«Θα προτείνουμε στο Κοινοβούλιο να εδραιωθεί η τσέχικη κορώνα ως εθνικό νόμισμα στο Σύνταγμα της Τσεχικής Δημοκρατίας – μαζί με το δικαίωμα κατοχής και χρήσης μετρητών ως νόμιμου χρήματος».
Μια βαριά υπόσχεση
Είναι μια μεγάλη υπόσχεση και – προς το παρόν – κενό γράμμα. Η κυβέρνηση Μπάμπις κατέχει 108 έδρες στην Κάτω Βουλή. Αλλά η αλλαγή του Συντάγματος απαιτεί πλειοψηφία τριών πέμπτων, η οποία αντιστοιχεί σε τουλάχιστον 120 από τους 200 βουλευτές της Βουλής των Αντιπροσώπων. Ακόμα κι αν αυτό το εμπόδιο ξεπερνιόταν, υπάρχει η Γερουσία που πρέπει να συμφωνήσει, και εκεί ο πήχης είναι ακόμη πιο ψηλά: Μια πλειοψηφία τριών πέμπτων όλων των γερουσιαστών που είναι παρόντες στην Άνω Βουλή των 81 εδρών θα έπρεπε να υποστηρίξει τον νόμο. Αλλά προς το παρόν, μόνο 15 είναι σύμφωνοι με την κυβέρνηση. Ο Τσέχος πρόεδρος, Πετρ Πάβελ, δεν έχει δικαίωμα βέτο σε συνταγματικές πράξεις. Απλώς τις εκδίδει. Αλλά η κοινοβουλευτική αριθμητική φαίνεται να καθιστά αυτή την πολιτική δέσμευση ανίσχυρη. Προς τι λοιπόν όλη αυτή η φασαρία;
Μια πολιτική χειρονομία
«Είναι μια πολιτική χειρονομία», λέει ο Ρόμπερτ Μπρέσταν, αρχισυντάκτης του ανεξάρτητου ειδησεογραφικού πρακτορείου Hlidaci Pes (Επιτηρητής). «Είναι μια άρρητη επίδειξη αντίστασης στο ευρώ, ή γενικότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση, από μέρος του κυβερνώντος συνασπισμού, ιδίως από το SPD. Οι ψηφοφόροι τους ανταποκρίνονται σε αυτό», δήλωσε στην DW. «Η πιθανότητα να εισαχθεί μια παράγραφος για την τσέχικη κορώνα για πάντα στο τσεχικό σύνταγμα είναι — κατά την άποψή μου — ουσιαστικά μηδενική», δήλωσε ο Μπρέσταν. «Ο συνασπισμός δεν έχει τις ψήφους γι' αυτόν, ούτε στη Βουλή των Αντιπροσώπων, ούτε στη Γερουσία».
Το δικαίωμα χρήσης μετρητών, εν τω μεταξύ, είναι ένα κοινό πρόβλημα για τα λαϊκιστικά και ακροδεξιά κόμματα σε όλη την Ευρώπη. Έχει ελάχιστη σχέση με την ευκολία και αφορά περισσότερο τον συμβολισμό. Η αντιπολίτευση εκφράζει έτσι τη δυσπιστία προς το κράτος και τους θεσμούς του. Τα μετρητά παρουσιάζονται ως προστασία από την επιτήρηση, τον έλεγχο ή την αυθαίρετη εξουσία. Υπάρχει ένας ευρέως εκφρασμένος φόβος στους ακροδεξιούς κύκλους για μια «ψηφιοποίηση που επιβάλλεται από τα πάνω», ο οποίος συχνά συνδέεται με φόβους για συστήματα κοινωνικής πίστωσης ή «ψηφιακό ολοκληρωτισμό».
Ο φόβος αυτός συντονίζεται με αντιευρωπαϊκά αισθήματα, εκφράζει αντίσταση στην υποτιθέμενη εναρμόνιση που καθοδηγείται από τις Βρυξέλλες και επικαλείται την κυριαρχία και την προσωπική ελευθερία.
Το δικαίωμα στα μετρητά
Ο Ρόμπερτ Μπρέσταν, ωστόσο, επισημαίνει ότι ορισμένοι εκπρόσωποι της κυβέρνησης φαίνεται να έχουν μια προσωπική προτίμηση να διατηρούν τα περιουσιακά τους στοιχεία κάτω από το στρώμα. «Στη δήλωση περιουσιακών στοιχείων του, για παράδειγμα, ο βουλευτής των Αυτοκινητιστών Φίλιπ Τούρεκ δήλωσε ότι διατηρεί εννέα εκατομμύρια κορώνες (περίπου 370.000 ευρώ) σε μετρητά.
Το δικαίωμα χρήσης μετρητών κατοχυρώνεται ήδη στην τσεχική νομοθεσία. Οποιοσδήποτε έμπορος αρνείται να δεχτεί μετρητά παραβιάζει ήδη τον νόμο, εκτός εάν υπάρχουν σαφείς ελαφρυντικές περιστάσεις. Η αντίστροφη περίπτωση, όταν ένα κατάστημα δεν δέχεται κάρτες, προκαλεί δημόσια ενόχληση. Οι Τσέχοι είναι πάντως ένα ψηφιακό έθνος με τα χέρια τους συνεχώς στραμμένα στα smartphones τους, έτοιμα να χρησιμοποιήσουν το Apple Pay ή το Google Pay.
Ο ρόλος του ευρώ
Η Τσεχία δεσμεύτηκε επίσημα να υιοθετήσει το ευρώ όταν εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004. Έκτοτε, ωστόσο, διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν αναβάλει την πιθανή ημερομηνία υιοθέτησης. Με την κυβέρνηση Μπάμπις, αυτό το σημείο μοιάζει πλέον με μια αχνή κουκκίδα που αναβοσβήνει στον μακρινό ορίζοντα. Ο τσεχικός πληθυσμός παραμένει επίσης ως επί το πλείστον εχθρικός απέναντι στην υιοθέτηση του ενιαίου ευρωπαϊκού νομίσματος. «Η αντίθεση του κοινού στην υιοθέτηση του ευρώ είναι βαθιά και το ζήτημα είναι πολιτικά πολύ ευαίσθητο», δήλωσε ο Μάρτιν Ελ, επικεφαλής αναλυτής της οικονομικής εφημερίδας Hospodarske noviny. «Ο φόβος συνδέεται με τον σκεπτικισμό γύρω από την κρίση της ευρωζώνης στο παρελθόν, τα αισθήματα για την εθνική κυριαρχία και την πιθανότητα αύξησης των τιμών», δήλωσε ο Ελ στην DW.
«Δεδομένου του παραδοσιακού τσεχικού ευρωσκεπτικισμού – με τον πρώην πρόεδρο Βάτσλαβ Κλάους να κυριαρχεί στον διάλογο για την Ευρώπη εδώ και δεκαετίες – καθώς και μιας πρόσφατης έξαρσης του λαϊκισμού και του εθνικισμού, θα ήταν πολιτική αυτοκτονία για οποιονδήποτε πολιτικό ή κόμμα να πιέσει για την εισαγωγή του ευρώ», συνέχισε.
Τι πιστεύουν οι επιχειρήσεις
Πολλές τσεχικές επιχειρήσεις είναι γνωστό ότι τάσσονται υπέρ της υιοθέτησης του ευρώ και πολλές το χρησιμοποιούν ήδη στις συναλλαγές. Αλλά ο Μάρτιν Ελ εκτιμά ότι η επιρροή τους στους πολιτικούς της χώρας, ακόμη και στην «φιλοεπιχειρηματική» κυβέρνηση του Μπάμπις, είναι περιορισμένη. «Είναι ένα βαθύ πολιτικό ζήτημα που μπορεί να χρησιμοποιηθεί υστερικά από οποιονδήποτε – γι' αυτό και οι επιχειρήσεις φοβούνται μια λαϊκή αντίδραση όσο και οι πολιτικοί», είπε ο Ελ. Μια μειοψηφία μεταξύ των παρατηρητών πιστεύει ότι οι τσεχικές επιχειρήσεις και οι πολίτες θα στραφούν σταδιακά στο ευρώ από μόνοι τους και η κυβέρνηση και η Κεντρική Τράπεζα θα πρέπει να ακολουθήσουν το παράδειγμά τους.
Ο Μάρτιν Ελ δεν είναι σίγουρος. «Δεν το βλέπω αυτό ως μια ισχυρή μετατόπιση. Για παράδειγμα, δεν υπάρχουν σχεδόν καθόλου στεγαστικά δάνεια σε ευρώ, κάτι που θα μπορούσε να αποτελεί ένδειξη ότι οι Τσέχοι εμπιστεύονται το ευρώ περισσότερο από την κορώνα». Ο τελευταίος «μπαλαντέρ» είναι ο πρόεδρος Πάβελ, ο οποίος απολαμβάνει της λαϊκής αποδοχής και έχει ζητήσει από το έθνος να αρχίσει τουλάχιστον να μιλάει για τη δέσμευσή του να υιοθετήσει το ευρώ σύμφωνα με τους όρους της ένταξής του στην ΕΕ πριν από δύο δεκαετίες. Μέχρι στιγμής, είναι μια έκκληση «εις ώτα μη ακουόντων».
Επιμέλεια: Κώστας Αργυρός
