Γράφει ο Δημήτριος Π. Παναγιωτόπουλος, Αν. Καθηγητής πανεπιστημίου Αθηνών Αντιπρόεδρος του πανεπιστημίου Στερεάς Ελλάδος.
1. Βιογραφικά Στοιχεία του Ήρωα.
Η οικογένεια του Οδυσσέα καταγόταν από τους Λιβανάτες της Λοκρίδας (Ρούμελη), ενώ ο ίδιος γεννήθηκε το 1790 στην Ιθάκη. Πατέρας του Οδυσσέα ήταν ο αρματολός Ανδρέας Βαρούσης ο οποίος έδρασε στὸ πλευρὸ του Λάμπρου Κατσώνη στα Ορλωφικά.
Στην Ιθάκη παίρνει συμβολικά το όνομα του -Οδυσσεύς- σε μυστική, ελληνορθόδοξη βάπτιση αρματωλών. Πνευματική του μητέρα ήταν η Μαρουδιά Κατσώνη, γυναίκα του Λάμπρου Κατσώνη.
Μετά τη θανάτωση του Πατέρα του από τους Τούρκους και ένεκα παλιάς φιλίας του με τον ο Αλή πασά (1803) τον πήρε στην αυλή του στα Γιάννενα, όπου έγινε και σωματοφύλακάς του. Εκεί έμαθε τα Αρβανίτικα και τα Ιταλικά, ενώ γνωρίστηκε και με άλλους πολλούς Έλληνες όπως ήταν ο Κωλέτης, Ο Καραϊσκάκης και άλλοι. Το 1816 ο Αλή Πασάς αναγνώρισε στον Οδυσσέα πολλές ικανότητες και του ανέθεσε το αρματολίκι της Λειβαδιάς. Σε ηλικία 28 χρονών (το 1818) μυήθηκε στην Φιλική Εταιρεία, η οποία σε μυστική συνάντηση το 1821 στη Λευκάδα τον όρισε ως έναν από τους οπλαρχηγούς της Ρούμελης κατά την επικείμενη ελληνική Επανάσταση.
2. Πορεία προς την Επανάσταση.
Για να κατανοήσει κανείς την προσωπικότητα των αγωνιστών στην επανάσταση του 21 θα πρέπει να γνωρίσει καλά τι προηγήθηκε αυτής και κυρίως ποια ήταν η κοινωνικοοικονομική δομή και οι μορφές εξουσίας στο αποκεντρωμένο σύστημα οικονομικής δομής και διοίκησης της οθωμανικής αυτοκρατορίας, τόσο στον ελλαδικό χώρο, όσο και στα βαλκάνια γενικότερα, όπως και τις παράλληλες δομές στον ελληνικό κόσμο μετά το 1453. Ένα μεγάλο παράδειγμα είναι ο κλεφταρματολισμός, φαινόμενο που εντοπίζεται κυρίως στη Ρούμελη Το φαινόμενο αυτό του αρματολισμού, δημιουργήθηκε από την ανάγκη την Πύλης ελέγχου και αστυνόμευσης της περιοχής ένεκα και της εδαφολογικής ιδιαιτερότητας για την αντιμετώπιση του κλέφτικου κινήματος που εμφανίζεται έντονο. Έτσι στη Ρούμελη αναδεικνύεται σε θεσμό του Αρματολού που ρόλος του είναι κυρίως η αστυνόμευση της περιοχής ενώ στην Πελοπόννησο, αναδεικνύονται ως κυρίαρχη μορφή διοίκησης ανάμεσα στους Οθωμανούς και τους Έλληνες, με το θεσμό του Μορογιάννη, οι Προεστοί, οι Προύχοντες, ή κοτσαμπάσιδες και ασκούν μεγάλη επίδραση στο ραγιά. Αυτός είναι και ο λόγος άλλωστε που στα βουνά της Πελοποννήσου, δεν αναπτύσσεται κλέφτικο κίνημα και όπου αυτό επιχειρήθηκε, με τελευταίους το Ζαχαριά και τους Κολοκοτρωναίους εξαρθρώθηκε. Αντίθετα στη Ρούμελη αναπτύχθηκε από νωρίς το κλέφτικο κίνημα και η αναγκαιότητα αναχαίτισης του από την Πύλη με τη δημιουργία των αρματολών, αυτών δηλαδή που αναλάμβαναν το αρματολίκι έναντι αμοιβής για να αστυνομεύουν το χώρο του οποίου είχαν την ευθύνη. Το αξιοπερίεργο είναι ότι οι αρματολοί κυρίως προέρχονταν από την Κλεφτουριά και πολλές φορές για λόγους βιοπορισμού, επεδίωκαν να αναλαμβάνουν τις θέσεις αυτές σε συνεννόηση με το κλέφτικο κίνημα του οποίου κατά τα άλλα είχαν την φροντίδα. Αυτή η μορφή δράσης στη Ρούμελη ήτα κυρίαρχη, η οποία παρείχε τη δυνατότητα στον Αρματολό να διατηρεί δυνάμεις με άρματα, που πολλές φορές ήταν η κλεφτουριά που συναινούσε στον συγκεκριμένο αρχηγό –Αρματολό. Μ’ αυτόν δηλαδή που είχε ορισθεί νόμιμα, να φέρει άρματα για τη γαλήνη της περιοχής.
Η δομή αυτή αστυνόμευσης της διοίκησης με το αρματολίκι παρείχε τη δυνατότητα στον Αρματολό να είναι αγαπητός στο λαό, αλλά και να σχετίζεται με την οθωμανική διοίκηση και να γνωρίζει από τα μέσα τις αδυναμίες της, πρόσωπα και πράγματα. Ανάλογα όμως με τις περιστάσεις, δεν ήταν και λίγες οι φορές που ανάμεσα σε επίδοξους οπλαρχηγούς κλεφτών, προκειμένου να αποκτήσουν αυτοί αρματολίκι, ξεσπούσε αδυσώπητο μίσος, όπως αυτοί των οπλαρχηγών των αγράφων και του ξηρομέρου που κράτησε έως και τα πρώτα χρόνια της επανάστασης.
Ο διοικητικός έλεγχος στη Ρούμελη από πολύ νωρίς πέρασε στον Αλή τον Τεμπελενλή, Πασά των Ιωαννίνων, ο οποίος από πολύ νωρίς προσέβλεπε στη δημιουργία δικής του ανεξάρτητης περιφερειακής διοίκησης και στους μόνους που υπολόγιζε ήταν κυρίως στους Έλληνες οπλαρχηγούς και τους οποίους προσπαθούσε με κάθε τρόπο να προσεταιρισθεί και να έχει μαζί του. Για την ικανοποίηση άλλωστε αυτού του σκοπού, ο Αλής κήρυξε τον πόλεμο στο Σουλτάνο στα 1818, συγκυρία στην ιστορία που για το μέλλον των Ελλήνων ήταν καθοριστικής σημασίας, αφού τους έδωσε την τη δυνατότητα και ανεπανάληπτη ευκαιρία να ξεσηκωθούν κατά του σουλτάνου, προβάλλοντας το ιδανικό της ελευθερίας των και της πατρίδος αφού τα στρατεύματα του σουλτάνου θα ήταν απασχολημένα με τον Αλή των Ιωαννίνων. Έτσι πολλοί ήταν εκείνοι από τους οπλαρχηγούς και αρματολούς που προσέτρεξαν σε βοήθεια του Αλή και απετέλεσαν ακόμα και προσωπική φρουρά του Αλή. Ο Καραϊσκάκης, ο Ανδρούτσος και πολλοί άλλοι διετέλεσαν οπλαρχηγοί σε σώματα του Αλλή και πολλοί ειδικοί επιστήμονες όπως ο Ιωάννης Κωλέτης και Θανάσης Βάγιας ήταν στη διοίκηση του. Τα παραπάνω πέραν των άλλων παρείχαν το προνόμιο στους οπλαρχηγούς να αποκτούν εμπειρία στο χειρισμό όχι μόνο των στρατιωτικών θεμάτων, αλλά και στην απόκτηση πολιτικής πείρας και χειρισμού των πραγμάτων της καθημερινής ζωής και των ανθρώπων και να ασκούν ανάλογη επιρροή. Επιπλέον δε, να αποκτούν εμπειρία από μέσα, των αδυναμιών του συστήματος, το οποίο υπήρξε σημαντικός παράγων για την επανάσταση. Αυτή τους η εμπειρία τους οδηγούσε στα λεγόμενα «καπάκια», τις απατηλές διαπραγματεύσεις για δήθεν προσκύνημα και υποταγή στους Τούρκους με σκοπό να τους καθυστερεί όταν ήταν αναγκαίο, υπόσχεση δηλαδή ότι θα πράξουν κατά τα συμφωνηθέντα και μόλις ικανοποιήσουν το σκοπό τους να αναιρούν το λόγο τους και να στρέφονται όταν εύρισκαν την ευκαιρία εναντίον αυτών προς όφελος των Ελλήνων. Στο πλαίσιο αυτό της Ιστορίας και μόνο μπορεί κανείς να ερμηνεύσει με όσο γίνεται ακριβέστερη προσέγγιση τις προσωπικότητες των κλεφταρματολών όπως ήταν ο Ανδρούτσος, ή ο Καραϊσκάκης και των ομοίων τους, σε αντίθεση με τους άλλους οπλαρχηγούς των κλεφτών και τον Κολοκοτρώνη, ο οποίος μετά τη διάλυση του κλέφτικου κινήματος στο Μωριά πέρασε στη Ζάκυνθο και εντάχθηκε στον αγγλικό στρατό μέχρι να μυηθεί στη φιλική Εταιρεία και να ενταχθεί στον υπέρ την ελευθερίας της πατρίδος αγώνα, και οι υπόλοιποι οπλαρχηγοί και κλέφτες στη Ρούμελη.
3. Αρματολίκι της Λιβαδειάς.
Στη βάση αυτού του ιστορικού πλαισίου ο Αλή Πασάς στα 1816 αναθέτει στον Οδυσσέα Ανδρούτσο το αρματολίκι της Λιβαδειάς, ο οποίος όπως ανέφερα στα 1818 μυείται στη φιλική εταιρεία. Στα 1820 Ο Αλή Πασάς κηρύττει τον πόλεμο εναντίον της Πύλης και του Σουλτάνου και όπως ήταν αναμενόμενο κάλεσε τον Οδυσσέα Ανδρούτσο να μεταβεί στα Γιάννενα για βοήθεια, όπως και έγινε. Αυτός είναι ο λόγος που ο Οδυσσέας ο Ανδρούτσος αναθέτει πλέον το αρματολίκι της Λειβαδιάς στον Αθανάσιο Διάκο, οποίος μαζί με τον Ησαία των Σαλώνων σήκωσαν το Μάϊο του 21 το λάβαρο της επαναστάσεως και έπεσαν στην Αλαμάνα.
Ο Οδυσσέας αμέσως με την κήρυξη της επανάστασης βρίσκεται στο Μέτωπο του Αγώνα και για να εκδικηθεί το θάνατο του Διάκου κλείνεται, με τον γνωστό σ’ όλους ηρωισμό του, στο χάνι της Γραβιάς με 118 παλικάρια. Σκοπός του από την αρχή ήταν να βλάψει κατά το μάλλον τον Ομέρ Βρυώνη, και να καθυστερήσει έτσι τη στρατιά του Ομέρ Βρυώνη, να διαβεί στο Μωριά προς ενίσχυση των εκεί Οθωμανών ώστε να καταπνίξουν την επανάσταση που είχε πετυχημένη έναρξη. Εξανάγκασε έτσι τον Ομέρ Βρυώνη να στείλει να φέρουν κανόνια από τη Λαμία προκειμένου την επομένη να καταλάβει το Χάνι. Όμως Εδώ φαίνεται η μεγάλη στρατηγική του Οδυσσέα Ανδρούτσου , γνωρίζοντας τι επρόκειτο να συμβεί, καθότι ήξερε πως σκέφτεται ο Ομέρ Βρυώνης, άλλοτε συμμαχητής στον Αλλή κατά της πύλης, αφού πέτυχε το σκοπό του να πλήξει τις δυνάμεις του Ομ. Βρυώνη και να κάμψει το ηθικό τους και αφού έδωσε το μήνυμα νίκης των Ελλήνων, με το οποίο αναθάρρησε ο ραγιάς ότι ο τούρκος νικιέται, αποφάσε την ηρωική έξοδο από το Χάνι της Γραβιάς, με απώλεια μόνο τρία παλικάρια ενώ οι Οθωμανοί χιλιάδες. Η νίκη αυτή στο Χάνι της Γραβιάς ήταν καθοριστικής σημασίας για την πορεία του αγώνα στην επανάσταση του 21 και φυσικά μόνο ένας με τα φυσικά προσόντα του οδυσσέα Ανδρούτσου αλλά και το ηθικό ανάστημα μπορούσε να καταφέρει. Την ίδια στρατηγική και με την ίδια τόλμη και αυτοθυσία επανέλαβε στη μάχη των βασιλικών, της Εύβοιας και την απελευθέρωση της Αττικής και την κατάκτηση του φρουρίου της ακροπόλεως, συμβάλλοντας καθοριστικά στο να καταστεί η Στερεά Ελλάδα ελεύθερη από το τέλος κιόλας του 1823. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι μετά τη νίκη στο Χάνι της Γραβιάς ανακηρύχθηκε οπλαρχηγός της Στερεάς Ελλάδος όπως και μετά τις επιτυχίες του κατά του Δράμαλη. Όπως τόνισε ο γραμματέας του Κολοκοτρώνη, Θεοδ. Ρηγόπουλος και συμφώνησε και ο Νικηταράς, ο Οδυσσέας ήταν ο Κολοκοτρώνης της Ρούμελης. Το ίδιο επιβεβαιώνει και ο Καραϊσκάκης στον Σούτσο “ένας ήταν ο στρατηγός… ο Οδυσσέας”. Επίσης ο Π. Σούτσος με τον Γ. Ψύλλα έγραψαν ότι, “Σαν το μυαλό του Οδυσσέα δεν ήταν άλλο”, ήταν “το φωτεινό μυαλό που ξεπερνούσε την εποχή του”. Ακόμα και ο δυσμενώς διακείμενος προς τον Οδυσσέα γραμματέας του Καραϊσκάκη, Γ. Γαζής, αναγνώρισε ότι ήταν, “… με πολύ νου πολιτικόν και πολεμικόν”.
Πέραν των πολεμικών του σχεδίων και στρατηγικής ο Οδυσσέας Ανδρούτσος είχε στόχο την άνοδο της παιδείας και είχε επισημάνει από πολύ νωρίς τη βαρύτητα του απόδημου ελληνισμού. Τούτο προκύπτει από την επιστολή του προς τον Αδ. Κοραή στις 20. 4.1823 όταν του έγραφε: “Η Ελλάδα έχει ανάγκη […] όλων των πεπαιδευμένων ομογενών”. Επίσης θα πρέπει να επισημανθεί ότι ήταν θαυμαστής της κλασικής αρχαιότητας και υπέρμαχος της αυτονομίας και της δημοκρατίας, η συμμετοχή του δε, στον αγώνα περιείχε και την ιδέα του για την κοινωνική επανάσταση, από την πρώτη κιόλας στιγμή του αγώνα και ίσως ήταν το λάθος για τον ίδιο, ότι διαχώρισε τον λαό από τους προεστούς και τους κοτσαμπάσιδες και ήταν φυσικό να τον θέσουν ως στόχο ως τον πλέον επικίνδυνο εκ των αγωνιστών. Το 1824 ο ίδιος έγραφε στον Δ. Υψηλάντη για τους κοτσαμπάσιδες: “Αυτοί είναι σαν πανούκλα και πρέπει ο λαός να χωρισθεί απ’ αυτούς”, ενώ τον Σεπτέμβριο του ίδιου χρόνου, στον Άγγλο φιλέλληνα, συνταγματάρχη Στάνχοπ, που συστρατεύθηκε με τους Έλληνες κατά των Τουρκων, έγραφε:“Συνήλθομεν δια να εμποδίσωμεν την αρπαγήν των δικαιωμάτων του λαού… ”, ενώ στον Αδ. Κοραή του έγραφε ότι: “Ο αγώνας μας είναι για τη χριστιανική θρησκεία και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων” και στον φαναριώτη Θ. Νέγρη, ο οποίος ήταν πρόεδρος του Αρείου πάγου, οργανισμού σύμφωνα με τον Σύνταγμα «της ανατολικής χέρσου Ελλάδος» και η οικογένεια του είχε επανδρώσει τους ηγεμόνες της Βλαχίας του απαντούσε ότι : «Οι Ελληνες επαναστάτησαν για τη λευτεριά τους και Τζαράνοι της Βλαχίας δεν γίνονται”.
Ο Οδυσσέας ήταν θιασώτης της Δημοκρατίας . Πίστευε ότι μόνο με το νόμο θα μπορούμε να συστήσουμε το κράτος -εθνος. Προς τούτο έγραφε στους αρχηγούς της Δυτ. Ελλάδας στις 26.4-1824, “Αδελφοί, όλοι το κεφάλι μας να βάλωμεν από κάτω από τους νόμους, δια να συστήσωμεν έθνος” . Η λογική αυτή του Δυσσέα μας φέρνει στη μνήμη τον Πέρση Στρατηγό στις Πλαταιές, που όταν τον ρωτά ο Μαρδόνιος ποιόν έχουν Βασιλιά οι Έλληνες, αυτός του απαντά: μα αυτοί δεν έχουν βασιλιά , ή μάλλον έχουν έναν, να δεις πως τον λένε, τον λένε νόμο. Αυτόν ήθελαν πάντα οι Έλληνες να είναι βασιλιάς τους, ο νόμος. Δίκαια επομένως τον καιρό αυτό ο Στάνχοπ χαρακτηρίζει τον Οδυσσέα Ανδρούτσο φλογερό δημοκράτη και οι Times του Λονδίνου στις 21.10.1824, τον ανακηρύσσουν υπέρμαχο της Δημοκρατίας. Είναι γεγονός βέβαια, ότι περιφρονούσε με έντονο τρόπο τους προεστούς, τους οποίους θεωρούσε ως εχθρούς της επανάστασης και ως τους αληθινούς Τούρκους. Ίσως να είναι αυτός και ο λόγος που ο λαός τον λατρεύει και τον θεοποιεί και μένει στο νού του ως το Λιοντάρι της Ρούμελης και η λαϊκή μούσα τον τραγουδά και τον χορεύει στις πλατείες των χωριών μέχρι και σήμερα, όπως το δημοτικό τραγούδι «Προς σας άρχοντες της Λειβαδιάς προς σας κοτζαμπασήδες, γρήγορα το μουρασελέ λουφέ στα παληκάρια. Βάζω φωτιά στην χώρα σας και καίω τα σαράγια, καπνίζω τις κυράδες σας και τις αρχόντισσές σας».
4. Πρώτα χρόνια της επανάστασης του 21 Διοίκηση και η Πολιτική Κατάσταση.
Για να αξιοποιηθεί όμως η προσφορά στον Αγώνα για την ελευθερία του Οδυσσέα Ανδρούτσου στον αγώνα για την ελευθερία, αλλά και των άλλων αγωνιστών του 21 αυτού του διαμετρήματος, όπως ήταν ο Θ. κολοκοτρώνης και Ο Γ. Καραϊσκάκης θα πρέπει να αποκαλυφθεί, εκ παραλλήλου και η πολιτική διεργασία που από την πρώτη ώρα του αγώνα εξυφαίνεται και κορυφώνεται με τον εμφύλιο του 1825. Κυρίαρχο πρόβλημα εξ αρχής ήταν η συγκρότηση της εξουσίας και ποιών η συμμετοχή σ’ αυτή. Καθίσταται εμφανές από την αρχή ότι οι προεστοί και οι κοτσαμπάσιδες που συμμετείχαν στον αγώνα επιδιώκουν τον έλεγχο της κατάστασης και έβλεπαν τους εαυτούς τους στο πηδάλιο της διοίκησης της ελεύθερης Ελλάδος και φυσικά με καχυποψία τους πρωτοκαπεταναίους, οι οποίοι αντιστρατεύονταν τα σχέδιά τους και είχαν σχέδια ελευθερίας της Ελλάδος και όχι μόνο ανεξαρτησίας υπό τη διοίκηση των προεστών ως συνέχεια του Οθωμανικού ζυγού. Το ίδιο από την άλλη προσδοκούν και πράττουν αναλόγως και οι λεγόμενοι μετέπειτα πολιτικοί, όπως είναι ο Αλ. Μαυροκορδάτος και ο Ι. Κωλέτης , οι οποίοι με τον τρόπο τους άλλοτε προσεγγίζουν τους μεν, διαβάλλοντας τους δε, με σκοπό την ισχυροποίηση της μερίδας και των συμφερόντων που εκπροσωπούν. Ο Ένας ως αρχηγός του Γαλλικού, Γαλλόφιλος όπως λέει και ο Μακρυγιάννης και ο δε του Αγγλικού κόμματος ως αγγλόφιλος. Στη Ρούμελη και προκειμένου να ελεγχθεί η διαδικασία των πληρεξουσίων του έθνους οι ίδιοι προεξάρχοντος του Μαυροκορδάτου προσπάθησαν και κατέστησαν αναγκαιότητα τη διαίρεση της, σε οργανισμό Δυτικής χέρσου Ελλάδας και ανατολική χέρσο Ελλάδα, και στην πελοποννησιακή Γερουσία, ως χώρο των προεστών με τη γνωστή σύγκρουση των φιλικών και του Κολοκοτρώνη. Βλέποντας, κανείς τον κατάλογο των αντιπροσώπων, διαπιστώνει ότι επικρατούν οι πρόκριτοι, οι λόγιοι και οι κληρικοί, ενώ ελάχιστοι είναι οι στρατιωτικοί. Μεγάλες προσωπικότητες που σφράγισαν τον αγώνα για την ελευθερία της Ελλάδος, όπως ο Κολοκοτρώνης, , ο Ανδρούτσος απουσιάζουν από τη Α’ συνέλευση της Επίδαυρο . Το μέτωπο προκρίτων – πλοιοκτητών κυριάρχησε απόλυτα. Από τους 59 εκπροσώπους, από την πλευρά της Εταιρείας εκλέχτηκαν μόνο ο Υψηλάντης, ο Παπαφλέσσας και ο Κολοκοτρώνης.
Έτσι με τη σύμφωνη γνώμη της πρώτης διοίκησης μετά την Επίδαυρο, υπεύθυνος στη δυτική ορίζεται ο Μαυροκορδάτος με έδρα το Μεσολόγγι και στην ανατολική ανατίθεται στον άνθρωπο της δικής του επιρροής και αργότερα του Κωλέτη το Θ. Νέγρη, ο οποίος κατά το Σύνταγμα της ανατολικής χέρσου Ελλάδος προεδρεύει στον Οργανισμό Άρειο Πάγος, με έδρα τα Σάλωνα. Αυτό πέραν των άλλων είχε ως σκοπό και να απομονωθεί ο Οδυσσέας Ανδρούτσος ως φυσικός αρχηγός της Ρούμελης .
Αυτή ακριβώς η πολιτική είναι εκείνη, που αργότερα μετά τη β’ εθνοσυνέλευση του Άστρους θα οδηγήσει παντελώς εκτός διοίκησης και στην απομόνωση των οπλαρχηγών όπως ήταν ο Κολοκοτρώνης και ο Ανδρούτσος, με αποτέλεσμα κατά του Ανδρούτσου να εξυφανθούν τρεις απόπειρες δολοφονίας του και όπως έχει καταγραφεί από τον Μακρυγιάννη από ανθρώπους του Κωλέτη, ώστε να βγεί από τη μέση. Γίνεται δε φανερό ποιος είναι ο λόγος που ο Κωλέτης θέλει κάτι τέτοιο, αδιαφορώντας για την έκβαση του αγώνα και για τις συνέπειες στους εξεγερμένους Έλληνες, γιατί με τον Ανδρούτσο δεν είχε καμία τύχη στη Ρούμελη που παρουσιαζόταν ως εκφραστής της, καθότι ο Κωλέτης γνώριζε καλά και τα χαρίσματα του Οδυσσέα αλλά και την πολιτική και στρατιωτική του Ικανότητα από τα χρόνια του Αλή Πασά και ήταν φυσικό να είναι επικίνδυνος γι’ αυτόν, ώστε να μην μπορεί να εφαρμόσει εύκολα τα σχέδιά του, αφού θα καθίστατο μέγα εμπόδιο. Το ίδιο επικίνδυνος θεωρήθηκε από τη μερίδα των προεστών και ο γέρος του Μωριά από τη στιγμή που κατάλαβε τα σχέδια των Κωλέτη, Μαυρικορδάτου και εγκατέλειψε την αγγλική πολιτική και προσχώρησε στη θέση ότι μόνο ο Ρώσικος παράγοντας ήταν με την Ελλάδα. Πολιτική όμως που ήδη μπαίνει και στο στόχαστρο των δυτικών πολιτικών δυνάμεων.
Στην αρχή λοιπόν η διοίκηση έθεσε τους φίλους και συγγενείς του Οδυσσέα Ανδρούτσου εκτός νόμου. Στη συνέχεια επιστράτευσαν την δωροδοκία και τα διατάγματα ώστε να είναι υποχρεωμένος να υπακούει ή να εκτίθεται. Στο τέλος του στέρησαν πολεμοφόδια και μισθούς των μαχόμενων παλληκαριών του. Όλα όμως δίχως το επιθυμητό αποτέλεσμα. Αδυσώπητοι διώκτες του, ο Κωλέτης, ο Μαυροκορδάτος και η κυβέρνηση Κουντουριώτη. Όλοι αυτοί που από τον Μακρυγιάννη αποκλήθηκαν “παιδιά των ξένων”. Στη συνέχεια ο 1824 ο πρωθυπουργός Κωλέττης κοινοποίησε απόφαση του Εκτελεστικού, που καθαιρούσε πάλι τον Ανδρούτσο και διόριζε αρχηγό της Ρούμελης τον Κίτσο Τζαβέλα. Περί το τέλος δε του 24 τον αποκήρυξαν με 5.000 γρόσια, ενώ ταυτόχρονα ο Ανδρούσης Ιωσήφ τον αφόρισε. Η ατελέσφορη λίστα έκλεινε με εννιά αποτυχημένες δολοφονικές απόπειρες. Μετά την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του από, άνθρωπο του Κωλέτη τον Παλάσκα, κατά τον Μακρυγιάννη, και τον οποίο ο Ανδρούτσος εκτέλεσε για παραδειγματισμό, άρχισε να μπαίνει ευθέως εναντίον του η υπό τον Κουντουριώτη – Κωλέτη διοίκηση, με τον έναν ή τον άλλο τρόπο, αγνοώντας ακόμα και τη φάση που βρισκόταν ο αγώνας και να θέλει να τον βγάλει από τη μέση. Για το σκοπό αυτό κατασπαταλήθηκε από τη διοίκηση και το δάνειο του 1824 σε μισθούς των σωμάτων των οπλαρχηγών που πρόσκειντο σ’ αυτούς, με το σκοπό, προσετεριζόμενοι τους μαχητές των αντιπάλων τους ,να τους αδυνατίσουν όσο γίνεται περισσότερο τα σώματα και να τους αχρηστεύσουν, ώστε να διαλύσουν τα ερείσματα τους και να τους αποκόψουν από το λαό.
Το σχέδιο επομένως ήταν στον μεν Ανδρούτσο να σχεδιάσουν τη δολοφονία και στον Κολοκοτρώνη τη φυλάκιση, με τα γνωστά αποτελέσματα για την έκβαση του αγώνα μετά την απόβαση του Ιμπαήμ στη Σφακτηρία και την παρέλασή του στη Πελοπόννησο το 1825 .
Την ίδια εποχή που μαινόταν ο Ρωμαίικος εμφύλιος Τούρκοι και Αιγύπτιοι βάδιζαν από κοινού για να συντρίψουν την επανάσταση. Οι δυνάμεις του Τούρκου Ρεσίτ Πασά ή Κιουταχή θα κατέβαιναν μέσω της Ηπείρου και ο Αιγύπτιος Ιμπραήμ θα αποβίβαζε το στράτευμά του μέσω της θάλασσας στην Πελοπόννησο. Ο Οδυσσέας τότε συνέλαβε ένα παράτολμο σχέδιο. Με τα γνωστά «καπάκια» του προσπαθούσε να πείσει τους Τούρκους του Ομέρ, ότι είναι πλέον σύμμαχοι, για να του ανοίξουν το απόρθητο φρούριο της Χαλκίδας και να λειτουργήσει ως άλλος Δούρειος Ίππος: «Έπρεπε να προσποιηθή ότι υποτάσσεται εις τον Σουλτάνον, ο δε σκοπός της υποταγής του έτεινε εις το να δυνηθή ενωθείς με τον Ομέρ, να λάβη πιστά και να προσπαθήση να κυριεύσει το φρούριον Καραμπαμπά. Ούτως ήλπιζε και εαυτόν ν’ ασφαλίσει επιβουλευόμενον και την πατρίδα να ωφελήσει και την νήσον της Ευβοίας να ελευθερώσει». Το σχέδιο απελπισίας του Οδυσσέα ήταν μία πρωτοβουλία, για να κυριεύσει το κάστρο και μετά ολόκληρη την Εύβοια και να ξαναβρεί έτσι την χαμένη του αίγλη την ώρα που οι Τούρκοι θα επιτίθεντο με τον Ιμπραήμ. Έτσι θα γινόταν ξανά ο αδιαφιλονίκητος αρχηγός των στρατιωτικών δυνάμεων των επαναστατών.
Είναι το έτος 1825, όπου Ο Οδυσσέας κατέφυγε στο πρωτοπαλίκαρό του τον Γιάννη Γκούρα υποτίθεται δικό του άνθρωπο, το δικό του παλικάρι, το φίλο του τον Γκούρα και του ζήτησε δε, να μεσολαβήσει στην κυβέρνηση όπως ναφέρεται: “όπως σταματήσει να με καταδιώκει και να με δικάσει νομίμως. Αν με βρει φταίχτη για οποιαδήποτε πράξη μου, ας με τιμωρήσει ως πρέπει, αλλιώς ας με αφήσει να υπηρετώ την πατρίδα μου”. Ο Γκούρας του υποσχέθηκε τη μεσολάβησή του και όταν ο Οδυσσέας ανέμενε ανύποπτος τα νεώτερα από το φίλο του, αυτός τον αλυσώδεσε και με το πρόσχημα ότι θα δικασθεί τον παρέδωσε στην κυβέρνηση, όπου με τη σειρά της τον αλυσώδεσε στην Ακρόπολη πάνω, στο φάρο του ανθώπινου πολιτισμού. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο «πατριώτης» Γκούρας την ίδια ώρα είχε 3.000 στρατιώτες, αλλά δήλωνε όμως και μισθοδοτείτο για 12000 στρατιώτες και μάλιστα από τις λίρες του Αγγλικού δανείου. Όπως αναφέρει ο Μέντελσον: «Η υπόληψις αυτού παρά τω λαώ και τους στρατιώτας είχε παντελώς εκπέσει, και οικτράν πλέον μόνον εικόνα πεπτωκότος μεγαλείου παρίστα ο Οδυσσεύς. Αι γυναίκες ερράπιζον αυτόν, το δε πλήθος ολίγου δειν ελιθοβόλει καθ’ οδόν τον ήρωα του Χανίου της Γραβιάς» .
Οι φίλοι του Οδυσσέα του ετοίμασαν την απόδρασή του. Αυτός όμως αρνήθηκε και ζητούσε και πάλι να δικασθεί. Αντ’ αυτού όμως και γιατί ήταν πολύ πιθανό στη δίκη να φανερώνονταν όλα, τη νύχτα της 4ης Ιουνίου του 1825, “μετά θηριώδεις βασάνους” δολοφονήθηκε δια στραγγαλισμού, όπως ισχυρίζεται ο αυτόπτης μάρτυρας δεσμοφύλακας του κ. Καλαντζής. (άκουσε “το δυνατό μουγκρητό του να σβήνει σιγά-σιγά κάτω από το σφήξιμο των γεννητικών του οργάνων”. Η μαρτυρία του δεσμοφύλακα δημοσιεύθηκε από το δικηγόρο Σπ. Φόρτη με το ψευδώνυμο “Λέβαδος”, καιροί 25.12.1898). Ήταν τότε ο Οδυσσέας 35 χρονών και η παρουσία του στον Αγώνα θα έδινε άλλη τροπή και πιθανά άλλη να ήταν και η μοίρα της Ελλάδας. Η δυσφήμιση όμως του Αγωνιστή της ελευθερίας και του λαού, Οδυσσέα ήταν τέτοια, που ο Ιταλός Κάρολος Βιτάλης, αντιπρόξενος του βασιλείου της Νεαπόλεως, εκτελών και χρέη ιατροδικαστή στην Αθήνα συνέταξε έκθεση που μεταξύ άλλων τον χαρακτηρίζει ως “κακούργο προδότη της πατρίδας”, λεέι συγκεκριμένα: “Έπεσε από ύψος 108 ποδών… τα θραύσματα του κροταφικού οστού… προσβάλοντα τον εγκέφαλον επέφερον αυτοστιγμήν τον θάνατον, άξιον εις κακούργον προδότην της πατρίδος”. ο Μπάμπης Άννινος όμως στο έργο του γράφει:
«Τις δύναται να προΐδη τι θα συνέβαινεν εάν ο Καραϊσκάκης είχεν ως συνεργόν τον Οδυσσέα, εις την τελευταίαν αυτού αθάνατον εκστρατείαν και πόσα άλλα τρόπαια Αραχώβης και Διστόμου δεν θα εγείρεντο υπ’ αυτών εν τη Ανατολική Ελλάδι; Εάν την αποφράδα ημέρα καθ’ ήν ο Καραϊσκάκης έπιπτεν εν Φαλήρω, ευρίσκετο ο σθεναρός βραχίων του μπρατίμου του, του Οδυσσέως, ν’ αναλάβει την αρχηγίαν, η Ελλάς δεν θα ελιποψύχει, η Επανάστασις δεν θα εψυχορράγει, δεν θα επήρχετο εκ της αγερώχου επιπολαιότητος του Κόχραν η φοβερά παρά τον Ανάλατον εκατόμβη, καθ’ ήν εθυσιάσθει το άνθος των αλκίμων προμάχων της Πατρίδος, δεν θα ανεστήλου ο Κιουταχής την ημισέληνον επί των επάλξεων της Ακροπόλεως και η Ελλάς καταθέσασα το ξίφος θα απέκτα ίσως την ελευθερίαν αυτής υπό πολύ κρείττονας όρους».
5. Οδυσσέως εγκώμιον.
Ο Οδυσσεύς Ανδρούτσος, ήταν ένας από τις πλέον ικανές και αδούλωτες φυσιογνωμίες του ελληνικού πανθέου της επανάστασης με βαθειά ερείσματα στη λαϊκή ψυχή που τον λάτρευε. Κατά τούτο ήταν επικίνδυνος και έπρεπε να φύγει απ’ τη μέση. Οι αντίπαλοί του ανακάλυψαν ότι ήταν προδότης, ένα διάταγμα μάλιστα της διοίκησης έγραφε: “επειδή ο αντιπατριώτης Οδυσσέας συνεννοούμενος μετά των εχθρών, κινείται και αυτό ήδη με σκοπόν να παραδώσει εις τους εχθρούς […]”.
Ο αγώνας του Οδυσσέα να αντιμετωπίσει όλη αυτή την πλεκτάνη, αλλά και όσους επιβουλεύοντο τον αγώνα και επεδίωκαν να στρέψουν τον αγώνα των Ελλήνων σε ιδιοτελείς σκοπούς φανερώνεται μέσα από τις επιστολές του όπως:
Οδυσσέας προς Δ. Υψηλάντη, 1822.
“[…] να πληροφορήσης τον κόσμο ότι εδώ κρατώ πάντα ανταπόκρισιν με τους Τούρκους με σκοπόν πατριωτικόν… αλλά ταύτα μου τα τερτίπια οι Κοτζαμπάσηδες… τα λεν προδοσίες […]”.
Οδυσσέας προς Ανασ. Λόντο, 14.2.1824
« […] Eίσαι νέος ως 22 χρονών και μόλον τούτο είσαι βουλευτής… Σχίζεις την διοίκηση του έθνους, διαφεντεύεις τους συγγενείς σου που κατακρατούν τα εθνικά εισοδήματα, σπείρεις ζιζάνια εις Μωρέαν και Ρούμελην, ανεβάζεις και κατεβάζεις από τα αξιώματα όποιον θέλεις[…]. Τον περισσότερον καιρόν της ζωής μου που τον επέρασα; Τον επέρασα σκοτώνοντας Τούρκους κυνηγώντας τυράννους. Τον επέρασα εις τα σπήλαια και εις τα βουνά… οι κρημνοί τα ποτάμια, οι πάγοι, τα χιόνια και τα δάση ήταν τ’αγαπητά μου κατοικοιτήρια, το τουρκικό αίμα το προσφάγι μου. Εσηκώθη η επανάστασις και ευθύς… ελάτρευσα τους αρχηγούς της, την φωνή της την άκουσα στα φυλλοκάρδια μου, εσεβάσθηκα την απόφασιν της και έτρεξα με όλους τους αρματωλούς να σκοτώσω Τούρκους… ώστε να γεμίσω ψείρες, να λοιμάξω ψωμί, να κοίτωμαι εις τα νερά, εις τα χιόνια και εις την λάσπην, να δοκιμάζω κάθε στρατιωτικήν αχαριστίαν, να πίνω φαρμάκια από εχθρούς και φίλους, να κυνηγούμαι ως κατάδικος από αυτούς τους συγγενείς και τους φίλους της δικαιοσύνης, να επιθυμώ συνελεύσεις εθνικάς… να διψώ την αυτονομίαν και την ανεξαρτησίάν της Ελλάδος, επιθυμώντας μόνο και μόνον Έλληνες να διοικούν και να βασιλεύουν εις τους Έλληνας (Αρχείο κοινότητας Ύδρας Τζ. σ. 121).
Οδυσσέας προς Διοβουνιώτη, 16 2.3.1825.
“Γέρο Γιάννη, Άρχοντες και διοικηταί άσωτοι και διεφθαρμένοι, δεν κοιτάζουν το καλό της πατρίδος· η κυβέρνησις με επιβουλεύεται ως και άλλους πολλούς καλλίτερους μου· βιάζομαι να αναχωρήσω δια την ασφάλειαν της ζωής μου, και όταν το έθνος ανανήψη και με ζητήσει, τότε πάλι μ’ ευρίσκει” ( Μιχ. Οικονόμου, ιστορία της ελληνικής παλιγγενεσίας, Τ2, σ. 107).
Αυτός ήταν ο Οδυσσέας Ανδρούτσος, ο γιος του ατρόμητου Ανδρίτσου Βερούση . Πιο σπουδαίο κι απ’ την ανδρεία του και την πολυμήχανη αντίληψη του αναδεικνύεται το ήθος του ελεύθερου “Σταυραετού”! Δεν έπεσε από εχθρικό βόλι! Κανείς δεν τον κατάφερε! Ούτε από εμφύλιο χέρι! Κάλιο να ψόφαγε παρά να έριχνε σε Ρωμιό, όπως έλεγε! Δολοφονήθηκε άνανδρα .
Ένα μήνα σχεδόν μετά από τη δολοφονία του ο Οδυσσέας Ανδρούτσος επιβεβαιώνεται άκρως προφητικός. H Ελλάδα δυστυχώς δεν διοικείται από ‘Ελληνες! Ο Ιμπραήμ με τον αιγυπτιακό του στόλο εισβάλει στη Πελοπόννησο και καταπνίγει την Επανάσταση, που αποτυγχάνει για δεύτερη φορά, μετά την Μολδοβλαχία. Οι Μεγάλες Δυνάμεις, με επικεφαλής την Αγγλία, για τα γεωπολιτικά τους συμφέροντα εισηγούνται στους πολιτικούς της Ελλάδος την υπογραφή της Συνθήκης Υποτέλειας (Act of Submission) στη Βασίλισσα, ώστε να σώσουν την Ελλάδα από τον Ιμπραήμ και με ότι επακολούθησε.
Σε ανδριάντα του Οδυσσέα Ανδρούτσου που στήθηκε στις 29 Μαΐου του 1888 με εντολή του βασιλέα Γεωργίου του Α΄. γράφεται:
«Οδυσσεύς Ανδρούτσος: Δολοφονημένος απ’ τα πάθη, απ’ το κράτος, από τον συναγωνιστή του στην Ακρόπολη των Αθηνών. Προδομένος και στραγγαλισμένος. Λίγη συγνώμη θα εχάριζε πάλι στην Ελλάδα τον χορευτή της Γραβιάς».
Σχολιασμός – Συμπέρασμα.
Ποιο είναι το συμπέρασμα που καλείται σήμερα να αποκομίσει από τα πρώτα επαναστατικά χρόνια, ο σημερινός Έλληνας ; ποια είναι τα πολύτιμα διδάγματα που απλόχερα μας δίνει η ιστορία των γεγονότων και των προσώπων ; ποιος είναι ο δρόμος τον οποίο οφείλουμε να βαδίσουμε οι Έλληνες σήμερα μετά από 191 χρόνια από την επανάσταση του 21; Πόσο έχουμε διδαχθεί από τον ηρωϊσμό τους, αλλά και από τα λάθη τους; Τίθεται σήμερα ζήτημα εθνικής κυριαρχίας, εθνικής υποστάσεως της πατρίδας; Υφίσταται χρέος όλων να υπηρετήσουμε το κοινό συμφέρον παραμερίζοντας το προσωπικό και την ιδιοτέλεια; Πως μπορεί να υπηρετηθεί το κοινό συμφέρον χωρίς την προστασία του μεγάλου κοινού που είναι η πατρίδα για όλους;
Είναι μερικά από τα ερωτήματα στα οποία οφείλει να απαντήσει ο καθένας μόνος αλλά και όλοι μαζί στους δύσκολους καιρούς που Έλληνες κυβερνήτες με πολλούς ιδιοτελείς Έλληνες, έφεραν σε δύσκολη κατάσταση την Ελλάδα και το λαό .
Κυβερνήτες επιλέγουν οι λαοί για να έχουν την ευθύνη να τους οδηγήσουν αυτούς και τη χώρα τους σε ασφαλή τοπία ζωής, με αξιοπρέπεια, αξιοσύνη και σωφροσύνη και όχι όπως έλεγε και Μακρυγιάννης να την καταντάνε « σε ανυποληψία, παλιόψαθα των εθνών», με το λαό κατατρεγμένο καταφρονημένο.
Τα μηνύματα του αγώνα των Ελλήνων του 21 είναι δυστυχώς όσο ποτέ άλλοτε επίκαιρα και οφείλουμε να μη χάνουμε απ’ τα μάτια μας, το χάνι της Γραβιάς, τις Θερμοπύλες της σύγχρονης Ιστορίας μας, γιατί σε κάθε εποχή οι Θερμοπύλες είναι αναγκαιότητα για το μέλλον και για τη ζωή με αξίες και νόημα στο μέτρο του ανθρώπου. Αυτά στις μέρες μας μάλλον έχουν τεθεί στην πάντα, αφού η σύγχρονη Κίρκη με το μπαστούνι της παγκοσμιοποίησης, μάλλον έχει μεταμορφώσει το σύγχρονο άνθρωπο παγκοσμίως και το μόνο για το οποίο ενδιαφέρεται είναι οι αγορές και οι δόσεις, δηλαδή η πλήρης δια των οικονομικών υποδούλωση με προεξάρχουσα την ηθική υποδούλωση.
Καιρός να αναζητήσουμε την ελευθερία στη προσωπική ζωή και την κοινωνία ένας – ένας και όλοι μαζί, να ανακαλύψουμε εμάς και τους δίπλα μας, να θέσουμε ξανά θεσμούς ανθρώπινους . Η ζωή απαιτεί αναθέσμιση παντού και τα ιδανικά να γίνουν ξανά φωτοδότης στα πέλματά μας.
Σε τούτο, ας γίνουν των υστερνών παθήματα, των τωρινών γιοφύρια!
Η εργασία αυτή ανακοινώθηκε στο πλαίσιο εκδήλωσης για τον εορτασμό της εθνικής επετείου του 21, του Τμήματος Περιφερειακής Οικονομικής Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Στερεάς Ελλάδος σε συνεργασία με το Δήμο Λεβαδείων , Λιβαδειά 22 Μαρτίου 2012.
Ηταν ένας από τους πιο σπουδαίους προεπαναστατικούς ήρωες και συνεργάτης του Λάμπρου Κατσώνη που αλώνιζε στο Αιγαίο του 18ου αιώνα. Ηταν τόσο ανδρείος πολεμιστής, που είχε επιβάλει στο αρματολίκι του τη μάχη εκ του συστάδην. Είχε απαγορέψει δηλαδή τη χρήση πυροβόλων όπλων και πολεμούσε μόνο με σπάθες, ξίφη και μαχαίρια! Ο Βερούσης ήταν ο φόβος και ο τρόμος των Τούρκων στη προεπαναστατική Ελλάδα. Αυτό το αποδεικνύει και ο μαρτυρικός του θάνατος στην Πόλη, μετά τη σύλληψη του από τους Βενετσιάνους και την παράδοση του στην Πύλη. Βασανίστηκε και θανατώθηκε κατ’ εντολή του Σουλτάνου και το σώμα του βυθίστηκε παραδειγματικά στα ανοιχτά του Βοσπόρου.
ο άλλοτε αδελφοποιτός του πατέρα του, Αλή Πασάς ο Τεπενενλής, αφού κατέλαβε την Πρέβεζα από τον Σουλτάνο, παίρνει μαζί του κατά παράκληση της μάνας του, τον μικρό Οδυσσέα στα Γιάννενα, που εκείνη την εποχή υπήρξαν τόπος πολυεθνικός και ανεξίθρησκος. Ο ίδιος τον μυεί σεβόμενος όμως την Ορθόδοξη πίστη του- και στο μοναχικό τάγμα των Μπεκτασίδων-Αλεβίδων δερβίσιδων προστατεύοντας τον από την αναγκαστική κατάταξη στους Γενίτσαρους και τον πραγματικό εξισλαμισμό του από τους Τούρκους. Μαθαίνει έτσι το αρματολίκι στη σπουδαία «σχολή» του Πασά και γίνεται από μικρή ηλικία ο κορυφαίος της σωματοφυλακής του.
Οι κλέφτες που δρούσαν ήδη εναντίον του τουρκικού ζυγού στην ενδοχώρα έβρισκαν καταφύγιο στα Επτάνησα, που βρίσκονταν ακόμα κάτω απ’ την Βενετική κυριαρχία. Εκεί ο Οδυσσέας απέκτησε την στοιχειώδη μόρφωση σε αντίθεση με άλλους κλεφταρματωλούς. Καλλιέργησε τα Ελληνικά του και έμαθε ακόμα πολύ καλά τα Αρβανίτικα και τα Ιταλικά. Παράλληλα επηρεάστηκε απ’ την κινητικότητα των ιδεών του Γαλλικού και Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Από επιστολές φαίνεται, ότι γνώριζε και θαύμαζε τους Έλληνες φιλόσοφους και ήρωες της Αρχαιότητας και κατείχε σημαντικές γνώσεις της Ελληνικής Ιστορίας. Το όνομά του άλλωστε δείχνει την αγάπη της οικογένειάς του για την αρχαία Ελλάδα. Υπήρξε λάτρης της Ελληνικής Κλασικής Παιδείας. Έγραφε γι’ αυτό στον Νεόφυτο Βάμβα το 1823: «Εις άλλους θέλω περιγράψει πόσα κακά πάσχομεν δια την έλλειψιν των ελληνοσωτηρίων διδασκαλιών, προς εσέ δε λέγω ότι η ελληνική παιδεία έλειψε πολύ απ’ την αγωνιζόμενην Ελλάδα… Όθεν ιδού η αρμωδιοτέρα θέσεις συμπολίτα, να διδάξης των Ελλήνων τα τέκνα, την αρετήν την φιλοπατρίαν, και την σοφία των προγόνων μας».(Ανώνυμος, «Ιστοριογραφία του αγώνος» Πανδώρα 1858). Μεταξύ 1798-1800 γνώρισε και συναναστράφηκε με τον ποιητή Ιωάννη Ζαμπέλιο στην Λευκάδα, όπου και διδάχθηκε απ’ αυτόν. Γνώρισε επίσης κι άλλους λόγιους ανάμεσα σε κύκλους του νεοελληνικού Διαφωτισμού.
Προτείνει κατ’ επανάληψη στον ίδιο τον Αλή Πασά τον εκχριστιανισμό του και την συμμετοχή του στον Αγώνα εναντίον του Σουλτάνου, σύμφωνα με το παμβαλκανικό, απελευθερωτικό “όνειρο του Ρήγα” που προέβλεπε τον ξεσηκωμό όλων των βαλκανικών λαών, με επίκεντρο τον ελληνικό πολιτισμό. Βοηθά τον Αλή για τελευταία φορά στην πολιορκία των Ιωαννίνων από τα Οθωμανικά στρατεύματα, στοχεύοντας σε μια Ορθόδοξη ελληνοαλβανική συμμαχία, που αποτυγχάνει λόγω του Ομέρ Βρυώνη, που πείθει τον Αλή να αρνηθεί να γίνει χριστιανός. Αυτή η άρνηση είναι ιστορικά και η αρχή του τέλους του Πασά των Ιωαννίνων.
Ο Οδ. Ανδρούτσος, πρότεινε κατ επανάληψη στον ίδιο τον Αλή Πασά τον εκχριστιανισμό του και την συμμετοχή του στον Αγώνα εναντίον του Σουλτάνου, σύμφωνα με το παμβαλκανικό, απελευθερωτικό “όνειρο του Ρήγα” που προέβλεπε τον ξεσηκωμό όλων των βαλκανικών λαών, με επίκεντρο τον ελληνικό πολιτισμό. Βοηθά τον Αλή για τελευταία φορά στην πολιορκία των Ιωαννίνων από τα Οθωμανικά στρατεύματα, στοχεύοντας σε μια Ορθόδοξη ελληνοαλβανική συμμαχία, που αποτυγχάνει λόγω του Ομέρ Βρυώνη, που πείθει τον Αλή να αρνηθεί να γίνει χριστιανός. Αυτή η άρνηση είναι ιστορικά και η αρχή του τέλους του Πασά των Ιωαννίνων.
Ο Ν. Σπηλιάδης στο έργο του («Απομνημονεύματα» Β΄, 412) αναφέρει: «Αν ήθελε να κινηθεί κατά της πατρίδος, δεν ήταν δύσκολον να συστρατεύσει με τον Μουστάμπεην και να οδηγήσει τους Τούρκους εις τον πόλεμον. Και τότε ήθελεν αποδειχθεί ότι ήτο εχθρός της πατρίδος. Αλλά αν εφάνη συνενοούμενος με αυτόν δεν αποδείχνει άλλο ειμή ότι ηπείλει την Κυβέρνησιν και εν τ’ αυτώ ηπάτα τους Τούρκους δια τον σκοπόν του».
Μετά τις επιτυχίες του στην μάχη εναντίον των στρατευμάτων ανεφοδιασμού του Δράμαλη και την καταστροφή της στρατιάς του στην Πελοπόννησο στέφθηκε απ’ τους οπλαρχηγούς κι όχι απ’ την Πολιτεία, ξανά αρχιστράτηγος της Ανατολικής Στερεάς και τοπάρχης των Αθηνών. Ο Οδυσσέας οργάνωσε την άμυνα της πόλεως και ζήτησε να φέρει στην Αθήνα τον Αδαμάντιο Κοραή και τον Νεόφυτο Βάμβα για ν’ αναβαθμίσουν την παιδεία των Αθηναίων, Βλ. Β Μαυρομάτης, HYPERLINK “http://mikrasiateskeratsiniou.blogspot.com/2011/08/21.html”ΟΔΥΣΣΕΑΣ ΑΝΔΡΟΥΤΣΟΣ: Ο ΔΙΩΓΜΟΣ ΚΑΙ Η ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΑΠΟ ΤΟ ΡΩΜΑΙΙΚΟ ΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΟ ΤΟΥ ΄21. Παρασκευή, 5 Αυγούστου 2011
Θ. Ρηγόπουλος, Απομνημονεύματα σ. 283., Ε. Γρηγορίου, ο Νικηταράς σ. 39.
(Εφημερίδα) Ήλιος 4.11.1860)
Γ. Βλαχογιάννης, Ιστορική Ανθολογία, σ. 236. Γ. Ψύλλας, απομνημονεύματα, σ. 89.
Τ. Λάππας, Οδ. Ανδρούτσος, σ. 196.
Γ. Γαζής, λεξικό της Επαναστάσεως, σ. 108.
Κ. Σάθας, ΧΡΥΣΟΣΑΛΛΙΣ 1865, φ. 58 σ. 300, 301
Καρπ. Παπαδόπουλος, απομνημονεύματα σ. 39.67.
Α. Γούδας, Βίοι παράλληλοι, Τ8, σ. 152.
Καρ. Παπαδόπουλος ο.π. σ. 57.
Αρχείο Μαυροκορδάτου Τ4, σ. 354.
Πέρσης στρατηγός για τους Έλληνες το 480 π.Χ. « Παπαί, Μαρδόνιε, κοίους επ’ άνδρας ήγαγες μαχησομένους ημέας, οί ου περί χρημάτων τον αγώνα ποιούνται, αλλά περί αρετής».
Δ. Δακής, ο αγώνας των Ελλήν ων για την ανεξαρτησία σ. 155.
History of the Greek revolution: compiled from official documents of the Greek government, John Lee Comstock, σελ. 267, Εκδ. W. W. Reed & co., 1828HYPERLINK “http://books.google.gr/books?id=a_NoxHJe8y0C&dq=history+of+the+greek+revolution+comstock&printsec=frontcover&source=bl&ots=LqQcDQE7-y&sig=rfenQvhRaR5ie2zJVcYHcgqjOR4&hl=el&ei=C9AoSu7kM8SK_QbT_rjxCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1” \l “v=onepage&q=&f=false” .
ο Τ. Βουρνάς γράφει ότι «δεν ήταν στην ουσία αντιπροσωπευτικό σώμα του μαχόμενου ελληνικού λαού, αλλά κατασκεύασμα του αρχοντολογιού. Στη Ρούμελη και στην Υδρα, οι αντιπρόσωποι διορίστηκαν από τα τοπικά κοτζαμπάσικα διοικητικά όργανα, ενώ στο Μοριά έγιναν διορισμοί από την πελοποννησιακή Γερουσία και διενεργήθηκαν ψευτοεκλογές», βλ. Τ. Βουρνά, Τ. Βουρνά: «Ιστορία της Νεώτερης Ελλάδας 1821- 1909», Εκδόσεις «Τολίδη», σελ. 107. Συγκεκριμένα, προβλεπόταν δύο σώματα: Το βουλευτικό, το οποίο θα αποτελούσαν 70 βουλευτές και το εκτελεστικό, το οποίο θα είχε 5 μέλη. Πρόεδρος του Εκτελεστικού – της κυβέρνησης, εκλέχτηκε ο Α. Μαυροκορδάτος και η προεδρεία στο βουλευτικό – που ήταν αξίωμα τιμητικό χωρίς εξουσία – δόθηκε στον Δ. Υψηλάντη, βλ. «Ιστορία του Ελληνικού Εθνους» «Εκδοτικής Αθηνών», στο ίδιο, σελ. 212 – 215 κ.ά.
«Ιστορία του Ελληνικού Εθνους», εκδόσεις «ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ», τόμος ΙΒ` σελ. 199. Eν Eπιδαύρω την 15ην Iανουαρίου. A της Ανεξαρτησίας. 1822: «[ …] Eργον δε του Eλληνικού λαού και χρέος είναι να φανή ευπειθής και υπήκοος εις τους Nόμους και τους εκτελεστάς Yπουργούς των Nόμων. Έλληνες, είπατε προ ολίγου ότι δεν θέλετε δουλείαν και ο τύραννος χάνεται καθημέραν από το μέσον σας. Αλλά μόνη η μεταξύ σας ομόνοια και ακριβής υποταγή εις την Διοίκησιν ημπορεί να στερεώση την ανεξαρτησίαν σας. Eίθε ο κραταίος του Yψίστου βραχίων ν ανυψώσει και αρχομένους και άρχοντας, την Eλλάδα ολόκληρον, προς την πάρεδρον αυτού σοφίαν, ώστε ν αναγνωρίσωσι τα αληθή των αμοιβαία συμφέροντα. Kαι οι μεν δια της προνοίας, οι δε λαοί δια της ευπειθείας, να στερεώσωσι της κοινής ημών Πατρίδος την πολύευκτον ευτυχίαν. Eίθε, είθε». Για τα πρώτα συντάγματα http://www.hellenicparliament.gr/Vouli-ton-Ellinon/To-Politevma/Syntagmatiki-Istoria/
«Ιστορία του Ελληνικού Εθνους» «Εκδοτικής Αθηνών», στο ίδιο, σελ. 212 – 215 κ.ά.
Σημαντικό είναι επίσης το καταληκτικό κείμενο της Εθνοσυνέλευσης όπου γίνεται επαναδιακήρυξη της Εθνικής Ανεξαρτησίας και της απόφασης για συνέχιση της Επανάστασης με κάθε θυσία. Αυτή η διακήρυξη αρχίζει με τις φράσεις: “Τρίτον ήδη χρόνον διαρκεί ο υπέρ ανεξαρτησίας εθνικός των Ελλήνων πόλεμος και ο τύραννος ούτε κατά γην ούτε κατά θάλασσαν ηυδοκίμησεν. Ενώ δε αι τυραννοκτόνοι χείρες των Ελλήνων έπεμψαν μυριάδας Τούρκους εις άδου, και φρούρια απέκτησαν, και την επικράτειαν εξησφάλισαν, ο δε κρότος των ημετέρων όπλων, αντηχήσας, διετάραξε το Βυζάντιον, ευτύχησε το έθνος να διακηρύξη εν Επιδαύρω κατά πρώτον ως έθνος, την ανεξαρτησίαν του, να νομοθετήσει και εθνικήν να καταστήση διοίκησιν. Βλ. σε Ανδρέα Ζ. Μάμουκα, Τόμος Α’, Πειραιάς, Τυπογραφία και απόφαση κατάργησης Αρχιστρατήγου, συγκρότηση επιτροπής του Μινιστέριου του Πολέμου, 29 Μαρτίου 1823, σε Ηλίου Χριστοφίδου, Η αγαθή τύχη, 1839, τόμος Γ, σελ. 16 (από απόφαση εν Άστρει ιδ’ Απριλίου αωκγ επεξηγηματικού ψηφίσματος για το ποια εθνικά κτήματα μπορεί να πωλεί η κυβέρνηση) και τόμος Γ, σελ. 76 (από απόφαση εν Άστρει ιζ’ Απριλίου αωκγ’ για αποζημίωση των νησιών Ύδρας, Σπετσών και Ψαρρών), σελ. 87 .
(«Καραϊσκάκης» σελ. 168): «Ο Οδυσσέας λογάριαζε σαν αναπόφευκτο τον εμφύλιο πόλεμο και γύρευε αυτοί πρώτοι να χτυπήσουν. Έπρεπε να λείψουν απ’ την μέση οι τουρκοκοτζαμπάσηδες και να δικαιωθεί το κοινωνικό περιεχόμενο της επανάστασης για να σωθεί ο τόπος. Ο Κολοκοτρώνης δίσταζε να το δεχθεί, τρόμαζε μπροστά στην καταστροφή που μπορούσε να ρίξει το έθνος την κρίσιμη εκείνη ώρα ο εμφύλιος πόλεμος. Κι όμως δεν τον απόφυγε. Τα όσα όμως ακολούθησαν δικαίωσαν τον Ανδρούτσο. Οι κοτζαμπάσηδες οι πολιτικάντες και οι Φαναριώτες όταν κατάλαβαν πως οι συνθήκες ήταν ευνοϊκές γι’ αυτούς κάνανε τον εμφύλιο πόλεμο και τον κέρδισαν».
Τον Μάρτιο του 1822 σε μία μάχη των δυνάμεων του Ανδρούτσου με τους Τούρκους στην Στυλίδα, ο Άρειος Πάγος με την προδοτική απόφασή του απέκοψε τις ελληνικές δυνάμεις μεταξύ τους. Αποτέλεσμα μετά από 15 ημέρες μαχών οι 18.000 Τούρκοι πολιορκούσαν απειλητικά την ελληνική δύναμη 3.000 πολεμιστών. Οι Αρεοπαγίτες αποφάσισαν ξανά να εγκαταλείψουν τους μαχητές με σκοπό να σκοτωθούν όλοι και μαζί τους και ο αδυσώπητος εχθρός τους Οδυσσέας. Γράφει ο Μακρυγιάννης στα Απομνημονεύματά του: «Είχαν πάθος με τον Δυσσέα κι αποφάσιζαν οι καλοί πατριώτες δια την ιδιαιτέρα διχόνοιαν με ένα άτομο να χαθούνε τρεις χιλιάδες στράτευμα περίπου. Και η πατρίς αυτό το στράτευμα μόνον είχε εις την εξουσίαν της…Και σαν χάνονταν αυτείνοι ποιοι θα πολεμούσαν τους Τούρκους;» (Μακρυγιάννης, «Απομνημονεύματα» Τόμος Β΄, σελ.55).
Ο ίδιος ο Νικηταράς αναφέρει (Επιστολή 27η Απριλίου 1822, Εκ Βελίτζης): «Ένας αρεοπαγίτης μου λέγει δια να σκοτώσω τον Οδυσσέα. Πρωτύτερα μου είχε στείλει η Διοίκησις έναν Γραμματικό. Τον παίρνω με την κουμπούρα. Έγραψαν και του Γέρου (του Κολοκοτρώνη) δια τα τρέχοντα, ότι η Διοίκησις θέλει να σκοτώσει μερικούς».
Ν. Σπηλιάδης «Απομνημονεύματα» Β΄, 411.
Κ. Παπαμιχαλόπουλος, Οδ. Ανδρούτσος, σ. 41.
Σε διδακτορική διατριβή Τάσου Ηλιαδάκη, Δανειακή Κοινωνικοποίηση, σ. 29.
Μέντελσον «Ιστορία της Ελλάδος» Αθήναι 1873 σ.461.
«Ιστορικά Σημειώματα» σελ.89.
Καρπ. Παπαδόπουλος, ο.π. 39-40.
