίδιοι οι Ολλανδοί πολίτες θα αντιδρούσαν παλιότερα με αγανάκτηση στις ακρότητες του Βίλντερς. Εδώ και δεκαπέντε χρόνια όμως έχουν σιγά-σιγά εθιστεί στο δηλητήριο του δεξιού λαϊκισμού, στα κηρύγματα του μίσους και του διχασμού.
Γι’ αυτό ακριβώς οι Ολλανδοί αποφασίζουν σήμερα σε ποια χώρα θέλουν πραγματικά να ζήσουν, ποια σχέση θέλουν να έχουν πραγματικά με τους γείτονές τους και την υπόλοιπη Ευρώπη. Θα στείλουν άραγε σήμερα ένα μήνυμα που θα ενδυναμώνει τους δεξιούς λαϊκιστές στην Ευρώπη και μαζί τον κίνδυνο που ενέχει το γλυκό τους δηλητήριο; Θα πέσουν θύματα των απλοϊκών ερωτήσεων, των συναισθηματικών μηνυμάτων και των ταπεινών ενστίκτων; Είναι αυτό το ενδεχόμενο που ξαφνικά κάνει τόσο ενδιαφέρουσες τις εκλογές στη μικρή Ολλανδία. Οι Ολλανδοί ψηφοφόροι είναι οι πρώτοι που θα δώσουν την ετυμηγορία τους αυτή την ευρωπαϊκή εκλογική χρονιά. Ο δεξιός λαϊκισμός όμως καραδοκεί και αλλού.
Μπάρμπαρα Βέζελ
Έτοιμη για ανεξαρτησία η σκωτσέζικη οικονομία;
Η τοπική κυβέρνηση της Σκωτίας επιδιώκει ένα νέο δημοψήφισμα με στόχο την ανεξαρτητοποίηση από τη Μ. Βρετανία. Ωστόσο, η οικονομία της έχει πληγεί από τις επιπτώσεις της χρηματοοικονομικής κρίσης.Ήδη κατά την προσγείωση μια πτήσης προς τη Σκωτία μπορεί να διακρίνει κανείς τα δυνατά -και αδύνατα- σημεία της τοπικής οικονομίας. Μπροστά από τις βραχώδεις ακτές πλατφόρμες άντλησης πετρελαίου «ξεπηδούν» μέσα από τη θάλασσα. Από τη δεκαετία του 1970 το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο από τη Βόρεια Θάλασσα συνιστούν σημαντικό οικονομικό παράγοντα στον Βορρά της Μ. Βρετανίας. Τα έσοδα από την εκμετάλλευση των πόρων αυτών αποτέλεσαν βασικό επιχείρημα όσων είχαν ταχθεί υπέρ της ανεξαρτητοποίησης της Σκωτίας ενόψει του σχετικού δημοψηφίσματος το 2014. Ωστόσο, οι Σκωτσέζοι αποφάσισαν σε ποσοστό 55% να παραμείνουν στο Ηνωμένο Βασίλειο, μεταξύ άλλων και εξαιτίας των αμφιβολιών για το μέλλον της τοπικής οικονομίας.
Από τότε η τιμή του πετρελαίου έχει μειωθεί περίπου κατά το ήμισυ. Τα έσοδα του προϋπολογισμού από την πετρελαϊκή βιομηχανία περιορίστηκαν κατά δύο τρίτα. Από το πετρέλαιο εξαρτώνται και άλλοι κλάδοι της οικονομίας, όπως ο ξενοδοχειακός τομέας και οι επιχειρήσεις εστίασης. Πάντως, η τοπική κυβέρνηση θέλει να κάνει άλλη μια τολμηρή προσπάθεια. Η τοπική πρωθυπουργός Νίκολα Στέρτζον εξήγγειλε χθες τη διεξαγωγή ενός νέου δημοψηφίσματος με στόχο την ανεξαρτησία της Σκωτίας. Αιτία είναι η διαμάχη με την κεντρική κυβέρνηση του Λονδίνου σχετικά με το Brexit. Το Λονδίνο θέλει να βγει από την ενιαία εσωτερική αγορά της ΕΕ, σε αντίθεση με τη Σκωτία που θέλει να παραμείνει εντός.
Μια ανεξαρτητοποίηση προμηνύει σκληρές περικοπές
Όμως θα μπορέσει η σκωτσέζικη οικονομία να απορροφήσει τους κραδασμούς της απόσχισης από το Λονδίνο, δεδομένου ότι περίπου τα δύο τρίτα των σκωτσέζικων εξαγωγών διοχετεύονται στο Ηνωμένο Βασίλειο; «Η αφετηρία είναι σίγουρα χειρότερη σε σχέση με το 2014», επισημαίνει ο Γκρέιμ Ρόυ, διευθυντής του διακεκριμένου Ινστιτούτου Οικονομικών Ερευνών Fraser of Allander της Γλασκώβης. Επιπλέον, σοβαρή ανησυχία εμπνέει η κατάσταση του χρηματοοικονομικού τομέα στη Σκωτίας, ο οποίος είναι «σκιά του εαυτού του». Η μερικώς κρατικοποιημένη τράπεζα Royal Bank of Scotland αδυνατεί να ανακάμψει επαρκώς, καταγράφοντας απώλειες για ένατη διαδοχική χρονιά. Να σημειωθεί ακόμη ότι ο τομέας της παροχής υπηρεσιών αντιστοιχεί τα δύο τρίτα της οικονομίας.
Οι σημαντικότεροι δείκτες της οικονομίας δεν συνηγορούν στην άποψη ότι η Σκωτία θα βρισκόταν σε καλύτερη μοίρα εκτός Ηνωμένου Βασιλείου. Ο τοπικός ρυθμός οικονομικής ανάπτυξης περιορίστηκε πέρσι στο ένα τρίτο περίπου του αντίστοιχου δείκτη που αφορά ολόκληρη τη χώρα. Και η ανεργία –οριακά κάτω του 5%- υπερβαίνει ελαφρώς την αντίστοιχη σε παμβρετανικό επίπεδο. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, μια ανεξάρτητη Σκωτία θα είχε να αντιμετωπίσει μια τρύπα στον προϋπολογισμό της μεγέθους 18 δις ευρώ, η οποία αντιστοιχεί στο 10% του σκωτσέζικου ΑΕΠ.
Ορισμένοι ελπίζουν ότι μια ανεξάρτητη Σκωτία θα μπορούσε να επιτύχει ανάπτυξη και πέρα από τα όρια της πετρελαϊκής βιομηχανίας. Τομείς όπως η έρευνα και η τεχνολογική ανάπτυξη, ο τουρισμός και η βιομηχανία τροφίμων, θεωρούνται αρκετά ελπιδοφόροι. Ο οικονομολόγος Γκρέιμ Ρόυ εκτιμά πάντως ότι σε περίπτωση ανεξαρτητοποίησης η Σκωτία θα κληθεί «να σφίξει το ζωνάρι» κάνοντας σκληρές περικοπές. Ωστόσο, όπως φάνηκε και με την απόφαση των Βρετανών σε ό,τι αφορά το Brexit, έτσι και στην περίπτωση ενός νέου σκωτσέζικου δημοψηφίσματος «η απόφαση θα ληφθεί μάλλον με πολιτικά παρά με οικονομικά κριτήρια», επισημαίνει ο Ρόυ.
Κρίστοφ Μέγερ (dpa) / Άρης Καλτιριμτζής
Τούρκοι σκηνοθέτες αυτολογοκρίνονται
Δεν έχουν χρηματοδότηση, ούτε κοινό. Από το κράτος δεν λαμβάνουν καμία υποστήριξη, το αντίθετο. Η λογοκρισία είναι καθημερινό φαινόμενο για τους περισσότερους τούρκους σκηνοθέτες. Όπως και η αυτολογοκρισία.Αντιμέτωποι με την κρατική καταστολή δεν βρίσκονται μόνο οι τούρκοι δημοσιογράφοι και οι πολιτικοί αντιφρονούντες. Μεγάλες δυσκολίες αντιμετωπίζουν πλέον στην καθημερινότητά τους και οι τούρκοι κινηματογραφιστές. Η αυστηρή αντιτρομοκρατική πολιτική της τουρκικής κυβέρνησης οδηγεί μεταξύ άλλων στη λογοκρισία του καλλιτεχνικού έργου. «Όλοι όσοι εκφράζονται με κριτική σκέψη μπλοκάρονται από την τουρκική κυβέρνηση. Τουρκικά κανάλια και διανομείς ταινιών δεν ενδιαφέρονται πλέον για τον τουρκικό κινηματογράφο. Κι όταν αποφασίζουν να προβάλουν ταινίες τούρκων σκηνοθετών, τότε το κοινό που τις βλέπει είναι περιορισμένο», αναφέρει ο Αντίλ Καγιά, διευθυντής του Φεστιβάλ Γερμανοτουρκικού Κινηματογράφου που ολοκληρώθηκε την περασμένη Κυριακή στη Νυρεμβέργη. Ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα των τούρκων σκηνοθετών είναι ότι τα τελευταία χρόνια είναι αποκλεισμένοι από προγράμματα κρατικών επιχορηγήσεων.Σε όλα αυτά προστίθεται η αγωνία και ο φόβος των διώξεων, ιδίως μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του Ιουλίου του 2016.
Η τουρκική τέχνη σε κώμα
«Σε μια δημοκρατία οι πολίτες στηρίζουν τις ελπίδες τους στην αντιπολίτευση, περιμένουν τις επόμενες εκλογές. Αλλά στην Τουρκία η αντιπολίτευση είναι ανύπαρκτη, γι' αυτό και ανησυχώ», λέει χαρακτηριστικά ο τούρκος σκηνοθέτης Τεφίκ Μπασέρ. Όπως αναφέρει ο 66χρονος σκηνοθέτης, πολλοί συνάδελφοί του στην Τουρκία είναι πλέον άνεργοι.
«Όταν ένας πολίτης δεν μπορεί να μιλήσει ελεύθερα στην ίδια του τη χώρα, αυτό ισοδυναμεί με θάνατο», λέει ο Μπασέρ. Παρόμοιες ανησυχίες έχουν όλοι οι τούρκοι σκηνοθέτες που συμμετείχαν στον φεστιβάλ της Νυρεμβέργης, επισημαίνοντας ότι τα τελευταία χρόνια η κατάσταση οδεύει από το κακό στο χειρότερο. «Είμαι 57 ετών και έχω ζήσει ήδη τρία πραξικοπήματα στην Τουρκία», αναφέρει από την πλευρά του ο σεναριογράφος, σκηνοθέτης και ηθοποιός Ερκάν Κεσάλ από την Κωνσταντινούπολη. Για τον ίδιο η σημερινή κατάσταση στην Τουρκία του Ερντογάν δεν είναι κάτι νέο. Όποιος εκφράζεται δημόσια με οποιοδήποτε μέσο διατρέχει κίνδυνο δίωξης. Επομένως η άσκηση πίεσης στους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο στην χώρα, αλλά μάλλον μια τακτική ευρέως διαδεδομένη με βαθιές ρίζες στο παρελθόν.
Υπάρχει και η άλλη Τουρκία...
«Είναι η πατρίδα μας. Αλλά μέχρι σήμερα δεν ξέρουμε τι θα πει ελευθερία της έκφρασης ή σεβασμός της πολυφωνίας», εκτιμά ο Μπασέρ. «Βρισκόμαστε σε κώμα», λέει εμφατικά, σημειώνοντας ότι υπό τις παρούσες συνθήκες είναι δύσκολο για τους τούρκους σκηνοθέτες να δημιουργήσουν τέχνη άνευ όρων και ορίων. Ωστόσο εκτιμά ότι αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα. Κάνοντας μια αντιπαραβολή με την πλούσια κινηματογραφική παραγωγή χωρών του πρώην ανατολικού μπλοκ, όπου παρά την κρατική λογοκρισία Ούγγροι, Τσέχοι και Ουκρανοί σκηνοθέτες κατάφεραν να φτιάξουν μια δική τους αλληγορική κινηματογραφική γλώσσα, θεωρεί ότι και στην Τουρκία όσοι ασχολούνται με το σινεμά θα πρέπει να σταματήσουν να αυτολογοκρίνονται.
Σε καιρούς καταστολής η καλλιτεχνική δημιουργικότητα αυξάνεται, υπενθυμίζει ο Ερκάν Κεσάλ, υπογραμμίζοντας ότι ακόμη και σήμερα μπορεί κανείς να βρει αξιόλογες ανεξάρτητες τουρκικές παραγωγές. Αυτό φάνηκε άλλωστε και από τις ταινίες που προβλήθηκαν στη Νυρεμβέργη, όπου το βάρος έπεσε στην ανάδειξη της «άλλης Τουρκίας», αυτής που μένει μακριά από τις διεθνείς ειδήσεις. Ο Κεσάλ πιστεύει ακράδαντα ότι ο κόσμος αλλάζει μόνο μέσα από αγώνες και αντίσταση. «Και εμείς λοιπόν θα αγωνιστούμε και θα συνδράμουμε την αντίσταση». Βέβαια, αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι τόσο ο Μπασέρ όσο και ο Κεσάλ βλέπουν με κριτική ματιά όχι μόνο την Τουρκία αλλά και τη Γερμανία, η οποία, όπως λένε, δεν έδειχνε τον ίδιο ζήλο για τα τεκταινόμενα στην Τουρκία στο παρελθόν. Όλα άλλαξαν με το ξέσπασμα της προσφυγικής κρίσης, όταν πλέον Ευρώπη και Γερμανία άρχισαν να βλέπουν την Τουρκία ως «συνοριοφύλακα» της Ευρώπης. «Χρειαζόμαστε την αλληλεγγύη της Ευρώπης και της Γερμανίας», σημειώνει ο Κεσάλ αλλά όχι μόνο προς όφελος των συμφερόντων τους αλλά πολύ περισσότερο για να βοηθήσουν πραγματικά την Τουρκία να εμπεδώσει και να εδραιώσει τη δημοκρατική παράδοση.
Κάτριν Σίμον, dpa / Δήμητρα Κυρανούδη
Τούρκοι σκηνοθέτες αυτολογοκρίνονται
Δεν έχουν χρηματοδότηση, ούτε κοινό. Από το κράτος δεν λαμβάνουν καμία υποστήριξη, το αντίθετο. Η λογοκρισία είναι καθημερινό φαινόμενο για τους περισσότερους τούρκους σκηνοθέτες. Όπως και η αυτολογοκρισία.Αντιμέτωποι με την κρατική καταστολή δεν βρίσκονται μόνο οι τούρκοι δημοσιογράφοι και οι πολιτικοί αντιφρονούντες. Μεγάλες δυσκολίες αντιμετωπίζουν πλέον στην καθημερινότητά τους και οι τούρκοι κινηματογραφιστές. Η αυστηρή αντιτρομοκρατική πολιτική της τουρκικής κυβέρνησης οδηγεί μεταξύ άλλων στη λογοκρισία του καλλιτεχνικού έργου. «Όλοι όσοι εκφράζονται με κριτική σκέψη μπλοκάρονται από την τουρκική κυβέρνηση. Τουρκικά κανάλια και διανομείς ταινιών δεν ενδιαφέρονται πλέον για τον τουρκικό κινηματογράφο. Κι όταν αποφασίζουν να προβάλουν ταινίες τούρκων σκηνοθετών, τότε το κοινό που τις βλέπει είναι περιορισμένο», αναφέρει ο Αντίλ Καγιά, διευθυντής του Φεστιβάλ Γερμανοτουρκικού Κινηματογράφου που ολοκληρώθηκε την περασμένη Κυριακή στη Νυρεμβέργη. Ένα άλλο μεγάλο πρόβλημα των τούρκων σκηνοθετών είναι ότι τα τελευταία χρόνια είναι αποκλεισμένοι από προγράμματα κρατικών επιχορηγήσεων.Σε όλα αυτά προστίθεται η αγωνία και ο φόβος των διώξεων, ιδίως μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα του Ιουλίου του 2016.
Η τουρκική τέχνη σε κώμα
«Σε μια δημοκρατία οι πολίτες στηρίζουν τις ελπίδες τους στην αντιπολίτευση, περιμένουν τις επόμενες εκλογές. Αλλά στην Τουρκία η αντιπολίτευση είναι ανύπαρκτη, γι' αυτό και ανησυχώ», λέει χαρακτηριστικά ο τούρκος σκηνοθέτης Τεφίκ Μπασέρ. Όπως αναφέρει ο 66χρονος σκηνοθέτης, πολλοί συνάδελφοί του στην Τουρκία είναι πλέον άνεργοι.
«Όταν ένας πολίτης δεν μπορεί να μιλήσει ελεύθερα στην ίδια του τη χώρα, αυτό ισοδυναμεί με θάνατο», λέει ο Μπασέρ. Παρόμοιες ανησυχίες έχουν όλοι οι τούρκοι σκηνοθέτες που συμμετείχαν στον φεστιβάλ της Νυρεμβέργης, επισημαίνοντας ότι τα τελευταία χρόνια η κατάσταση οδεύει από το κακό στο χειρότερο. «Είμαι 57 ετών και έχω ζήσει ήδη τρία πραξικοπήματα στην Τουρκία», αναφέρει από την πλευρά του ο σεναριογράφος, σκηνοθέτης και ηθοποιός Ερκάν Κεσάλ από την Κωνσταντινούπολη. Για τον ίδιο η σημερινή κατάσταση στην Τουρκία του Ερντογάν δεν είναι κάτι νέο. Όποιος εκφράζεται δημόσια με οποιοδήποτε μέσο διατρέχει κίνδυνο δίωξης. Επομένως η άσκηση πίεσης στους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο στην χώρα, αλλά μάλλον μια τακτική ευρέως διαδεδομένη με βαθιές ρίζες στο παρελθόν.
Υπάρχει και η άλλη Τουρκία...
«Είναι η πατρίδα μας. Αλλά μέχρι σήμερα δεν ξέρουμε τι θα πει ελευθερία της έκφρασης ή σεβασμός της πολυφωνίας», εκτιμά ο Μπασέρ. «Βρισκόμαστε σε κώμα», λέει εμφατικά, σημειώνοντας ότι υπό τις παρούσες συνθήκες είναι δύσκολο για τους τούρκους σκηνοθέτες να δημιουργήσουν τέχνη άνευ όρων και ορίων. Ωστόσο εκτιμά ότι αυτό είναι και το μεγάλο στοίχημα. Κάνοντας μια αντιπαραβολή με την πλούσια κινηματογραφική παραγωγή χωρών του πρώην ανατολικού μπλοκ, όπου παρά την κρατική λογοκρισία Ούγγροι, Τσέχοι και Ουκρανοί σκηνοθέτες κατάφεραν να φτιάξουν μια δική τους αλληγορική κινηματογραφική γλώσσα, θεωρεί ότι και στην Τουρκία όσοι ασχολούνται με το σινεμά θα πρέπει να σταματήσουν να αυτολογοκρίνονται.
Σε καιρούς καταστολής η καλλιτεχνική δημιουργικότητα αυξάνεται, υπενθυμίζει ο Ερκάν Κεσάλ, υπογραμμίζοντας ότι ακόμη και σήμερα μπορεί κανείς να βρει αξιόλογες ανεξάρτητες τουρκικές παραγωγές. Αυτό φάνηκε άλλωστε και από τις ταινίες που προβλήθηκαν στη Νυρεμβέργη, όπου το βάρος έπεσε στην ανάδειξη της «άλλης Τουρκίας», αυτής που μένει μακριά από τις διεθνείς ειδήσεις. Ο Κεσάλ πιστεύει ακράδαντα ότι ο κόσμος αλλάζει μόνο μέσα από αγώνες και αντίσταση. «Και εμείς λοιπόν θα αγωνιστούμε και θα συνδράμουμε την αντίσταση». Βέβαια, αξίζει να σημειωθεί επίσης ότι τόσο ο Μπασέρ όσο και ο Κεσάλ βλέπουν με κριτική ματιά όχι μόνο την Τουρκία αλλά και τη Γερμανία, η οποία, όπως λένε, δεν έδειχνε τον ίδιο ζήλο για τα τεκταινόμενα στην Τουρκία στο παρελθόν. Όλα άλλαξαν με το ξέσπασμα της προσφυγικής κρίσης, όταν πλέον Ευρώπη και Γερμανία άρχισαν να βλέπουν την Τουρκία ως «συνοριοφύλακα» της Ευρώπης. «Χρειαζόμαστε την αλληλεγγύη της Ευρώπης και της Γερμανίας», σημειώνει ο Κεσάλ αλλά όχι μόνο προς όφελος των συμφερόντων τους αλλά πολύ περισσότερο για να βοηθήσουν πραγματικά την Τουρκία να εμπεδώσει και να εδραιώσει τη δημοκρατική παράδοση.
Κάτριν Σίμον, dpa / Δήμητρα Κυρανούδη
