«Αποσιωπήθηκαν γεγονότα, έγιναν τα στραβά μάτια, η ενημέρωση ήταν μονόπλευρη και τα ρεπορτάζ στερούνταν κριτικής προσέγγισης. Δεν τέθηκαν οι σωστές ερωτήσεις – ή δεν τέθηκαν καθόλου ερωτήσεις. Και γι’ αυτό οφείλουμε μια συγγνώμη στους τηλεθεατές», δήλωσε ο Γκόραν Έρορ, παρουσιαστής μίας εκπομπής που παράγεται από τη δημόσια ραδιοτηλεόραση της βόρειας σερβικής επαρχίας της Βοϊβοντίνας (RTV), αλλά μεταδίδεται και από την RTS, τη σερβική ραδιοτηλεόραση εθνικής εμβέλειας.
Ο Έρορ και άλλοι συνάδελφοί του αγωνίζονταν επί χρόνια μέσα στο σύστημα – με μικρή επιτυχία. Τώρα ο αρχισυντάκτης του RTV παραιτήθηκε υπό την πίεση του συνδικάτου. Κάτι ανάλογο ζητούν πλέον εργαζόμενοι και στο RTS. Ο μεγαλύτερος δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας της Σερβίας, ο οποίος επί χρόνια αγνοούσε την κριτική κατά της κυβέρνησης, άλλαξε τον τόνο του μόνο σε μικρό βαθμό μετά τη νίκη της Φοιτητικής Λίστας.
Επίθεση σε ΜΜΕ-φερέφωνο της κυβέρνησης
Λίγες ώρες αργότερα, το βράδυ της Δευτέρας, ομάδα εξαγριωμένων πολιτών εισέβαλε στον τηλεοπτικό σταθμό Informer του Βελιγραδίου που θεωρείται φερέφωνο της μέχρι τώρα κυβέρνησης. Οι εισβολείς φέρονται να κατέστρεψαν εξοπλισμό και να διέκοψαν προσωρινά το πρόγραμμα. «Ήθελαν να με σκοτώσουν», κατήγγειλε ο αρχισυντάκτης Ντράγκαν Βουτσίτσεβιτς.
Εδώ και χρόνια το Informer ηγείται μιας ολόκληρης στρατιάς ταμπλόιντ μέσων ενημέρωσης, τα οποία χαρακτηρίζουν τους επικριτές της κυβέρνησης ως «προδότες», «τρομοκράτες» και «Ούστασε», όνομα με το οποίο αποκαλούνταν οι Κροάτες φασίστες που κατά την περίοδο του εθνικοσοσιαλισμού διέπραξαν γενοκτονία εις βάρος Σέρβων, Εβραίων και Ρομά.
Ένας πρόεδρος μονίμως "on air”
Αυτές είναι μόνο ορισμένες από τις συνέπειες του πολιτικού σεισμού της περασμένης Κυριακής, κατά τον οποίο ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς που ως πρόεδρος και πρωθυπουργός ήταν πανταχού παρών επί σχεδόν 15 χρόνια και κυβερνούσε τη Σερβία με σιδηρά πυγμή, έχασε την πολιτική εξουσία στη χώρα. Η Φοιτητική Λίστα, στην οποία συμμετέχουν καθηγητές, ακτιβιστές και καλλιτέχνες, κέρδισε 141 από τις 250 έδρες του κοινοβουλίου. Το SNS του Βούτσιτς έλαβε 103 έδρες.
Κατά τα τελευταία χρόνια ο Βούτσιτς απευθυνόταν κατά μέσο όρο περισσότερες από μία φορές την ημέρα στη δημοσιότητα, δίνοντας μακρές συνεντεύξεις Τύπου ή συμμετέχοντας σε ζωντανές εκπομπές. Οι συγκεντρώσεις του κόμματός του μεταδίδονταν ορισμένες φορές ταυτοχρόνως από περίπου σαράντα τηλεοπτικούς σταθμούς.
Το πόσο μονόπλευρη ήταν η κάλυψη καταδεικνύεται και από στοιχεία του ανεξάρτητου Γραφείου Κοινωνικών Ερευνών BIRODI. Κατά τις τελευταίες εβδομάδες της προεκλογικής εκστρατείας ο Βούτσιτς παρουσιαζόταν θετικά στο 96% των ρεπορτάζ πέντε τηλεοπτικών σταθμών εθνικής εμβέλειας. Η Φοιτητική Λίστα παρουσιαζόταν αντιθέτως αρνητικά στο 95% των περιπτώσεων.
Δεν αποτελεί λοιπόν έκπληξη το γεγονός ότι πολλοί πολίτες είναι οργισμένοι και ανυπόμονοι. «Περιμένω κατ'αρχάς να ηρεμήσουν τα πνεύματα. Διότι είναι μεγάλη η δυσαρέσκεια των πολιτών απέναντι σε εκείνα τα μέσα ενημέρωσης που υπήρξαν προπαγανδιστές της κυβέρνησης και της ρητορικής μίσους αντί να είναι δημοσιογράφοι», δηλώνει η Αλεξάντρα Κρστιτς, η οποία διδάσκει συστήματα μέσων ενημέρωσης στη Σχολή Πολιτικών Επιστημών του Βελιγραδίου.
«Με την εισβολή σε ένα μέσο ενημέρωσης δεν επιλύεται απολύτως τίποτα. Η ρυθμιστική αρχή για τα ηλεκτρονικά μέσα ενημέρωσης θα πρέπει να κινήσει τη διαδικασία αφαίρεσης της άδειας εκπομπής. Και αυτός είναι ο μόνος δρόμος», επισημαίνει η Κρστιτς στην DW. Αυτή η αρχή στελεχώθηκε με υπαλλήλους πιστούς στην κυβέρνηση κατά τα χρόνια διακυβέρνησης του Βούτσιτς και του SNS. Αυτό όμως αναμένεται να αλλάξει με το νέο κοινοβούλιο.
Δισεκατομμύρια σε δίκτυα, αθλητικά και φιλοκυβερνητικά ΜΜΕ
Ο κρατικός όμιλος τηλεπικοινωνιών επένδυσε με την πάροδο των ετών περισσότερα από δύο δισεκατομμύρια ευρώ: σε μικρότερους παρόχους καλωδιακής τηλεόρασης, σε δικαιώματα μετάδοσης αθλητικών διοργανώσεων που προσελκύουν μεγάλο κοινό και στην άμεση χρηματοδότηση δεκάδων φιλοκυβερνητικών τηλεοπτικών σταθμών.
Μόλις προσφάτως το πορτογαλικό επενδυτικό ταμείο Alpac Capital, ιδιοκτήτης του Euronews, αγόρασε ορισμένα από τα τελευταία μέσα ενημέρωσης στη Σερβία που ασκούσαν κριτική στην κυβέρνηση. Ακολούθησαν απολύσεις διευθυντικών στελεχών συντάξεων και άσκηση πίεσης σε δημοσιογράφους να μετριάσουν την κριτική τους ακριβώς πριν από τις εκλογές.
Όλα αυτά θα μπορούσαν όμως τώρα να αποτελέσουν παρελθόν. Στο εκλογικό πρόγραμμα της Φοιτητικής Λίστας αναφέρεται πως ο κρατικός όμιλος τηλεπικοινωνιών «δεν επιτρέπεται να είναι ιδιοκτήτης τηλεοπτικών ή ραδιοφωνικών σταθμών ή διαδικτυακών πυλών που παράγουν ενημερωτικά προγράμματα».
«Ελπίζουμε πως θα λογοδοτήσουν εκείνοι που καταχράστηκαν τα μέσα ενημέρωσης για προπαγανδιστικούς σκοπούς, καθώς και εκείνοι που πλήρωσαν τον σκοπό αυτό με χρήματα των πολιτών», δηλώνει ο Στέβαν Ρίστιτς, διευθύνων σύμβουλος της ανεξάρτητης εβδομαδιαίας εφημερίδας Vreme και πρόεδρος της Σερβικής Ένωσης Μέσων Ενημέρωσης.
«Ελπίζουμε επίσης πως δεν θα υπάρχουν πλέον προνομιούχα μέσα ενημέρωσης. Αυτό θα ήταν ένα βήμα εξυγίανσης του μιντιακού τοπίου και θα επέτρεπε επιτέλους στα ανεξάρτητα μέσα να επιβιώσουν σε μια ελεύθερη αγορά, στην οποία τα διαφημιστικά έσοδα θα κερδίζονται με έντιμο τρόπο, αντί οι διαφημίσεις να διοχετεύονται σε αρεστά μέσα ενημέρωσης. Με λίγα λόγια: να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που θα τηρούνται οι νόμοι», δηλώνει ο Ρίστιτς στην DW.
Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς
