Βουδαπέστη: Βασίλειος Σταματόπουλος,
Γραμματέας – Ελληνικός-Ουγγρικός Σύλλογος Φιλίας.
Μετά το τέλος του 11ου Παγκοσμίου Συνεδρίου των Παμμακεδονικών Ενώσεων Υφηλίου που έγινε στις 13 και 14 Ιουλίου 2013 στην ακριτική Φλώρινα, πραγματοποιήθηκε στις 15 Ιουλίου εκδρομή στην ΠΓΔΜ στην αρχαία Ηράκλεια και την πόλη του Μοναστηρίου. Μας ξενάγησε στον αρχαιολογικό χώρο της αρχαίας Ηράκλειας (Ηράκλεια Λυγκηστίς) η πρόεδρος Βιολέτα Παπαθανασίου του Συνδέσμου Μοναστηριωτών και των Πέριξ « η Καρτερία». Κατά την άφιξη μας στον αρχαιολογικό χώρο μας περίμεναν 5-6 τηλεοπτικοί σταθμοί και αρκετοί δημοσιογράφοι θέλοντας να μάθουν τον σκοπό της επισκέψεως μας που δεν ήταν παρά μόνον μια πολιτιστική επίσκεψη γνωριμίας των αρχαίων ευρημάτων στην Ηράκλεια και στην πόλη του Μοναστηρίου και να θαυμάσουμε τα εναπομείναντα εντυπωσιακά αρχοντικά από την μεγάλη παρουσία του ελληνισμού μέχρι το Α Βαλκανικό πόλεμο.
Στην Αρχαία Ηράκλεια θαυμάσαμε τα ευρήματα της πόλεως την οποία ίδρυσε το 352 π.Χ. ο Φίλιππος ο Β΄. Αργότερα δίπλα από αυτήν την πόλη πέρασ
ε η αρχαία Εγνατία οδός. Από τις ανασκαφές έχουν βρεθεί σπουδαία ψηφιδωτά, το αρχαίο θέατρο και πολλές Ελληνικές και Ρωμαϊκές επιγραφές και καμία με σλαβική γραφή. Μάλιστα μέσα στα εκθέματα παρουσιάζονται σήμερα επιτύμβιες στήλες με Ελληνικές γραφές, όπως συναντάμε και ελληνικές στο αρχαίο θέατρο της πόλης.
Εν συνεχεία επισκεφτήκαμε το νεκροταφείο που βρίσκεται δίπλα από την αρχαία Ηράκλεια στο Μπούκοβο και είναι γεμάτο από ελληνικούς τάφους με ελληνική γραφή. Στην συνέχεια σε απόσταση 15 χιλιομέτρων βρίσκεται η πόλη του Μοναστηρίου (Bitola) όπου προσκυνήσαμε την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου που βρίσκεται στο κέντρο της πόλης. Είναι μία από τις μεγαλύτερες χριστιανικές εκκλησίες στην ΠΓΔΜ.
Κτίστηκε το 1830 από την πολυπληθή Ελληνική Κοινότητα της πόλης και από την δωρεά των Αδελφών Δημητρίου. Όλες οι εικόνες και οι νωπογραφίες της είναι γραμμένες στα Ελληνικά. Ήταν ο καθεδρικός ναός της Ελληνικής κοινότητας Μοναστηρίου έως το 1912 που η περιοχή περιήλθε στη Σερβική κυριαρχία και μεγάλο μέρος των Ελλήνων αναγκάσθηκε να μετακομίσει εντός των συνόρων του Ελληνικού κράτους, κυρίως στην Φλώρινα και στην Θεσσαλονίκη. Επίσης έγινε περιήγηση στην πόλη για να θαυμάσουμε τα εντυπωσιακά εναπομείναντα ελληνικά αρχοντικά του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου αιώνα. Θαυμάζοντας μεταξύ των άλλων το Ελληνικό προξενείο που στεγαζόταν εκεί μέχρι το 1918, τα ελληνικά γυμνάσια, δωρεά των αδελφών Δημητρίου, το εγκαταλειμμένο αρχοντικό του ιατρού Ματσάλη, το σπίτι με το ηλιακό ρολόι στην κεντρική πλατεία με την επιγραφή « PANTA REI» και το σύγχρονο άγαλμα του Μίλτου Μανάκη ενός εκ των δύο Ελλήνων αδελφών που υπήρξαν οι πρωτοπόροι κινηματογραφιστές των Βαλκανίων.
