Ο 54χρονος νομικός εξελέγη τον Σεπτέμβριο από την κεντροαριστερή πλειοψηφία με επικεφαλής τον πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ. Ήταν προγραμματισμένο να αναλάβει καθήκοντα την Τετάρτη, μετά την ορκωμοσία του ενώπιον του κοινοβουλίου στη Βαρσοβία. Ωστόσο, για να εισέλθει στο δικαστήριο, έπρεπε να καλέσει την αστυνομία για βοήθεια. Οι αστυνομικοί απομάκρυναν τα εμπόδια και επέτρεψαν στον δικαστή την πρόσβαση. Ακολούθησαν συμπλοκές. Αλλά τα προβλήματα του Μπέρεκ δεν τελείωσαν εκεί.
Ο Μπόγκνταν Σβιετσκόφσκι, επικεφαλής του Συνταγματικού Δικαστηρίου και στενός συνεργάτης του πρώην υπουργού Δικαιοσύνης στην κυβέρνηση του Κόμματος Νόμου και Δικαιοσύνης (PiS), αρνήθηκε να ορίσει χώρο εργασίας για τον νέο δικαστή ή να του επιτρέψει να ξεκινήσει τα δικαστικά του καθήκοντα. Ο Σβιετσκόφσκι δήλωσε ότι ο Μπέρεκ δεν μπορούσε να αναλάβει καθήκοντα μέχρι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κάρολ Ναβρότσκι να επιβεβαιώσει την ορκωμοσία του. Ο Μπέρεκ γνωρίζει ότι δεν μπορεί να βασίζεται στη συνεργασία του Ναβρότσκι. Μετά την εκλογή του από το κοινοβούλιο, ζήτησε από τον αρχηγό του κράτους να ορίσει ημερομηνία για την τελετή ορκωμοσίας. Αφού το Προεδρικό Γραφείο δεν ανταποκρίθηκε στο αίτημα για εβδομάδες, ο κυβερνητικός συνασπισμός αποφάσισε να πραγματοποιήσει την ορκωμοσία ενώπιον του Προέδρου του Κοινοβουλίου.
Ο Πρόεδρος αρνείται να ορίσει την ορκωμοσία
Η κυβέρνηση Τουσκ βασίζει τη θέση της σε γνωμοδότηση που δημοσιεύθηκε την Τρίτη από την Επιτροπή της Βενετίας. Το συμβουλευτικό όργανο του Συμβουλίου της Ευρώπης έκρινε ότι η ορκωμοσία ενός δικαστή που εκλέγεται από το κοινοβούλιο μπορεί να πραγματοποιηθεί ακόμα και χωρίς τη «φυσική παρουσία» του Προέδρου της χώρας, εάν αυτός αρνηθεί ή καθυστερήσει τη διαδικασία. Ο Ναβρότσκι θεωρεί τη γνωμοδότηση «μη δεσμευτική άποψη». Ο Μπέρεκ «σίγουρα δεν είναι δικαστής του Συνταγματικού Δικαστηρίου», δήλωσε. Ο επικεφαλής της Προεδρίας, Ζμπίγκνιου Μπογκούκι, χαρακτήρισε την προσπάθεια εγκατάστασης του Μπέρεκ στο Συνταγματικό Δικαστήριο ως «βάναυση πίεση». Ο ηγέτης του PiS, Γιάροσλαβ Κατσίνσκι, έκανε λόγο για «πραξικόπημα».
Μόνιμο σημείο διαμάχης
Η κλιμάκωση αυτή είναι απλώς η τελευταία πράξη στη μακροχρόνια διαμάχη για το κράτος δικαίου στην Πολωνία. Μετά την κατάληψη της εξουσίας το 2015, το δεξιό ακραία συντηρητικό PiS έθεσε τα δικαστήρια υπό πολιτικό έλεγχο, επικαλούμενο μια «δικαστική μεταρρύθμιση». Το Συνταγματικό Δικαστήριο γέμισε με δικαστές πιστούς στο κόμμα, επιτρέποντας στο PiS να διατηρήσει την εξουσία του. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο (ΔΕΚ) αποφάνθηκε το 2025 ότι το Πολωνικό Συνταγματικό Δικαστήριο είχε παραβιάσει θεμελιώδεις αρχές του δικαίου της ΕΕ και δεν ήταν ανεξάρτητο. Η αποκατάσταση του κράτους δικαίου ήταν βασικός στόχος της κυβέρνησης του Τουσκ, η οποία ανέλαβε την εξουσία στην Πολωνία τον Δεκέμβριο του 2023. Ωστόσο, η υπόθεση αποδείχθηκε πολύ πιο δύσκολη από ό,τι αναμενόταν.
Ο Τουσκ αναζητά λύση
Η ευκαιρία για μεταρρύθμιση του Συνταγματικού Δικαστηρίου προέκυψε μόνο μετά το τέλος της θητείας των δικαστών που διορίστηκαν από το PiS. Τον Μάρτιο του 2026, η κεντροαριστερή πλειοψηφία στο κοινοβούλιο εξέλεξε έξι νέους συνταγματικούς δικαστές. Αλλά ο Πρόεδρος Ναβρότσκι όρκισε μόνο δύο από αυτούς και αρνήθηκε να ορκίσει τους άλλους. Ο συντηρητικός αρχηγός του κράτους προσπαθεί να επεκτείνει τις εξουσίες του από τότε που ανέλαβε τα καθήκοντά του. Οραματίζεται ένα προεδρικό σύστημα με βάση το αμερικανικό μοντέλο. Ωστόσο, δεν διαθέτει πλειοψηφία στο κοινοβούλιο για να εφαρμόσει τις ιδέες του. Για να ξεπεράσει το εμπόδιο του Ναβρότσκι, η κυβέρνηση αποφάσισε να ορκίσει τους υπόλοιπους δικαστές στο κοινοβούλιο.
Έναν χρόνο πριν από τις βουλευτικές εκλογές, ο Τουσκ προσπαθεί τώρα να σπάσει το αδιέξοδο στο παράλυτο Συνταγματικό Δικαστήριο. Ο συνασπισμός του κατέχει πλέον οκτώ έδρες στο 15μελές σώμα, και επομένως πλειοψηφία. «Αποκαθιστούμε το κράτος δικαίου στην Πολωνία και δεν θα κάνουμε πίσω. (…) Θα ανοικοδομήσουμε την έννομη και συνταγματική τάξη με όλα τα μέσα που διαθέτει το κράτος», ανακοίνωσε ο Τουσκ. Σύμφωνα με την εφημερίδα Gazeta Wyborcza, απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων στο Συνταγματικό Δικαστήριο για τη σύγκληση ολομέλειας. «Οκτώ νέοι δικαστές θα πρέπει να πείσουν δύο ή τρεις συναδέλφους από την αντίπαλη πλευρά. Στη συνέχεια, θα είναι δυνατή η άρση της ασυλίας του Σβιετσκόφσκι. Επειδή υπάρχουν ποινικές κατηγορίες εναντίον του, θα μπορούσε να συλληφθεί και, κατά συνέπεια, να απομακρυνθεί από το αξίωμά του».
Μια άλλη εφημερίδα, η Rzeczpospolita, είναι, ωστόσο, επιφυλακτική: «Ο Τουσκ έχει κάνει τα πάντα για να καταστήσει αδύνατη την εκπλήρωση της εντολής με την οποία ο Μπέρεκ στάλθηκε στο Συνταγματικό Δικαστήριο», γράφει. Ο διορισμός ενός «ενεργού υπουργού» και η ανακοίνωση ότι πρόκειται να εφαρμόσει ένα πολιτικό σχέδιο έχουν εξαλείψει κάθε πιθανότητα ο νέος δικαστής να θεωρηθεί απολιτικός. «Ανεξάρτητα από την έκβαση της διαμάχης, το Συνταγματικό Δικαστήριο θα αναγνωριστεί μόνο από τη μία πλευρά του πολιτικού φάσματος», καταλήγει.
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός
