Ένα μεγάλο ερώτημα είναι πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα τώρα στη Βενεζουέλα, χώρα με τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως. Θα συνεχίσει να κυβερνά η παλαιά κυβέρνηση υπό τον υπουργό Εσωτερικών Καμπέγιο, θα υπάρξει αλλαγή καθεστώτος και νέες εκλογές ή απειλείται εμφύλιος πόλεμος ανάμεσα στους υποστηρικτές του Μαδούρο και την αντιπολίτευση;
Ο Αμερικανός πρόεδρος Τραμπ έδωσε ένα στίγμα: «Οι ΗΠΑ θα διοικήσουν τη χώρα, μέχρι να δημιουργήσουμε συνθήκες για μια ασφαλή και αποτελεσματική μετάβαση», δήλωσε.
Κατά τον Χεσούς Ρενζούγιο, ειδικό σε ζητήματα που αφορούν τη Λατινική Αμερική από το Ινστιτούτο GIGA, τα πράγματα είναι ξεκάθαρα: «Οι ΗΠΑ έχουν συνεννοηθεί με τις ελίτ στο Καράκας και θα προχωρήσουν σε μία ανασυγκρότηση». Δεν αποκλείεται, όπως εξήγησε στην DW, και συνεργασία με στελέχη της μέχρι πρότινος κυβέρνησης.
«Η χαρά είναι μεγάλη»
Μεταξύ των Βενεζουελάνων που έχουν εγκαταλείψει τη χώρα τους υπάρχει χαρά και ελπίδα για το μέλλον. Σύμφωνα με τον ειδικό Όλιβερ Στούενκελ «οι περισσότεροι Βενεζουελάνοι που γνωρίζω αισθάνονται μεγάλη ανακούφιση» και «γιορτάζουν την πτώση του Μαδούρο, ευχαριστώντας τον Τραμπ».
Ο Στούενκελ συνεργάζεται με το Carnegie Endowment for International Peace στην Ουάσιγκτον και διδάσκει Διεθνείς Σχέσεις στο πανεπιστήμιο Fundação Getulio Vargas (FGV) στο Σάο Πάολο της Βραζιλίας. Κατά την άποψή του τα γεγονότα αφορούν μία ιδεολογική σύγκρουση: ψηφοφόροι και πολιτικοί της Δεξιάς πανηγυρίζουν για τον Τραμπ, ενώ εκπρόσωποι της Αριστεράς καταγγέλλουν την παραβίαση του διεθνούς δικαίου.
Ακόμη δεν είναι σαφές πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση στη χώρα. «Πρέπει να δούμε εάν ο Τραμπ θα πει “αποστολή εξετελέσθη, ο Μαδούρο έφυγε”», αλλά και «πώς θα αντιδράσει ο πληθυσμός. Δεν είναι σαφές αν υπάρξουν μαζικές διαδηλώσεις».
Το «Δόγμα Ντονρόε» του Τραμπ
Μολονότι πολλά παραμένουν ασαφή, υπάρχουν ενδείξεις για τα γενικότερα σχέδια της κυβέρνησης Τραμπ στην περιοχή. Σύμφωνα με την Εθνική Στρατηγική Ασφαλείας του 2025 οι ΗΠΑ επιδιώκουν «να αποκαταστήσουν την πρωτοκαθεδρία τους στο δυτικό ημισφαίριο και να συμπληρώσουν το Δόγμα Μονρόε».
Το λεγόμενο Δόγμα Μονρόε ανάγεται στον Αμερικανό πρόεδρο Τζέιμς Μονρόε (1758–1831) και βασίζεται στην αρχή «η Αμερική στους Αμερικανούς». Αρχικά σήμαινε την απόρριψη των ευρωπαϊκών αποικιακών δυνάμεων, τη δεκαετία του 1980 όμως οι ΗΠΑ το επαναπροσδιόρισαν, συμπεριλαμβάνοντας την αντίληψη πως η Λατινική Αμερική αποτελεί «δική τους» σφαίρα επιρροής.
Ο Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται να θέλει να αναβιώσει εκείνη την εποχή και να επανακτήσει την αμερικανική κυριαρχία στην περιοχή. Οι Financial Times μίλησαν για «Δόγμα Ντονρόε»: όχι «η Αμερική στους Αμερικανούς», αλλά «η Αμερική στους Αμερικανούς των ΗΠΑ».
«Δικαιολογία για αυταρχικά καθεστώτα»
«Η Βενεζουέλα φαίνεται να είναι η πρώτη χώρα που έπεσε θύμα αυτού του σύγχρονου ιμπεριαλισμού», σχολιάζει η New York Times. Πρόκειται, σημειώνει το αμερικανικό μέσο, για μια επικίνδυνη και παράνομη προσέγγιση αναφορικά με τον ρόλο της Αμερικής στον κόσμο.
«Δρώντας χωρίς καμία διεθνή νομιμοποίηση, χωρίς έγκυρη νομική εξουσιοδότηση ή εσωτερική πολιτική στήριξη, ο Τραμπ κινδυνεύει να προσφέρει σε αυταρχικά καθεστώτα στην Κίνα, τη Ρωσία και αλλού μια δικαιολογία για να κυριαρχήσουν στους γείτονές τους».
Το στρατιωτικό πλήγμα κατά της Βενεζουέλας ξυπνά μνήμες από την περίοδο 1960 – 1990, όταν οι ΗΠΑ, στο όνομα της μάχης κατά του κομμουνισμού, στήριξαν στρατιωτικά πραξικοπήματα και δικτατορίες στη Λατινική Αμερική. Η ανατροπή του Αλιέντε στη Χιλή το 1973, οι στρατιωτικές δικτατορίες στην Αργεντινή και τη Βραζιλία και τα τάγματα θανάτου στο Ελ Σαλβαδόρ συνέβαλαν καθοριστικά στη διαμόρφωση του αρνητικού κλίματος απέναντι στις ΗΠΑ στην περιοχή.
Μαρία Ματσάδο: «Είμαστε έτοιμοι»
Η πρόσφατη στρατιωτική επιχείρηση παρουσιάζει ορισμένες ομοιότητες με την ανατροπή του πρώην δικτάτορα του Παναμά Μανουέλ Νοριέγα (1938–2017). Ο Νοριέγα ανατράπηκε και συνελήφθη στο πλαίσιο αμερικανικής εισβολής στα τέλη του 1989 και το 1992 καταδικάστηκε από αμερικανικό δικαστήριο για διακίνηση ναρκωτικών και εκβιασμούς, παραμένοντας στη φυλακή μέχρι τον θάνατό του.
Για την πολιτική αντιπολίτευση στη Βενεζουέλα οι γεωπολιτικές αυτές σκέψεις είναι προς το παρόν δευτερεύουσες. Για πρώτη φορά μετά από περισσότερα από 25 χρόνια κυριαρχίας της Μπολιβαριανής Επανάστασης ανοίγεται προοπτική αλλαγής εξουσίας.
«Η Βενεζουέλα βιώνει κρίσιμες ώρες. Είμαστε έτοιμοι να ανοικοδομήσουμε τη χώρα μας», έγραψε στο X ο πρώην υποψήφιος πρόεδρος Εντμούντο Γκονσάλες. Ο Γκονσάλες είχε κερδίσει τις προεδρικές εκλογές στις 24 Ιουλίου 2024, ωστόσο το εκλογικό συμβούλιο είχε ανακηρύξει επίσημο νικητή τον Μαδούρο.
Η βραβευμένη με Νόμπελ Ειρήνης Μαρία Κορίνα Ματσάδο, που στήριξε τον Γκονσάλες αφ' ότου της απαγορεύτηκε να θέσει υποψηφιότητα, κάλεσε τους συμπολίτες της να δείξουν τη στήριξή τους. «Ως νόμιμος πρόεδρος της Βενεζουέλας ο Εντμούντο Γκονσάλες πρέπει να αναλάβει το αξίωμά του και να αναγνωριστεί άμεσα ως ανώτατος αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων», έγραψε στο X. «Είμαστε έτοιμοι να ασκήσουμε την εντολή μας και να ξεκινήσουμε μια δημοκρατική μετάβαση».
Εάν αυτό συμβεί, παραμένει ανοιχτό. Ούτε η Ματσάδο ούτε ο Γκονσάλες βρίσκονται στη Βενεζουέλα. Ο Τραμπ τόνισε στη συνέντευξη Τύπου που έδωσε από το Μαρ-α-Λάγκο πως η χώρα διαθέτει και αντιπρόεδρο, τη Ντέλσι Ροντρίγκες.
Κατά τον τον Χεσούς Ρενζούγιο αυτό αποτελεί ένδειξη πως η αμερικανική κυβέρνηση θέλει να διαπραγματευτεί με κυβερνητικούς αξιωματούχους και να αποφύγει πολιτικές αναταραχές. Σε παρόμοιο τόνο σχολιάζει και η New York Times: «Παρά τη σύλληψη του Μαδούρο, οι στρατηγοί που στήριξαν το καθεστώς του δεν θα εξαφανιστούν από τη μία στιγμή στην άλλη. Ούτε είναι πιθανό να παραδώσουν την εξουσία στη Μαρία Κορίνα Ματσάδο».
Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς
