Η Καρδιά ως Σύμβολο και Όργανο: Πού Συγκλίνουν Ιατρική και Ανθρωπισμός;
Συνέντευξη του Καθηγητή Καρδιοχειρουργικής Αυξέντιου Καλάγκου στη Ράνια Γάτου
Ποιήτρια, Δοκιμιογράφο & Ερευνήτρια, Εικαστικό
Ο Καθηγητής Δρ. Αυξέντιος Καλαγκός
Καρδιοχειρουργός | Καθηγητής Παιδιατρικής Καρδιαγγειακής Χειρουργικής, μιλάει στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΝΩΜΗ
Υπάρχουν άνθρωποι που δεν ακολουθούν το φως· το γεννούν. Ο Καθηγητής Αυξέντιος Καλαγκός είναι ένας από αυτούς τους σπάνιους φάρους, που μεταμορφώνουν τον πόνο σε ελπίδα και την επιστήμη σε ύμνο της ζωής. Κάθε χειρουργικό του άγγιγμα μοιάζει με προσευχή, κάθε χτύπος καρδιάς που σώζει, μια απόδειξη ότι η ιατρική μπορεί να αγγίξει το θείο. Είναι ένας δημιουργός ζωής, ένας αλχημιστής που μετατρέπει την επιστήμη σε τέχνη και την τέχνη σε θαύμα.
Η καρδιά, από την αρχαιότητα, υπήρξε σύμβολο της ζωής, του συναισθήματος και της ανθρώπινης ύπαρξης. Σε κάθε πολιτισμό, από τη φιλοσοφία των Ελλήνων έως την ποίηση των Σούφι, η καρδιά ταυτίστηκε με την πηγή της αγάπης, της σοφίας και της εν-συναίσθησης. Ωστόσο, από τη σκοπιά της ιατρικής, η καρδιά είναι ταυτόχρονα μια ακούραστη αντλία και ένα θαύμα της βιολογίας, ένας μηχανισμός τόσο ακριβής που ακόμα και η πιο προηγμένη τεχνολογία συχνά αδυνατεί να την αντιγράψει πλήρως. Στη διασταύρωση αυτών των δύο προοπτικών – του επιστημονικού και του ανθρωπιστικού – γεννιέται μια συναρπαστική αναζήτηση: πώς η καρδιολογία, ως επιστήμη της ζωής, μπορεί να επηρεάσει την ανθρώπινη ψυχή; Μπορεί η χειρουργική πράξη να γίνει κάτι περισσότερο από την αποκατάσταση μιας φυσιολογικής λειτουργίας, να αποτελέσει δηλαδή μια πράξη ανθρωπισμού; Σε αυτό το πλαίσιο, ο Καθηγητής Αυξέντιος Καλαγκός δεν είναι απλώς ένας κορυφαίος καρδιοχειρουργός, αλλά και μια φιγούρα που ενσαρκώνει την ιδέα της καρδιάς ως σημείο συνάντησης επιστήμης και ανθρωπιάς. Μέσα από το έργο του, όπως η σωτήρια επέμβαση σε χιλιάδες παιδιά με συγγενείς καρδιοπάθειες και η αφοσίωσή του σε κοινωνίες με περιορισμένους πόρους, μας προσκαλεί να επανεξετάσουμε την ίδια τη φύση της ιατρικής. Αυτή η συνέντευξη αποσκοπεί να διερευνήσει τη διπλή υπόσταση της καρδιάς – ως σύμβολο και ως όργανο. Μέσα από τη διαδρομή του Καθηγητή Αυξέντιου Καλαγκού, θα αναζητήσουμε τη σύνδεση μεταξύ της τεχνολογίας και της ευαισθησίας, της καινοτομίας και της εν-συναίσθησης, προσπαθώντας να απαντήσουμε σε ένα ερώτημα που αγγίζει όλους: πού συγκλίνουν η ιατρική και ο ανθρωπισμός;
1.ΕΡΩΤΗΣΗ Κύριε Καθηγητά, Πώς η εμπειρία σας στη χειρουργική επέμβαση της καρδιάς έχει επηρεάσει την αντίληψή σας για τη σύνδεση ανάμεσα στο βιολογικό και το συναισθηματικό κομμάτι της ανθρώπινης ύπαρξης; Μπορεί η φυσιολογία της καρδιάς να αντικατοπτρίζει τον ψυχισμό μας;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Κάθε χειρουργική επέμβαση στην καρδιά είναι μια υπενθύμιση ότι δεν θεραπεύουμε μόνο το σώμα, αλλά και κάτι βαθύτερο – την ψυχή του ανθρώπου. Η καρδιά, ως όργανο, είναι ακούραστη, απόλυτα ρυθμισμένη από τη φύση, αλλά ως σύμβολο, φέρει τις πιο βαθιές μας ανησυχίες, τα όνειρα, και τις αγωνίες μας. Όταν την αγγίζεις, δεν μπορείς να αγνοήσεις τη σύνδεσή της με το συναισθηματικό πεδίο. Η φυσιολογία της, με τους ρυθμούς και τις μεταβολές της, μοιάζει με την ίδια την ανθρώπινη εμπειρία – ένα ταξίδι γεμάτο αρμονία, διακυμάνσεις, αλλά και ελπίδα. Για μένα, η χειρουργική πράξη είναι μια στιγμή αλήθειας, όπου η επιστήμη και η ανθρωπιά ενώνονται για να δώσουν μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή.
2.ΕΡΩΤΗΣΗ Σε ποιες περιπτώσεις η ηθική της ιατρικής πράξης μπορεί να υπερβεί τη βιολογική αποκατάσταση; Έχετε βρεθεί ποτέ σε δίλημμα όπου έπρεπε να σταθμίσετε την τεχνολογική σας δεξιότητα απέναντι στην ανθρωπιστική διάσταση της ιατρικής;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η ηθική της ιατρικής πράξης υπερβαίνει τη βιολογική αποκατάσταση κάθε φορά που ο ασθενής δεν είναι απλώς ένα ιατρικό περιστατικό, αλλά ένας άνθρωπος με ιστορία, όνειρα και φόβους. Θυμάμαι ένα παιδί από μια φτωχή περιοχή, του οποίου η καρδιοπάθεια απαιτούσε μια δύσκολη και δαπανηρή επέμβαση. Η τεχνολογική πρόκληση ήταν τεράστια, αλλά αυτό που με κατέκλυσε ήταν η ευθύνη να προσφέρω μια ευκαιρία ζωής σε έναν κόσμο όπου η οικονομική ανισότητα συχνά στερεί τέτοιες ελπίδες. Το δίλημμα δεν ήταν μόνο τεχνικό, αλλά βαθιά ανθρωπιστικό: να προχωρήσω πέρα από τη φυσιολογία και να υπερασπιστώ την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Εκείνες οι στιγμές είναι που συνειδητοποιώ ότι η ιατρική δεν είναι μόνο επιστήμη, αλλά μια πράξη εμπιστοσύνης και αγάπης για τη ζωή.
3. ΕΡΩΤΗΣΗ Έχετε δημιουργήσει το Kalangos Ring for Pedriatric Heart Valve Repair, μια καινοτομία που κάνει τη χειρουργική προσβάσιμη σε μη προνομιούχες περιοχές. Πώς μπορούμε να εξισορροπήσουμε την τεχνολογική πρόοδο με την ανάγκη για πρακτικές και οικονομικά βιώσιμες λύσεις;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η δημιουργία του Kalangos Ring προέκυψε από την πεποίθηση ότι η ιατρική καινοτομία πρέπει να είναι προσιτή σε όλους, ανεξάρτητα από την οικονομική τους κατάσταση. Θυμάμαι ένα νοσοκομείο σε μια απομακρυσμένη περιοχή, όπου οι γονείς έφεραν το παιδί τους, ελπίζοντας για μια ευκαιρία ζωής. Εκεί συνειδητοποίησα πως η πραγματική πρόκληση δεν είναι μόνο η ανάπτυξη μιας τεχνολογίας, αλλά η εφαρμογή της σε περιβάλλοντα με περιορισμένους πόρους. Το Kalangos Ring σχεδιάστηκε με γνώμονα την απλότητα, τη βιωσιμότητα και τη δυνατότητα ευρείας εφαρμογής. Όταν βλέπω χειρουργούς σε αυτές τις κοινότητες να το χρησιμοποιούν, νιώθω ότι επιτυγχάνουμε κάτι μεγαλύτερο: γεφυρώνουμε το χάσμα ανάμεσα στην τεχνολογία και την ανθρωπιά, προσφέροντας όχι μόνο θεραπείες, αλλά και ελπίδα.
4. ΕΡΩΤΗΣΗ Έχετε εργαστεί σε πολλές χώρες με διαφορετικές πολιτισμικές και κοινωνικές συνθήκες. Πώς επηρεάζει ο πολιτισμικός παράγοντας την αποδοχή και την επιτυχία των καρδιολογικών θεραπειών;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η εργασία σε διαφορετικές χώρες με έφερε κοντά σε ανθρώπους που, παρά τις πολιτισμικές διαφορές, μοιράζονται τον ίδιο πόνο και την ίδια ελπίδα όταν πρόκειται για την υγεία της καρδιάς τους. Θυμάμαι ένα παιδί σε μια αγροτική περιοχή της Αφρικής, όπου οι παραδοσιακές πεποιθήσεις περιέβαλαν την ασθένεια με φόβο και προκατάληψη. Εκεί, δεν ήταν μόνο η ιατρική δεξιότητα που χρειαζόταν, αλλά και η κατανόηση της κουλτούρας τους, για να τους προσεγγίσεις με σεβασμό και να κερδίσεις την εμπιστοσύνη τους. Η ιατρική είναι κάτι περισσότερο από θεραπείες· είναι μια γλώσσα που γεφυρώνει πολιτισμούς. Όταν καταφέρνεις να προσαρμόσεις την επιστήμη στις πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, όχι μόνο σώζεις ζωές, αλλά δημιουργείς και σχέσεις που ξεπερνούν τα σύνορα.
5 ΕΡΩΤΗΣΗ Οι συγγενείς καρδιοπάθειες συχνά συνδέονται με γενετικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Πώς βλέπετε το μέλλον της προληπτικής ιατρικής στον τομέα αυτόν; Πόσο κοντά είμαστε στη δημιουργία θεραπειών που θα στοχεύουν στη γενετική βάση αυτών των παθήσεων;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Οι συγγενείς καρδιοπάθειες είναι από τα πιο πολυσύνθετα κεφάλαια της ιατρικής, και η πρόοδος που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια είναι εντυπωσιακή. Θυμάμαι ένα βρέφος από ένα μικρό χωριό, του οποίου η διάγνωση έγινε εγκαίρως χάρη στις γενετικές εξετάσεις. Αυτό μου έδωσε μια αίσθηση ελπίδας για το τι μπορεί να επιτύχει η προληπτική ιατρική. Πιστεύω πως το μέλλον βρίσκεται στη συνδυαστική προσέγγιση: τη γενετική ανάλυση, τις εξατομικευμένες θεραπείες και την εκπαίδευση οικογενειών για περιβαλλοντικούς παράγοντες. Είμαστε ακόμα στην αρχή, αλλά κάθε βήμα μας φέρνει πιο κοντά σε θεραπείες που δεν διορθώνουν μόνο την πάθηση, αλλά την προλαμβάνουν εντελώς. Η καρδιά, τελικά, είναι ένα πεδίο όπου η επιστήμη και η ανθρωπιά μπορούν να ενώσουν τις δυνάμεις τους με μοναδικό τρόπο.
6. ΕΡΩΤΗΣΗ Έχετε αφιερώσει σημαντικό μέρος της καριέρας σας στην υποστήριξη ασθενών από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Πώς η ψυχολογική κατάσταση των ασθενών αυτών επηρεάζει την επιτυχία της θεραπείας και τη μετεγχειρητική τους ανάρρωση;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η ψυχολογική κατάσταση των ασθενών από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες είναι συχνά τόσο κρίσιμη όσο και η φυσική τους υγεία. Θυμάμαι έναν έφηβο από μια απομακρυσμένη περιοχή που χειρούργησα πριν από χρόνια. Παρά την επιτυχία της επέμβασης, η ανάρρωσή του ήταν αργή επειδή αισθανόταν απομονωμένος και ανασφαλής για το μέλλον του. Χρειάστηκε να του εξηγήσω ότι η θεραπεία δεν αφορά μόνο το σώμα αλλά και την ψυχή. Με την υποστήριξη της οικογένειας και της περιβάλλοντός του, το χαμόγελό του επανήλθε, και μαζί του η ενέργεια για ζωή. Αυτές οι εμπειρίες μού υπενθυμίζουν ότι η φροντίδα ενός ασθενούς δεν περιορίζεται στα ιατρικά δεδομένα. Είναι μια ολιστική πράξη που απαιτεί να ακούς, να κατανοείς και να ενισχύεις την ψυχική τους δύναμη. Στο τέλος της ημέρας, η εν-συναίσθηση μπορεί να είναι η πιο ισχυρή “θεραπεία” που έχουμε.
7. ΕΡΩΤΗΣΗ Η καρδιοχειρουργική απαιτεί όχι μόνο επιστημονική γνώση αλλά και τεχνική δεξιότητα και αντοχή. Τι σας εμπνέει να συνεχίζετε να εργάζεστε με την ίδια αφοσίωση και πώς διατηρείτε τη συναισθηματική σας ισορροπία σε ένα τόσο απαιτητικό πεδίο;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η καρδιοχειρουργική είναι ένα ταξίδι που δοκιμάζει συνεχώς τόσο τη δεξιότητα όσο και την ψυχική δύναμη. Με εμπνέει η δύναμη των ασθενών μου, ειδικά των παιδιών, που παλεύουν με τόση καρτερικότητα για τη ζωή τους. Κάθε καρδιά που επανέρχεται στη λειτουργία της είναι μια υπενθύμιση της θαυμαστής ικανότητας του ανθρώπου να ξεπερνά τις δυσκολίες. Η συναισθηματική μου ισορροπία διατηρείται χάρη στην πίστη μου στην ανώτερη σημασία της ζωής και την υποστήριξη της ομάδας μου, αλλά και από στιγμές βαθιάς ενδοσκόπησης, όπου βρίσκω καταφύγιο σε απλά, ανθρώπινα συναισθήματα: τη χαρά ενός γονέα που κρατά το παιδί του υγιές ή την ευγνωμοσύνη ενός ασθενούς που βρίσκει μια δεύτερη ευκαιρία.
8 ΕΡΩΤΗΣΗ Ποια πιστεύετε ότι θα είναι η συμβολή της τεχνητής νοημοσύνης και των προηγμένων αλγορίθμων στη διάγνωση, τη θεραπεία και τη χειρουργική της καρδιάς στο άμεσο μέλλον; Πόσο κοντά είμαστε σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαθιστά χειρουργικές αποφάσεις;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ
Η τεχνητή νοημοσύνη και οι προηγμένοι αλγόριθμοι αναμφίβολα διαμορφώνουν ένα νέο τοπίο στην καρδιολογία. Η ακρίβεια που προσφέρουν στη διάγνωση μέσω ανάλυσης δεδομένων είναι εντυπωσιακή και ήδη βοηθούν στη δημιουργία εξατομικευμένων θεραπευτικών πλάνων. Ωστόσο, η καρδιά δεν είναι μόνο ένα όργανο· είναι η έδρα της ανθρώπινης ζωής και συναισθήματος. Η εμπειρία μου στη χειρουργική με διδάσκει καθημερινά ότι οι αποφάσεις, όσο ακριβείς κι αν είναι, χρειάζονται τη διορατικότητα που μόνο ο ανθρώπινος παράγοντας μπορεί να προσφέρει. Πιστεύω πως η τεχνητή νοημοσύνη θα γίνει ένα ισχυρό εργαλείο στα χέρια μας, αλλά δεν θα αντικαταστήσει ποτέ την ηθική κρίση, την εν-συναίσθηση και τη διαίσθηση που απαιτούνται για να θεραπεύσουμε όχι μόνο την καρδιά αλλά και τον άνθρωπο συνολικά.
9 ΕΡΩΤΗΣΗ Πολλές φορές η καρδιολογική πάθηση δεν περιορίζεται στο σωματικό επίπεδο, αλλά έχει βαθιές επιπτώσεις στην ψυχολογία και την ταυτότητα του ασθενούς. Πώς μπορεί ο καρδιολόγος να υποστηρίξει τον ασθενή όχι μόνο βιολογικά αλλά και συναισθηματικά;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ
Η καρδιά δεν είναι μόνο ένας μηχανισμός που διατηρεί τη ζωή, αλλά και ένας πυρήνας συναισθημάτων, φόβων και ελπίδων. Όταν ένας ασθενής αντιμετωπίζει καρδιολογική πάθηση, αισθάνεται συχνά ότι η ίδια η ουσία της ύπαρξής του κλονίζεται. Ο ρόλος του καρδιολόγου υπερβαίνει τη βιολογία. Είναι απαραίτητο να σταθείς δίπλα στον ασθενή, να τον ακούσεις, να του μεταδώσεις την πεποίθηση ότι δεν είναι μόνος σε αυτό το ταξίδι. Μια ενθαρρυντική κουβέντα, η διαβεβαίωση ότι υπάρχει ελπίδα, μπορεί να κάνει τη διαφορά στην ανάρρωσή του. Η αληθινή θεραπεία έρχεται όταν ο ασθενής νιώσει πως τον βλέπεις όχι μόνο ως σώμα που πρέπει να γιατρευτεί, αλλά ως άνθρωπο που αξίζει να ζήσει πλήρως.
10. ΕΡΩΤΗΣΗ Ως δάσκαλος και μέντορας για νεότερους γιατρούς, ποιο θεωρείτε ότι είναι το μεγαλύτερο δίδαγμα που πρέπει να μεταδώσετε στη νέα γενιά καρδιολόγων; Ποια είναι η κληρονομιά που θέλετε να αφήσετε στην ιατρική επιστήμη και την ανθρωπότητα;
ΑΠΑΝΤΗΣΗ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ
Το μεγαλύτερο δίδαγμα που επιθυμώ να μεταδώσω στους νέους καρδιολόγους είναι ότι η ιατρική δεν είναι μόνο επιστήμη αλλά και τέχνη ανθρώπινης επαφής. Δεν θεραπεύουμε μόνο καρδιές, αλλά και ζωές, αγγίζοντας τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης. Θέλω να τους υπενθυμίσω πως κάθε ασθενής δεν είναι μια διάγνωση, αλλά μια μοναδική ιστορία, γεμάτη ελπίδες, φόβους και όνειρα. Η κληρονομιά που ελπίζω να αφήσω δεν είναι μόνο η τεχνογνωσία ή οι καινοτομίες που προσέφερα, αλλά και η πεποίθηση ότι η ιατρική αριστεία πρέπει πάντα να συνδυάζεται με την ανθρωπιά. Αν οι νέοι γιατροί συνεχίσουν να βλέπουν τον ασθενή πρώτα ως άνθρωπο, τότε η επιστήμη μας θα παραμείνει ένας φάρος ελπίδας για την ανθρωπότητα.
Η καρδιά, στον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης, δεν είναι μόνο ένα βιολογικό όργανο, αλλά και ένας αέναος συμβολισμός που ενώνει την επιστήμη με την ανθρωπιά. Καθώς προχωράμε στον 21ο αιώνα, η τεχνολογία εξελίσσεται με ρυθμούς που αγγίζουν τα όρια της φαντασίας, δίνοντάς μας εργαλεία για να ανασχηματίσουμε τη ζωή. Ωστόσο, ακόμα και το πιο εξελιγμένο μηχάνημα δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη βαθύτερη κατανόηση του ανθρώπου ως ψυχοσωματική ενότητα.
Η συμβολή του Καθηγητή Αυξέντιου Καλαγκού ξεπερνά τα στενά όρια της καρδιολογίας. Ενσαρκώνει μια νέα μορφή ιατρικής ηγεσίας, όπου η χειρουργική πράξη δεν είναι απλώς μια τεχνική διαδικασία, αλλά μια ηθική δέσμευση για τη ζωή. Ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει τον κάθε ασθενή, ιδιαίτερα τα παιδιά με συγγενείς καρδιοπάθειες, αναδεικνύει ότι η καρδιολογία, στην πιο υψηλή της έκφραση, δεν θεραπεύει μόνο την ανεπάρκεια ενός οργάνου αλλά και την έλλειψη ελπίδας. Η καρδιά ως σύμβολο και όργανο μας προκαλεί να δούμε την ιατρική πέρα από τα φυσιολογικά όρια και να την εντάξουμε σε ένα πλαίσιο που τιμά τον άνθρωπο. Στη διασταύρωση της επιστημονικής ακρίβειας και της συναισθηματικής εν-συναίσθησης, εκεί όπου η τεχνολογία συναντά την κουλτούρα, ξεδιπλώνεται η αληθινή αποστολή της ιατρικής: να δίνει ζωή, αλλά και νόημα στη ζωή. Αυτή η συνέντευξη μας καλεί να στοχαστούμε το αμέτρητο δυναμικό της καρδιάς, όχι μόνο ως θαύμα της βιολογίας, αλλά και ως τοπίο ανθρωπίνων σχέσεων, μια αόρατη γέφυρα μεταξύ των φυσικών ορίων μας και των άπειρων δυνατοτήτων μας. Και ίσως, μέσα από τη σοφία και το έργο του Καθηγητή Aυξέντιου Καλαγκού, να ανακαλύψουμε πως, τελικά, το κέντρο της ιατρικής και της ανθρωπότητας είναι η καρδιά.
Ο Καθηγητής Αυξέντιος Καλαγκός αποτελεί μια μοναδική φυσιογνωμία της σύγχρονης ιατρικής, όπου η επιστημονική αρτιότητα συναντά τον ανθρωπισμό σε ανυπέρβλητο επίπεδο. Μέσα από το απαράμιλλο έργο του στην καρδιολογία και την ανιδιοτελή του προσφορά, ενσαρκώνει την ιδέα ότι η ιατρική δεν είναι μόνο επιστήμη, αλλά και λειτούργημα, ικανό να αλλάξει ζωές. Η αφοσίωσή του στην καινοτομία και τη φροντίδα για τον συνάνθρωπο αποτελεί πυξίδα για τις νέες γενιές επιστημόνων, δείχνοντας ότι η αληθινή αριστεία περιλαμβάνει τόσο τη γνώση όσο και την καρδιά.
