Συμφωνία, Διακήρυξη ή Συνθήκη Ειρήνης;
Πρώτα απ' όλα, το υπογεγραμμένο έγγραφο είναι «μόνο» ένα μνημόνιο συνεννόησης. Καθορίζει το πλαίσιο βάσει του οποίου το Ιράν και οι ΗΠΑ πρέπει τώρα να καταλήξουν σε τελική συμφωνία εντός 60 ημερών. Η διακήρυξη δεν είναι νομικά δεσμευτική βάσει του διεθνούς δικαίου. Αυτό θα ίσχυε μόνο με μια τελική ειρηνευτική συμφωνία.
Ο Τραμπ είχε τονίσει ξανά την Τετάρτη, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G7, ότι εάν το Ιράν «δεν συμπεριφερθεί σωστά», θα χρησιμοποιηθούν ξανά βόμβες. Επιπλέον, οι αλλαγές είναι ακόμη πιθανές.
Τι ακριβώς περιέχει η συμφωνία;
Το κείμενο της διακήρυξης έχει πλέον δημοσιευτεί και από τις δύο πλευρές. Ωστόσο, τα κείμενα διαφέρουν σε ορισμένες διατυπώσεις – για παράδειγμα όσον αφορά τον Λίβανο. Η διακήρυξη περιλαμβάνει συνολικά 14 σημεία. Το κείμενο ζητά ρητά «άμεσο και οριστικό τερματισμό του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου». Και οι δύο πλευρές και οι σύμμαχοί τους πρέπει να απέχουν από περαιτέρω εχθροπραξίες.
Η άρση των αμοιβαίων ναυτικών αποκλεισμών στα Στενά του Ορμούζ ορίζεται επίσης με σαφήνεια. Το Ιράν πρέπει να καθαρίσει τυχόν ναρκοθετημένες θαλάσσιες περιοχές εντός 30 ημερών από την υπογραφή. Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, αναμένεται όχι μόνο να άρουν τον αποκλεισμό των πλοίων που εισέρχονται ή εξέρχονται από ιρανικά λιμάνια, αλλά και να αναστείλουν τις κυρώσεις στο ιρανικό ενεργειακό εμπόριο.
Τι δεν αναφέρεται;
Υπάρχουν αρκετοί τομείς που η διακήρυξη δεν εξετάζει ή δεν είναι αρκετά συγκεκριμένη. Για παράδειγμα δεν υπάρχει ρητή αναφορά στην απαίτηση του Ιράν να χρεώνει τέλη για μελλοντική διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ. Η δωρεάν διέλευση ισχύει μόνο κατά τη διάρκεια της 60ήμερης διαπραγματευτικής περιόδου. Το Ιράν προτίθεται να συζητήσει μελλοντικούς κανονισμούς με το Ομάν και σε διάλογο με άλλα κράτη του Κόλπου.
Ο Λίβανος και το Ισραήλ
Ο ρόλος του Ισραήλ είναι επίσης ασαφής. Ενώ η συμφωνία-πλαίσιο απαιτεί τον τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο, όπου το Ισραήλ πολεμά τη Χεζμπολάχ, και υποχρεώνει επίσης όλους τους «συμμάχους» των ΗΠΑ και του Ιράν να συμμορφωθούν, το Ιράν επιμένει ότι το Ισραήλ πρέπει να αποσυρθεί από τον νότιο Λίβανο, τον οποίο έχει καταλάβει σε μεγάλα τμήματά του από τον Μάρτιο. Ο Ισραηλινός υπουργός Άμυνας, Ισραήλ Κατς, απέκλεισε μια τέτοια αποχώρηση για το άμεσο μέλλον νωρίτερα αυτή την εβδομάδα. Η φιλοϊρανική Χεζμπολάχ είχε δηλώσει ότι θα αντισταθεί στο Ισραήλ «μέχρι την πλήρη αποχώρηση».
Σε περίπτωση που η κατάσταση στον Λίβανο κλιμακωθεί ξανά, αυτό θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν – εκτός εάν και οι δύο χώρες μπορέσουν να εμποδίσουν τους συμμάχους τους να εξαπολύσουν αμοιβαίες επιθέσεις. Αυτό ισχύει και για τον πόλεμο του Ισραήλ κατά της Χαμάς στη Λωρίδα της Γάζας, η οποία είναι επίσης ένας από τους συμμάχους του Ιράν.
Το όλο θέμα έχει και εσωτερική πολιτική διάσταση, ιδίως στο Ισραήλ. Πλησιάζουν βουλευτικές εκλογές και ο πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου, αντιμέτωπος με εκτεταμένη δυσαρέσκεια για τη συμφωνία, μπορεί να μπει στον πειρασμό να ρισκάρει να προχωρήσει μονομερώς σε νέες επιθέσεις.
Τι θα γίνει με το πυρηνικό πρόγραμμα;
Επιπλέον, τα ερωτήματα που αφορούν το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα έχουν σχεδόν παραλειφθεί. Η Ισλαμική Δημοκρατία επαναλαμβάνει την επίσημη θέση της στη συμφωνία ότι δεν θα παράγει ποτέ πυρηνικά όπλα. Το ελάχιστο μέτρο είναι η αραίωση του αποθηκευμένου ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού υπό την επίβλεψη της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ). Σύμφωνα με το CNN, αυτή η προσθήκη δεν περιλαμβανόταν σε προηγούμενο σχέδιο συμφωνίας που κατέληξαν ο Πρόεδρος Τραμπ και ο Πρόεδρος του Ιρανικού Κοινοβουλίου, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ. Περαιτέρω πτυχές πρόκειται να διευκρινιστούν στην τελική συμφωνία.
Το χρονικό πλαίσιο των 60 ημερών φαντάζει πάντως ασφυκτικό. Οι διαπραγματεύσεις για τη συμφωνία της Βιέννης για τα πυρηνικά το 2015 διήρκεσαν σχεδόν δύο χρόνια. Ο ιστότοπος ειδήσεων Politico, επικαλούμενος αμερικανικές πηγές, αναφέρει ότι το Ιράν έχει ήδη κάνει σημαντικές παραχωρήσεις σχετικά με το πυρηνικό του πρόγραμμα στο παρασκήνιο.
Τι θα γίνει με το ιρανικό πυραυλικό οπλοστάσιο;
Οι απαιτήσεις που είχαν διατυπώσει οι ΗΠΑ μέχρι το ξέσπασμα του πολέμου στα τέλη Φεβρουαρίου πλέον έχουν απαλειφθεί. Η κυβέρνηση Τραμπ είχε δηλώσει ότι οι πολεμικοί της στόχοι περιελάμβαναν την καταστροφή του πυραυλικού οπλοστασίου του Ιράν, τη διακοπή της υποστήριξής του προς τις πολιτοφυλακές στην περιοχή, την καταστροφή του ιρανικού ναυτικού και τη διασφάλιση ότι η χώρα δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα.
Πιστεύεται ότι η επταήμερη εκστρατεία βομβαρδισμών από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ προκάλεσε σοβαρές ζημιές στο πυραυλικό οπλοστάσιο και τις εγκαταστάσεις παραγωγής του Ιράν. Ωστόσο, το Ιράν εκτόξευσε επίσης πυραύλους στο Ισραήλ την περασμένη εβδομάδα. Επιπλέον, οι δεσμοί του Ιράν με τους συμμάχους του στην περιοχή – τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο, τους Χούθι στην Υεμένη και τις σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ – φαίνεται να είναι τόσο ισχυροί όσο ποτέ.
Ποιος μπορεί να δηλώνει κερδισμένος;
Μέχρι την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, τα Στενά του Ορμούζ, κρίσιμα για το διεθνές εμπόριο ενέργειας, ήταν ανοιχτά στη ναυτιλία. Σε απάντηση στην επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ, η Τεχεράνη τα έκλεισε σχεδόν πλήρως. Τώρα, το Ιράν μπορεί να εξαρτήσει το άνοιγμα από παραχωρήσεις. Η αναστολή των κυρώσεων για το πετρέλαιο κατά του Ιράν κατά τη διάρκεια περαιτέρω διαπραγματεύσεων θα μπορούσε να αποφέρει στη χώρα τεράστια πρόσθετα έσοδα. Το τέλος του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμένων από τις ΗΠΑ, για παράδειγμα, επιτρέπει στην ηγεσία στην Τεχεράνη να αποκαταστήσει τις διαταραγμένες αλυσίδες εφοδιασμού.
Το γεγονός ότι το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο ρέουν ξανά από την περιοχή του Κόλπου είναι πιθανό να φέρει ανακούφιση όχι μόνο στην κυβέρνηση των ΗΠΑ αλλά και διεθνώς.
Τι θα συμβεί από εδώ και πέρα;
Το «Μνημόνιο Συνεργασίας» είχε αρχικά προγραμματιστεί να υπογραφεί επίσημα στην Ελβετία την Παρασκευή. Το ερώτημα είναι αν η αρχικά συμφωνημένη συνάντηση μεταξύ των δύο μερών θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή. Δεν υπάρχουν ακόμη αξιόπιστες πληροφορίες σχετικά με αυτό. Η ανταποκρίτρια του τηλεοπτικού σταθμού ARD, Γκούντρουν Ένγκελ, δήλωσε ότι το Ιράν το θεωρεί αυτό περιττό, αλλά οι ΗΠΑ, καθώς και οι μεσολαβούσες χώρες Πακιστάν και Κατάρ, μέχρι στιγμής εξακολουθούν να τηρούν την ημερομηνία. Αντί για υπογραφή, ο πρώτος γύρος περαιτέρω διαπραγματεύσεων θα μπορούσε στη συνέχεια να ξεκινήσει απευθείας. Το Υπουργείο Εξωτερικών της Ελβετίας υποθέτει ότι αυτό θα συμβεί, όπως δήλωσε εκπρόσωπος του στο Γερμανικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
Πηγές: ARD, dpa
