Στην άλλη πλευρά της πόλης οι αξιωματούχοι της ΕΕ είναι εξίσου επικριτικοί απέναντι στο ιρανικό καθεστώς. Έχουν επιβάλει σειρά κυρώσεων στην Τεχεράνη για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και έχουν εκδώσει αυστηρές επιπλήξεις για τα πρόσφατα αντίποινά της κατά κρατών του Κόλπου.
Ωστόσο, τώρα βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα διπλωματικό δίλημμα: ήταν τα ισραηλινά-αμερικανικά πλήγματα – τα οποία, σύμφωνα με την Ερυθρά Ημισέληνο, προκάλεσαν τον θάνατο τουλάχιστον 555 Ιρανών αμάχων πέραν του Χαμενεΐ – σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο και την τάξη βάσει κανόνων, που συχνά δηλώνει ότι προασπίζεται η ΕΕ;
«Χωρίς ανόητους κανόνες εμπλοκής»
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε τη Δευτέρα ότι οι ΗΠΑ «διασφαλίζουν πως ο νούμερο ένα χρηματοδότης της τρομοκρατίας στον κόσμο δεν θα μπορέσει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο» και εργάζονται για την καταστροφή των ιρανικών πυραυλικών δυνατοτήτων.
Ωστόσο, η κυβέρνησή του δεν επιχείρησε να δικαιολογήσει τα πλήγματα μέσω διεθνών πλαισίων. Μάλιστα, ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ ενεργούν «ανεξαρτήτως του τι λένε τα λεγόμενα διεθνή θεσμικά όργανα» – και «χωρίς ανόητους κανόνες εμπλοκής».
Παράλληλα, άσκησε κριτική στους «παραδοσιακούς συμμάχους» των ΗΠΑ που «κάνουν υποκριτικές αντιδράσεις σχετικά με τη χρήση βίας».
Τα διχασμένα κράτη-μέλη της ΕΕ αναμένεται να αντιδράσουν με αρκετά διαφορετικό τρόπο σε αυτό το μήνυμα.
Γερμανία και Ισπανία σε διαφορετικό τόνο
Στη Γερμανία ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς απέφυγε να επικρίνει την Ουάσιγκτον. «Οι νομικές αξιολογήσεις βάσει του διεθνούς δικαίου θα επιτύχουν λίγα πράγματα», όσον αφορά την επίτευξη πολιτικής αλλαγής στο Ιράν, δήλωσε την Κυριακή. «Τώρα δεν είναι η στιγμή να κάνουμε υποδείξεις στους εταίρους και συμμάχους μας. Παρά τις επιφυλάξεις μας, μοιραζόμαστε πολλούς από τους στόχους τους», πρόσθεσε.
Στη Μαδρίτη ο πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ υιοθέτησε διαφορετικό τόνο. «Απορρίπτουμε τη μονομερή στρατιωτική δράση των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ, η οποία συνιστά κλιμάκωση και συμβάλλει σε μια πιο αβέβαιη και εχθρική διεθνή τάξη», επεσήμανε ο Ισπανός πρωθυπουργός το Σάββατο.
Όσον αφορά δε το κατά πόσο οι επιθέσεις αντίκεινται στο διεθνές δίκαιο, για τον Μαρκ Γουέλερ, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ και διευθυντή του προγράμματος διεθνούς δικαίου του Chatham House, η απάντηση είναι σαφής.
«Δεν υπάρχει νομική δικαιολογία για την επίθεση» κατά του Ιράν. «Το διεθνές δίκαιο δεν επιτρέπει τη χρήση βίας ως απάντηση σε μια συνολικά εχθρική στάση άλλου κράτους, εφόσον δεν έχει προηγηθεί ένοπλη επίθεση». Παράλληλα, δεν επιτρέπεται η χρήση βίας ως ένοπλη ανταπόδοση για παλαιότερες προκλήσεις. Η βία επιτρέπεται μόνο ως έσχατο μέσο, όταν δεν υπάρχει άλλος τρόπος προστασίας ενός κράτους από ένοπλη επίθεση.
Η Ρόζα Φρίντμαν, καθηγήτρια νομικής στο Πανεπιστήμιο του Ρέντινγκ, διαφωνεί. «Ως νομικός πρέπει να το δεις στο ευρύτερο πλαίσιο. Το δίκαιο δεν λειτουργεί σε κενό», δηλώνει. «Το Ιράν αποτελεί απειλή όχι μόνο για το Ισραήλ αλλά για ολόκληρη την περιοχή εδώ και δεκαετίες υπό αυτό το καθεστώς. Και έχει καταστήσει σαφείς τις φιλοδοξίες του για απόκτηση και χρήση πυρηνικών όπλων». Έτσι, εάν εξεταστεί η επίθεση «υπό το πρίσμα του σκοπού του δικαίου και του ΟΗΕ», είναι «σαφές ότι τα πλήγματα, στο πλαίσιο της ανάπτυξης πυρηνικού όπλου από το Ιράν, είναι απολύτως νόμιμα».
Δημιουργείται επικίνδυνο προηγούμενο;
Δεδομένου ότι τα ισχυρότερα κράτη έχουν τη δυνατότητα να διαμορφώσουν πρακτικές και κανόνες δικαίου, είναι επιτακτική η ανάγκη οι κυβερνήσεις να μιλούν ξεκάθαρα, παρατηρεί ο Μαρκ Γουέλερ:
«Η απροθυμία επισήμανσης μίας παράνομης συμπεριφοράς μπορεί να ενισχύσει την αίσθηση πως η χρήση βίας ως μέσο εθνικής πολιτικής γίνεται ξανά αποδεκτή», εξηγεί ο ειδικός.
Και για την Ευρώπη αυτό μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνο. «Δεν θα είναι εύκολο να αντιταχθεί κανείς σε μελλοντική ρωσική επιθετικότητα ή πιθανές κινεζικές επεκτατικές βλέψεις, εάν δεν υπάρχουν σαφείς αρχές στις οποίες να βασιστεί, χωρίς να κατηγορηθεί πως υιοθετεί δύο μέτρα και δύο σταθμά και είναι υποκριτής», καταλήγει ο Γουέλερ.
Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς
