Γράφει ο Σπύρος Νεραϊδιώτης*.
Ένας μύθος που αναφέρεται στην Ήπειρο λέει, πως όταν ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο πρώτα κοσκίνισε το έδαφος. Το χώμα το έριξε προς τη Θεσσαλία και δημιούργησε τον απέραντο κάμπο της και τις πέτρες τις έριξε στην Ήπειρο δημιουργώντας τα κακοτράχαλα βουνά της.
Ήπειρος! Αρχέγονος Ελλάς. Ένα κομμάτι της ελληνικής γης, μια μεγάλη περιοχή, που η μοίρα την έριξε πάνω στα κακοτράχαλα βουνά, η φύση της έδωσε μια άγρια ομορφιά και οι μούσες μαζί με τις νεράιδες και τις καλότυχες της πρόσφεραν έναν αμέτρητο θησαυρό, που απλόχερα τον έριξαν σε κάθε γωνιά της Ηπειρώτικης γης. Αυτός ο αμύθητος θησαυρός είναι η παράδοσή της, ο λαϊκός της πολιτισμός. Όσοι λαογράφοι και να ασχοληθούν δε θα μπορέσουν να καταγράψουν στο ακέραιο αυτόν τον πλούτο της Ηπείρου, γιατί όποια πέτρα και να σηκώσεις, θα έχει να σου πει κάτι ξεχωριστό, ένα τραγούδι, έναν καημό, ένα μοιρολόι, μια ιστορία, ένα μύθο, ένα θρύλο, ένα έθιμο και κάθε νεράιδα έχει να σου δείξει ένα διαφορετικό έναν ιδιαίτερο χορό.
Τι κι αν ο τόπος τούτος είναι πέτρες και δάκρυ, τι και αν είναι φτωχός; Είναι όμως ευλογημένος κι έχει περίσσιες χάρες κι έχει να επιδείξει πλούσια παράδοση σε χορούς, τραγούδια ρυθμούς, κορυφαία γεγονότα και πάνω απ’ όλα αξίες της ζωής.
Οι χοροί και τα τραγούδια στην Ήπειρο, κρατιούνται ζωντανά και άφθαρτα. Πολλά τραγούδια, είναι συνυφασμένα με παραδοσιακές ασχολίες των κατοίκων. Παλαιότερα οι κάτοικοι ασχολούνταν με γεωργικές δουλειές και την κτηνοτροφία. Δούλευαν σκληρά και όταν έρχονταν η ώρα να ξαποστάσουν και να χαλαρώσουν λίγο, χόρευαν και τραγουδούσαν.
Χόρευαν και τραγουδούσαν με μεράκι! Τα τραγούδια τους βγαλμένα μέσα από τους αγώνες του λαού για την απελευθέρωση από τους Τούρκους, μέσα από τα ήθη και έθιμα της κάθε περιοχής, μέσα από τη βιοπάλη και το μόχθο, μέσα από τις χαρές και τις πίκρες της ζωής. Οι στίχοι των τραγουδιών μιλούν για τις μάχες εναντίον των Τούρκων, για την αγάπη, τον έρωτα, τη φιλοξενία, τη νοσταλγία, τον πόνο, την ξενιτιά. Οι χοροί τους αργοί, στρωτοί, με παράξενα σταματήματα του ποδιού, αρχοντικοί. Η μουσική έχει ποικιλία και σε πολλά τραγούδια διακρίνουμε εναλλασσόμενους ρυθμούς. Οι φορεσιές, διαφορετικές από περιοχή σε περιοχή και από χωριό σε χωριό, είναι οι απλές, οι καθημερινές, οι πολλαπλών χρήσεων για τις δουλειές, και οι γιορτινές, με πλούσια κεντήματα και στολίδια, προοριζόμενες για τα πανηγύρια, τους γάμους και τις γιορτές. Τα πανηγύρια τους μοιάζουν με ιεροτελεστία και γίνονται με σεβασμό στην παράδοση, στο παλιό, χωρίς παρεμβατικές αλλοιώσεις.
Όλο αυτόν τον πλούτο, τον ανεκτίμητο θησαυρό, που έχει η Ήπειρος και γενικότερα η Ελλάδα, αυτούς τους χορούς και τα τραγούδια, που μας παρέδωσαν οι γονείς μας, πρέπει να τα διαφυλάξουμε σαν κόρη οφθαλμού και έχουμε χρέος να τα μεταφέρουμε στα παιδιά μας και στις επόμενες γενιές αγνά, απλά, μέσα από τους πολιτιστικούς και λαογραφικούς Συλλόγους της κάθε περιοχής. Γιατί όλα αυτά και πολλά άλλα συνιστούν την πολιτισμική μας κληρονομιά, την εθνική μας ταυτότητα, υπογραμμίζουν την ιστορία μας στο πέρασμα των αιώνων και θέτουν τις βάσεις για ένα καλύτερο, πιο ελπιδοφόρο αύριο. Γιατί λαός δίχως παράδοση δεν έχει μέλλον.
*ο Σπύρος Νεραϊδιώτης είναι χοροδιδάσκαλος, λαογράφος, τηλεοπτικός παραγωγός
