Μεταφορά τεχνογνωσίας, με βάση τις εμπειρίες που αποκτήθηκαν στην Γερμανία

Ανταποκριτής: Michael Schneider.

Στα πλαίσια της πρωτοβουλίας συνεργασιών μεταξύ Ελλάδος και Γερμανίας για τη δημιουργία ενός ελληνο-γερμανικού δικτύου δήμων, περιφερειών και πολιτών, διεξήχθη στη Νάουσα ένα συνέδριο με θέμα: “Νέοι μέθοδοι οινοκαλλιέργειας και πώλησης κρασιού- Συνεργασίες μεταξύ τοπικής αυτοδιοίκησης και οινοποιών”.

Στόχος του συνεδρίου, όπως αναφέρεται από το Ελληνογερμανικό Δίκτυο «Περιφέρειες, Δήμοι, Άνθρωποι», στην ιστοσελίδα του,  ήταν η μεταφορά τεχνογνωσίας, με βάση τις εμπειρίες που αποκτήθηκαν στην Γερμανία για εξειδικευμένα θέματα, που θα μπορούσαν να ενδιαφέρουν ιδιαίτερα την ελληνική πλευρά, καθώς και την εμβάθυνση και προβολή ζητημάτων, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν μελλοντικά θέματα ανταλλαγών εντός του εν λόγω δικτύου.
Θέματα στα οποία εμβάθυνε η εκδήλωση ήταν:
“Οινοτουρισμός- η σημασία της περιήγησης”
“Branding – Μάρκετινγκ, οι ιδιαιτερότητες της Γερμανικής αγοράς ”
“Εκπαίδευση και μετεκπαίδευση στην Γερμανία”
“Σύγχρονοι μέθοδοι της προώθησης του οίνου – Ερωτήσεις και απαντήσεις”
Ο κος Αναστάσιος Καραμπάτζος, δήμαρχος Νάουσας, τόνισε στον χαιρετισμό του την σημασία της οικονομίας του οίνου, ως μέρος του ελληνο-γερμανικού δικτύου. Ιδίως στην περιοχή της Νάουσας, υπάρχει επιτακτική ανάγκη για τη δημιουργία νέων οικονομικών κλάδων λόγω της σταδιακής κατάρρευσης της κλωστοϋφαντουργίας τις τελευταίες δεκαετίες. Δεδομένου των άριστων φυσικών συνθηκών που επικρατούν σε τομείς όπως τη φύση, την ιστορία, την γεωργία και την οικνοκαλλιέργεια, επιβάλλεται η ανάπτυξη συγκεκριμένων δράσεων. Με το σύνθημα “συγκρότηση πακέτων” θα πρέπει οι διάφοροι πράκτορες στους διάφορυς τομείς να συγκροτήσουν πακέτα ποιοτικών ποσφορών που θα εκμεταλλεύονται τα πλεονεκτήματα της περιοχής. Απευθύνθηκε συγκεκριμένα στους συμμετέχοντες του συνεδρίου και παρακάλεσε για την άμεση υλοποίηση δύο έως τριών συγκεκριμένων προτάσεων που θα προκύψουν από τις εισηγήσεις και τη συζήτηση κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, από την οποία θα προκύψει το μήνυμα ότι υπάρχει η δυνατότητα αντιμετώπισης των προκλήσεων.
Ο κος Wolfgang Hoelscher-Obermaier, Γενικός Πρόξενος της Γερμανίας στη Θεσσαλονίκη, τόνισε ότι πρόκειται για μια ευκαιρία, στα πλαίσια τέτοιων εκδηλώσεων, να εξαλειφθούν παρεξηγήσεις που έχουν δημιουργηθεί στις ελληνο-γερμανικές σχέσεις. Ο ίδιος βλέπει ένα μεγάλο δυναμικό της περιοχής στους τομείς της οινοκαλλιέργειας και του τουρισμού και συγχρόνως εξέφρασε τη λύπη του για το γεγονός ότι δύσκολα βρίσκεις να αγοράσεις στην Γερμανία ελληνικά κρασιά.
Η κα Πολυξένη Καπέλλου, διευθύντρια του γραφείου του ιδρύματος Hanns-Seidel στην Αθήνα, καλωσόρισε τους συνέδρους και τόνισε την άρρηκτη σχέση του οίνου με τον πολιτισμό και τη θρησκεία. Δεδομένου ότι η ελληνική οικονομία οίνου έχει αποσπάσει πολυάριθμα βραβεία, θα πρέπει να είναι εφικτή μια αύξηση των εξαγωγών. Διεθνείς συνέδρια, όπως το σημερινό, συνεισφέρουν επίσης στην πρόωθηση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών οινολογικών προϊόντων.
Ο κος Σταύρος Τσουρουκίδης, δημοσιογράφος και συντονιστής του οινοτουριστικού συνεδρίου, επισήμανε ότι στόχος της ημερίδας στη Νάουσα είναι, να επεξηγηθούν στους οινοποιούς της περιοχής Νάουσας, οι λεπτομέρειες της Γερμανικής αγοράς οίνου. Η ευρύτερη προβολή μιας οινοπαραγωγικής περιοχής είναι εφικτή μόνο με κοινές δράσεις των οινοποιών και των φορέων της τοπικής αυτοδιοίκησης. Η σημασία που έχει η περιήγηση για τους Γερμανούς τουρίστες σε συνδυασμό με το κρασί είναι μεγαλή και ιδιαίτερη και θα πρέπει να αναγνωριστεί από τους αρμόδιους της τοπικής κοινωνίας.

Πάνελ I: „Οινοτουρισμός, ο ρόλος της περιήγησης”
Ο Γιάννης Αλμπάνης, διευθυντής των „Δρόμων του Κρασιού Βόρειας Ελλάδος”, προσέφερε βασικές πληροφορίες για την εν λόγω οργάνωση (www.wineroads.gr). 13 οινοποίεια ίδρυσαν το 1993 την οργάνωση αυτή, ενώ σήμερα απαριθμούν 43. Έως το 2000 είχε ολοκληρωθεί το μεγαλύτερο μέρος των απαραίτητων υποδομών. Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην σήμανση καθώς και στην διάθεση και πώληση των κρασιών. Στόχος πλέον είναι η δημιουργία ευρύτερης υποδομής, ενώ η διασύνδεση με την τουριστική κίνηση της Ελλάδος έχει επιτευχθεί. Ενδιαφέρον υπάρχει επιπλεόν για μια συνεργασία με ειδικούς από το εξωτερικό. Οι «Δρόμοι του κρασιού Βόρειας Ελλάδος» είναι ένα πολύ φιλόδοξο και για την Ελλάδα μοναδικό τουριστικό πρότζεκτ που προσφέρει σ’ Έλληνες και  ξένους επισκέπτες τη δυνατότητα να γνωρίσουν τον οινοτουρισμό μέσα από καινοτόμες προσφορές, να προσεγγίσουν την τόσο πλούσα οινολογική περιοχή της Βόρειας Ελλάδος και να ανακαλύψουν τις ιδιαίτερες ομορφιές της.
Ο κος Aνέστης Οσσιπίδης, ταξιδιωτικός πράκτορας, τόνισε στην εισήγησή του το μεγάλο δυναμικό σε ομαδικές εκδρομές που υπάρχει στην Βόρεια Ελλάδα με επισκέψεις οινοποίειων και οινοποιοιών. Επισήμανε ότι θα πρέπει να εξαντληθούν όλα τα δυναμικά που μπορούν να προσφέρουν υπεραξία επειδή οι τουρίστες που επισκέπτονται την Ελλάδα καταναλώνουν ημερησίως 140 Ευρώ και συνεπώς υστερούν σε σχέση  με τον παγκόσμιο μέσο όρο, που κυμαίνεται στα 190 Ευρώ. Οι προτάσεις του συμπεριλάμβαναν την παρουσία στην έκθεση τουρισμού του Βερολίνου ΙΤΒ, την ενισχυμένη συνεργασία με ταξιδιωτικούς διοργανωτές καθώς και ενημερωτικά ταξίδια για διοργανωτές και πράκτορες ταξιδιών.
Ο κος Michael Schneider, δημοτικός σύμβουλος του δήμου Γκράφσαφτ (Grafschaft), αναφέρθηκε στην ολοκληρωμένη τουριστική υποδομή που αναπτύχθηκε στο Άρταλ (Ρηνανία-Παλατία) η οποία εστιάζει στο “Κρασί και Περιπατητικός/Περιηγητικός τουρισμός” και έχει δικτυώσει πολλούς τομείς με τις αντίστοιχες προσφορές τους. Ξεκινώντας από τους οινοποιούς, τα οινοποίεια και τους συνεταιρισμούς, που εν μέρει προσφέρουν καταλύματα στους επισκέπτες στα “αγροκτήματα συνδυασμένης προσφοράς”. Επιπλέον, υπάρχει ένα ευρύ φάσμα χώρων εστίασης και καταλυμάτων διαφόρων κατηγοριών. Οι δυνατότητες ψυχαγωγίας φτάνουν από κέντρα ευεξίας, μουσεία, ποδηλασία, αναρρίχηση έως την πίστα αυτοκινούμενου αθλητισμού (Nούρμπουργκρινγκ)και συμπληρώνουν το κεντρικό θέμα “Περιήγηση και Οίνος”. Στα πλαίσια μιας μελέτης και σύμφωνα με πρόσφατες έρευνες διαπιστώθηκε ότι η περιήγηση και ο περιπατητικός τουρισμός είναι για τους Γερμανούς από τις πιο αγαπημένες ασχολίες στον ελεύθερο χρόνο τους κάτι που σημαίνει ότι εδώ υπάρχει ένα μεγάλο δυναμικό τουριστικής εκμετάλλευσης. Αποφασιστικής σημασίας είναι η διάθεση ποιοτικών πακέτων προσφορών. Στο Άρταλ, υπάρχουν παραδείγματα ορισμένων οινοποιείων που διευρύνουν τις δραστηριότητές τους και παράλληλα με το «Προϊόν Κρασί» προσφέρουν και γαστρονομία, καταλύματα καθώς και πακέτα εκγύμνασης και περιήγησης. Πέραν της άνετης επιλογής της διαδρομής “Περιηγητική διαδρομή ερυθρού κρασιού” για λιγότερο αθλητικούς επισκέπτες, προσφέρεται για επίδοξους αθλητές του αθλητικού βάδην και της αθλητικής περιήγησης η διαδρομή “Μονοπάτι του Άρ”. Ένα εργαλείο μάρκετινγκ θα μπορούσε να είναι και η εκλογή της Βασίλισσας του Οίνου σε περιοχές οινοκαλλιέργειας της Βόρειας Ελλάδος προκειμένου να ενδιαφερθούν δημοφιλείς εταιρείες για το προϊόν «Κρασί».
Ο κος Ortwin Widmann, διοργανωτής ταξιδιών στο νησί της Σκιάθου (www.walkingskiathos.de) αναφέρθηκε στην υποχώρηση του τουρισμού στην Ελλάδα και στην αναγκαιότητα αναζήτησης και προσφοράς “Ιδιαίτερων διακοπών”. Η Ελλάδα θα μπορούσε να έχει παρόμοιες με την Γερμανία προσφορές στον χώρο του “Περιηγητικού/Περιπατητικού τουρισμού”. Στα πλαίσια της δικής του δράσης στο νησί της Σκιάθου πήρε την πρωτοβουλία να εξερευνήσει περιπατητικά μονοπάτια, να τα διανοίξει, να τα ασφαλίσει και τέλος, να τα χαρτογραφήσει. Πλέον, υπάρχουν 25 περιπατητικές και περιηγητικές διαδρομές, οι οποίες, ιδίως το φθινόπωρο και την άνοιξη, μπορούν και επιμηκύνουν την ελληνική τουριστική σεζόν η οποία κατά τ’ άλλα περιορίζεται κυρίως στους θερινούς μήνες. Προκειμένου να προσφερθεί στους επισκέπτες/περιηγητές ένα κίνητρο να ξανά επισκεφτούν το νησί, δημιουργήθηκαν στη Σκιάθο μετάλλια για τους αθλητές. Για την οινολογική περιοχή της Νάουσας πρότεινε το πιλοτικό πρότζεκτ “Οινοπεριήγηση”, το οποίο θα μπορούσε να περιλαμβάνει δραστηριότητες των περιηγητικών πρακτόρων, οινογευστικές προσφορές των οινοποιών, γαστρονομικές γεύσεις και ξενοδοχειακά καταλύματα και να προβληθεί με κοινές διαφημιστκές εκστρατείες.

Πάνελ II: „Branding – Mάρκετιγνκ, οι ιδιαιτερότητες της Γερμανικής αγοράς ”
Ο κος Φεντερίκο Λαζαρίδης, Δράμα, τόνισε από την μεριά του οινοποιού ότι η επωνυμία, δηλ. το “Branding” του ελληνικού κρασιού θα πρέπει απαραιτήτως να προσανατολίζεται στον πλούσιο πολιτισμό της χώρας. Εξίσου σημαντικό είναι να τηρούνται υψηλές προδιαγραφές και νόρμες. Η ελληνική οινοκαλλιέργεια σαφώς υστερεί στο τομέα της ανάπτυξης μιας εμπορικής επωνυμίας σε σχέση με τις αντίστοιχες λοιπές περιοχές της Ευρώπης. Η εγχώρια αγορά έχει μέχρι στιγμής οχυρωθεί απέναντι στα αποτελέσματα της ευρωπαϊκής αγοράς και η πώληση προσανατολίζεται κυρίως στην εσωτερική αγορά. Για το κρασί της Ελλάδος υπάρχει μεγάλη ανάγκη, αυτό να αποκτήσει μια δική του εμπορική επωνυμία χωρίς να αντιγράφει περιοχές προέλευσης του εξωτερικού.
Ο κος Πέτρος Μιχελιδάκης, εκπρόσωπος της έκθεσης Ντίσελντορφ στην Ελλάδα, κατονόμασε ως πρώτη προτεραιότητα την ενίσχυση των εξαγωγών ελληνικού κρασιού στις αγορές του εξωτερικού. Η απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων στο τομέα αυτό μπορεί, κατά την άποψή του, να επιτευχθεί μόνο με την ανάπτυξη μιας «συλλογικότητας». Οι οινοπαραγωγοί της χώρας θα πρέπει να ανακαλύψουν το «ΕΜΕΙΣ» και να μην συνεχίσουν την πορεία της ατομικότητας. Η συγκέντρωση δυνάμεων σημαίνει την ανάπτυξη μιας κοινής επαγγελματικής πλατφόρμας μάρκετινγκ για το προϊόν τους, συνεισφέροντας ο καθένας οικονομικά, σύμφωνα με τις δυνατότητές του. Η “ταυτότητα” των κρασιών της Ελλάδος θα πρέπει να καθοριστεί με σκοπό την απαράμιλλη τοποθέτηση τους στις διεθνείς αγορές. Το ζητούμενο θα πρέπει να είναι η στοχευμένη επιλογή των εξαγωγικών αγορών και η παρουσία σε εκθέσεις στις επιλεγμένες χώρες. Ως παραδείγματα ανέφερε την έκθεση “ProWein” στο Ντίσελντορφ και αντίστοιχα την έκθεση “Prowine” στην Κίνα.
Η κα Καθ. Δρ. Ruth Fleuchaus, υπεύθυνη για την κατεύθυνση σπουδών “οινοοικονομία” στο Πανεπιστήμιο Χάιλμπρονν, παρουσίασε μια λεπτομερή ανάλυση της Γερμανικής αγοράς οίνου η οποία δείχνει να είναι ιδιαίτερα ασταθής ως προς της τιμές σ’ αντίθεση με τις ποσότητες που σταθερά καταναλώνονται. 80 τοις εκατό των κρασιών πωλούνται στο λιανικό εμπόριο, ελάχιστες ποσότητες σε κάβες, από οινοποιούς και συνεταιρισμούς. 71 τοις εκατό όλων των κρασιών που πωλούνται στην Γερμανία κοστίζουν λιγότερο από 1,99 Ευρώ. Οι αλυσίδες σουπερ μάρκετ επεκτείνονται και το σούπερ μάρκετ ALDI αποτελεί τον πλέον μεγαλύτερο έμπορο κρασιών της Γερμανίας. Τα Γερμανικά κρασιά παγιδεύονται επίσης σ’ αυτό τον «κυκέωνα» τιμών, ενώ οι καταναλωτές αισθάνονται ανασφάλεια λόγω της πληθώρας των προϊόντων που τους προσφέρονται και τελικώς, αποφασίζουν με μοναδικό γνώμονα τη τιμή. Τέλος, το ποσοστό του ελληνικού κρασιού στην αγορά έχει υποχωρήσει σαφώς τα τελευταία χρόνια.
Παγκοσμίως παρατηρείται μια διαφορά μεταξύ της παραγωγής οίνου και της κατανάλωσης και υπολογίζεται ότι υπάρχει μια πλεονάζουσα παραγωγή της τάξεως των 25 εκατομμυρίων εκατόλιτρων. Ενώ ο οίνος μεταφέρεται πλέον σ’ όλη την υφήλιο, επειδή τα μεταφορικά έξοδα δεν παίζουν τον κυρίαρχο ρόλο. Ταυτόχρονα μειώνεται η κατανάλωση οίνου στις κύριες περιοχές καλλιέργειάς του στην Ευρώπη.
Δεδομένης αυτής της δυσμενής κατάστασης στην αγορά προκύπτει το βασικό ερώτημα, πως θα μπορούσε το ελληνικό κρασί να βρει μια θέση στην αγορά της Γερμανίας. Βασικά θα πρέπει να τονίζονται τα δυνατά σημεία ενός προϊόντος και να υποδεικνύονται με σαφή τρόπο οι θετικές διαφορές έναντι των άλλων προσφορών. Επειδή οι καταναλωτές δέχονται πληθώρα ερεθισμάτων, θα πρέπει να επιδιώκεται η μετάδοση σαφών και απλών μηνημάτων τα οποία ο καταναλωτής μπορεί να καταγράψει. Επιπλέον, θα πρέπει το μάρκετινγκ να επικεντρώνεται σε καθορισμένες ομάδες στόχου. Ένας κανόνας για την επιτυχία είναι, η περιοχή προέλευσης ενός προϊόντος να αποτελέσει και εμπορική “μάρκα”.

Πάνελ III: “Εκπαίδευση και μετεκπαίδευση στην Γερμανία” και
Πάνελ IV: “Σύγχρονοι μέθοδοι της πρόωθησης του οίνου”
Η κα Καθ. Δρ. Ruth Fleuchaus τόνισε την ισότιμη σημασία που έχει η θεωρία και η πράξη στο εκπαιδευτικό σύστημα της Γερμανίας. Το γνωστό “δυαδικό σύστημα επαγγελματικής εκπαίδευσης” με τη συνεχή εναλλαγή μεταξύ σχολής και επιχείρησης, είναι παγκοσμίως μοναδικό και υποδειγματικό. Στην εισήγηση παρουσιάστηκε η κατεύθυνση σπουδών “οινοοικονομία” του Πανεπιστημίου Χάιλμπρονν με τις ειδικότητες μάρκετινγκ του οίνου, λογιστική και οινολογία. Το Πανεπιστήμιο είναι μέλος ενός διεθνούς και απολύτως αποτελεσματικού δικτύου γνωστών Πανεπιστημίων της Ευρώπης. Σημαντικό θα ήταν μελλοντικά για τους Έλληνες φοιτητές, αυτοί να μπορούν να παρακολουθήσουν συγκεκριμένα επιμέρους μαθήματα αυτής της κατεύθυνσης σπουδών.
Ο κος Iωάννης Παπακωνσταντίνου, Γενικός Διευθυντής της HELEXPO, παρουσίασε την διεθνή έκθεση οίνου “Oenos”, στη Θεσσαλονίκη, ως απόδειξη του σημαντικού ρόλου που παίζει η οινοκαλλιέργεια για την ελληνική οικονομία. Στα πλαίσια αυτής της έκθεσης θα μπορούσε η παγκόσμια αγορά να ενημερωθεί για την υψηλή ποιότητα του ελληνικού οίνου. Η οικονομική κρίση επικαλύπτει προς το παρόν σαφώς τις ελπίδες για εξαγωγές της τοπικής οινοοικονομίας. Η πρόσβαση στην Γερμανική αγορά στο μέλλον θα είναι ακόμη σημαντικότερης σημασίας για την ελληνική οινοοικονομία. Πρότεινε δε, την συνεργασία με την εφημερίδα “Lebensmittelzeitung” κι άλλων διεθνών θεματικών περιοδικών.
Η κα Γιώτα Μίτσιου-Πολυχρονίδου, συγγραφέας βιβλίων μαγειρικής και γαστρονομική σύμβουλος, τόνισε τον ρόλο της γαστρονομίας ως σημαντικό κρίκο μεταξύ των οινοπαραγωγών και των οινο-καταναλωτών. Ως σημαντικότερους λόγους προσδιορισμού για μια επιτυχημένη προσπάθεια στο τομέα αυτό ανέφερε: την υψηλή ποιότητα, τις παραδοσιακές συνταγές, το καταρτισμένο προσωπικό και τις υψηλές υπηρεσίες σέρβις. Για το εξειδικευμένο προσωπικό επιβάλλεται να αποκτήσουν γνώση της διαχείρισης του κρασιού εντός των ίδιων των οινοποίειων. Για τους αλλοδαπούς πρότεινε την προσφορά πακέτων στον χώρο του οινοτουρισμού, καθώς και την απαραίτητη δημιουργία μιας ιστοσελίδας με βασικές πληροφορίες.
Η κα Μαρία Κυριακίδου, Πτυχιούχος ξεναγός, περιέγραψε την περιοχή που φιλοξένησε το συνέδριο με πολλά ιστορικά γεγονότα. Οι επισκέπτες του τόπου μπορούν να λειτουργήσουν και ως μέσο για την προβολή του ελληνικού οίνου στο εξωτερικό, επισήμανε. Πάρα αυτά παρατηρούνται αρκετές ελλείψεις ιδίως σε λεπτομέρειες, όπως ελλιπείς εγκαταστάσεις υγιεινής ή απομάκρυνσης απορριμμάτων. Τα αναμφίβολα υφιστάμενα δυνατά σημεία της περιοχής μπορούν να συνδυαστούν με παραδοσιακές γαστρονομικές γεύσεις του τόπου, οινογευσία και πολιτιστικά-ιστορικά αξιοθέατα με ημερήσιες ή πολυήμερες εκδρομές.

Ερωτήματα και συζήτηση
Στη τελική συζήτηση οι τοπικοί οινοποιοί και ιδιοκτήτες οινοποίειων αποσαφήνισαν ότι η συνεργασία και σύμπραξη τους θα καθορίσουν το μέλλον του κλάδου. Γεγονός επίσης είναι η παρουσία ελλείψεων στην εκπαίδευση και κατάρτιση στον χώρο της οινοοικονομίας. Μια καλή εκπαίδευση θεωρείται και από την πλευρά τους η βάση για μια οινοοικονομία με μέλλον και προοπτική για την χώρα και ένα δυαδικό σύστημα εκπαίδευσης όπως υπάρχει στην Γερμανία θα ήταν το επιθυμητό. Για το σκοπό αυτό θα πρέπει τα Ανώτερα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα και οι σύλλογοι οινοποιοιών να συνεργαστούν στενά. Τέθηκε η ερώτηση κατά πόσο Έλληνες φοιτητές οινοκαλλιέργειας είναι επιθυμητοί στην Γερμανία, η οποία απαντήθηκε από την κα Καθ. Δρ. Fleuchaus με έμφαση θετικά.
Στο κλείσιμο της εκδήλωσης, ο δήμαρχος, κος Aναστάσιος Καραμπάτζος, και ο Γενικός Πρόξενος, κος Wolfgang Hoelscher-Obermaier, σημείωσαν τα θετικά συμπεράσματα της ημερίδας η οποία πρόσφερε τόσο βασικές πληροφορίες όσο και συγκεκριμένες προτάσεις. Από την Νάουσα θα μπορούσε να ξεκινήσει «Το πνεύμα της πρωτοβουλίας» που θα δώσει μελλοντικά φτερά στην οινοκαλλιέργεια και στον οινοτουρισμό της Μακεδονίας, και όλης της Ελλάδος. Σημαντικό έιναι να αναπτυχθεί ένα πνεύμα της συνεργασίας για να υπάρξει μια συνεισφορά στην αντιμετώπιση της κρίσης.

Συμπέρασμα
Τα φυσικά κάλλη των ελληνικών περιοχών καλλιέργειας οίνου είναι εξαιρετικά: χαρακτηριστικές ποικιλλίες και ποιοτικά κρασιά, καταπληκτικά τοπία με πλούσιες εναλλαγές και μεγάλο δυναμικό για περιηγητικούς τουρίστες, τοπική κουζίνα, μεγάλος αριθμός καταλυμάτων καθώς και πλούσια πολιτιστική και ιστορική παράδοση με πληθώρα αξιοθεάτων.
Αυτό το δυναμικό πρέπει να αναβαθμιστεί με συγκέντρωση των υφιστάμενων παραγόντων και δυνάμεων.
Οι τουριστικές υποδομές θα πρέπει να ολοκληρωθούν και να προσφερθούν ελκυστικά πακέτα σε καλές τιμές προκειμένου να ενδιαφερθούν και οι Γερμανοί τουρίστες που προσανατολίζονται σε ποιοτικές παροχές. Η οινοκαλλιέργεια μπορεί να αποτελέσει ΤΟΝ συνδετικό κρίκο στην παλέτα των προσφορών. Οι επιτυχίες σ’ αυτό τον κλάδο θα εξασφαλίσουν την επιβίωση των οινοποιών, των γαστονόμων και ξενοδόχων, θα δημιουργήσουν θέσεις εργασίας, θα προσφέρουν υπεραξία και θα αυξήσουν το εγχώριο εισόδημα και τις φορολογικές εισπράξεις. Καθήκον των οινοποιών είναι να επηρεάσουν στην εν λόγω κατέυθυνση την τοπιική αυτοδιοίκηση με σκοπό, την αλλαγή των δομών στην περιοχή τους.
Το κρασί της Ελλάδος θα πρέπει να βρει στην διεθνή αγορά ένα κενό στο οποίο να μπορεί να εισβάλλει για να μπορέσει να στείλει σαφή μηνήματα στους καταναλωτές, επωφελούμενο ενός επαγγελματικού μάρκετινγκ με την σύμπραξη όλων των ενδιαφερόμενων των επιμέρους περιοχών οινοκαλλιέργειας.
Πολλοί οινοποιοί ενδιαφέρθηκαν για την εκπαίδευση στην Γερμανία η οποία διαφέρει αρκετά από την ελληνική πραγματικότητα. Μέρχι πρότινως υπήρχαν μόνο οι σπουδές της οινολογίας, κι αυτό στην Γαλλία. Ο κλάδος της οικονομικής διαχείρισης στο τομέα του οίνου είναι για τους περισσότερους παραβρισκόμενους άγνωστος και θα πρέπει στο μέλλον να συγκεντρώσει το ενδιαφέρον τους.
Με συγκεκριμένα παραδείγματα και προτάσεις για τη βελτίωση της επικοινωνίας η ημερίδα επέτυχε το στόχο της και οι οινοποιοί των άλλων περιοχών θα προσπαθήσουν να υλοποιήσουν ορισμένες από αυτές τις προτάσεις στις δικές τους περιοχές.