“Ρευματικές παθήσεις “

Μιλά σήμερα στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΝΩΜΗ  ο Έλληνας καθηγητής κ. Γιώργος Κήτας ένας εκ των κορυφαίων επιστημόνων στον κόσμο η έρευνα του οποίου χρηματοδοτείται συχνά με εκατομμύρια ευρώ.

Συνέντευξη στον Αποστόλη Ζώη.

Για τις τελευταίες εξελίξεις στη ρευματοειδή αρθρίτιδα, την πιο συχνή μορφή φλεγμονώδους αρθροπάθειας στη χώρα μας η οποία πλήττει 100.000 περίπου ενήλικες στην Ελλάδα, αλλά και για τους παράγοντες που  συμβάλλουν στην αύξηση των ρευματικών παθήσεων τα τελευταία χρόνια και όχι μόνο μιλά σήμερα στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΝΩΜΗ  ένας εκ των κορυφαίων επιστημόνων στον κόσμο ο οποίος είναι και Έλληνας. Πρόκειται για τον καθηγητή κ. Γιώργο Κίτα.

Ο Καθηγητής κ. Γεώργιος Κήτας αποφοίτησε από το Ιατρικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών το 1985. Στη συνέχεια έκανε το διδακτορικό του στο Birmingham της Αγγλίας και αφού εξειδικεύτηκε σε διάφορα νοσοκομεία και κλινικές της χώρας, διορίστηκε ως Διευθυντής Ρευματολογίας στο κρατικό νοσοκομείο  του Dudley το 1995, όπου είναι επίσης Διευθυντής της Έρευνας και Ανάπτυξης. Είναι ακόμα Καθηγητής Ρευματολογίας στο Πανεπιστήμιο του Manchester, Καθηγητής Συμπεριφοράς Ρευματολογίας στο Πανεπιστήμιο του Birmingham, και Καθηγητής Μυοσκελετικής Υγείας στο Πανεπιστήμιο του Wolverhampton.  Με την ιδιότητα του αξιολογητή έχει συνεργαστεί με τις κυβερνήσεις της Γαλλίας, Ολλανδίας, Ισπανίας και Ν. Αφρικής. Έχει δημοσιεύσει πάνω από 200 άρθρα σε διεθνή περιοδικά και παρουσίασε εργασίες σε πάνω από 200 συνέδρια. Τέλος, η έρευνά του έχει κατ’ επανάληψη χρηματοδοτηθεί με εκατομμύρια ευρώ από μεγάλους διεθνής οργανισμούς.

–Σε εκατομμύρια υπολογίζονται σήμερα οι ασθενείς με ρευματολογικά νοσήματα σε όλο τον κόσμο. Ποια είναι η πιο συνηθισμένη μορφή αυτών των νοσημάτων;

«Θα έλεγα ότι σε ολόκληρο τον κόσμο οι ασθενείς με ρευματολογικά νοσήματα ανέρχονται σε δισεκατομμύρια και όχι απλά σε εκατομμύρια. Υπάρχουν συνολικά 250 ξεχωριστές παθήσεις που αντιμετωπίζονται από ρευματολόγους. Εκφυλιστικές παθήσεις, όπως η οστεοαρθρίτιδα, είναι κατά πάσα πιθανότητα οι πιο συχνές και παρουσιάζονται ακόμα πιο συχνά όσο αυξάνει το προσδόκιμο ζωής. Η οστεοπόρωση εμφανίζεται, επίσης συχνά, ιδιαίτερα σε γυναίκες στη φάση της εμμηνόπαυσης, χωρίς αυτό, όμως, να σημαίνει ότι δεν προσβάλει το ίδιο και άντρες, γεγονός που τείνει κατά κάποιο τρόπο να αγνοείται. Πόνοι στην πλάτη και ρευματισμοί των μαλακών μορίων είναι πιο συχνοί στις νεαρές ηλικίες και έχουν τεράστιο κοινωνικοοικονομικό αντίκτυπο λόγω της επίδρασής τους στην ικανότητα για εργασία. Τα φλεγμονώδη ρευματολογικά νοσήματα (όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα και η αγκυλοποιητική σπονδυλίτιδα) επηρεάζουν συνολικά το 3-5% του ενήλικου πληθυσμού, όπως περίπου και ο διαβήτης, ενώ και πάλι αντίκτυπος που έχουν σε προσωπικό και κοινωνικοοικονομικό επίπεδο είναι τεράστιος. Τέλος, οι παθήσεις του συνδετικού ιστού, όπως ο λύκος και η συστημική  αγγειίτιδα, αν και σχετικά σπάνιες, μπορούν να επηρεάσουν όλες τις ηλικιακές ομάδες και τα οργανικά συστήματα του σώματος, προκαλώντας ενδεχομένως σημαντικά προβλήματα στον κάθε ασθενή ξεχωριστά αλλά και στις θεραπευτικές προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει ο θεράπων γιατρός».

-Ποιες είναι οι τελευταίες εξελίξεις στη ρευματοειδή αρθρίτιδα, την πιο συχνή μορφή φλεγμονώδους αρθροπάθειας στη χώρα μας η οποία πλήττει 100.000 περίπου ενήλικες στην Ελλάδα;

«Έχουν σημειωθεί αρκετές, σχετικά πρόσφατες, εξελίξεις στον τομέα της ρευματοειδούς αρθρίτιδας που παρουσιάζουν μεγάλο ενδιαφέρον. Προφανώς η σημαντικότερη είναι η ολοκληρωτική αλλαγή στον τρόπο θεραπείας. Σήμερα, αρχίζουμε με τροποποιητική της νόσου θεραπεία (για παράδειγμα με φάρμακα όπως η μεθοτρεξάτη) ουσιαστικά αμέσως μετά τη διάγνωση, γεγονός που σχετίζεται με καλύτερα μακροπρόθεσμα αποτελέσματα. Επιπλέον, συχνά χρησιμοποιούμε τροποποιητικά της ασθένειας φάρμακα με συνδυαστικό και όχι μεμονωμένο τρόπο, γεγονός που και σε αυτή την περίπτωση τείνει να σχετίζεται με βελτιωμένες πιθανότητες ελέγχου της φλεγμονής. Η σημαντικότερη, βέβαια, εξέλιξη είναι χωρίς αμφιβολία η προσθήκη των στοχευμένων βιολογικών θεραπειών στις δυνατότητες που έχουμε για να αντιμετωπίσουμε τη ρευματοειδή αρθρίτιδα. Οι θεραπείες αυτές, όπως για παράδειγμα τα φάρμακα/αντίδοτα στη δράση του παράγοντα νέκρωσης όγκων (anti-TNF), αλλά και διάφορα άλλα που αρχίζουν να είναι διαθέσιμα με αργό αλλά σταθερό ρυθμό (για παράδειγμα, η θεραπεία κατά των Β λεμφοκυττάρων) μας δίνουν τη δυνατότητα να ελέγξουμε τη δραστηριότητα της νόσου σε ακόμη περισσότερους ασθενείς. Το πρόβλημα είναι ότι αυτές οι θεραπείες κοστίζουν πολύ. Γι’ αυτό πραγματοποιούνται έρευνες που προσπαθούν να βρουν προβλεπτικούς παράγοντες (κλινικούς, εργαστηριακούς, γενετικούς) και να εντοπίσουν το ποιος από αυτούς μπορεί να ανταποκριθεί σε ποιο φάρμακο. Μάλιστα, έχει υπάρξει πρόοδος τουλάχιστον στην ικανότητα μας να προχωρούμε σε διάγνωση της ασθένειας και της εκτίμησης της ανθεκτικότητας αλλά και της εξαιρετικής σοβαρότητας, μέσω εργαστηριακών και γενετικών τεστ, αλλά και μέσω επιδημιολογικών παρατηρήσεων (για παράδειγμα, το γεγονός ότι το κάπνισμα συνδέεται με σοβαρή ρευματοειδή αρθρίτιδα). Τέλος, με όσο μεγαλύτερη επιτυχία αντιμετωπίζεται αρχικά η πάθηση, και σήμερα η επιτυχία αυτή είναι αρκετά μεγάλη, τόσο πιο αποτελεσματικά αντιμετωπίζονται άλλα ζητήματα όπως, για παράδειγμα, η ταυτόχρονη εμφάνιση άλλων ασθενειών μαζί με την ίδια την πάθηση ή τις θεραπείες της».

-Ποιοι παράγοντες κατά τη γνώμη σας συμβάλλουν στην αύξηση των ρευματικών παθήσεων τα τελευταία χρόνια; Υπάρχει πρόληψη για τις ρευματικές παθήσεις; Είναι ενημερωμένοι οι πολίτες;

«Ο βασικός παράγοντας είναι η αύξηση της ηλικίας του πληθυσμού: αυτό σχετίζεται αυτονόητα με μια πολύ σημαντική αύξηση σε εκφυλιστικές παθήσεις, όπως η οστεοαρθρίτιδα. Η παχυσαρκία είναι άλλος ένας παράγοντας που συμβάλει καθοριστικά στο πρόβλημα και φυσικά έχει πάρει σχεδόν διατάσεις επιδημίας στις δυτικές κοινωνίες κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών. Η έλλειψη σωματικής δραστηριότητας (άσκησης) συμβάλλει, επίσης, σημαντικά στην εμφάνιση ρευματικών παθήσεων, όπως για παράδειγμα η οστεοπόρωση. Τόσο σε εθνικό όσο και σε διεθνές επίπεδο, ο σχεδιασμός για την πρόληψη ρευματολογικών παθήσεων είναι σχεδόν ανύπαρκτος. Υπάρχουν κάποιες ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, στις οποίες συμμετέχει και η Ελλάδα, αλλά από όσο γνωρίζω, δεν έχουν ενσωματωθεί στην εθνική πολιτική ή στις κατά τόπους πολιτικές των περιφερειών της χώρας. Βρισκόμαστε ακόμα στη φάση των δράσεων της «Δεκαετίας οστών και αρθρώσεων», όπου ο κυριότερος στόχος είναι η ευαισθητοποίηση του κοινού, των κυβερνήσεων και των επαγγελματιών στο χώρο της υγείας για τη σημασία των ρευματολογικών νοσημάτων. Παρ’ όλο που έχουν σημειωθεί κάποια θετικά αποτελέσματα, είναι μάλλον μετρίου μεγέθους και ετερογενή. Έχουμε ακόμη πολύ δρόμο προκειμένου να ενημερώσουμε και να επιμορφώσουμε τους ασθενείς, τους θεράποντες ή το μέσο πολίτη για τη σημασία αυτών των παθήσεων, την τεράστια επίδραση που μπορεί να έχουν σε προσωπικό, ψυχοκοινωνικό και κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, τη σημασία της έγκαιρης διάγνωσης και του γενικότερου χειρισμού της κατάστασης (πχ. όχι μόνο φάρμακα αλλά και μέτρα βελτίωση της φυσικής (σωματικής) κατάστασης, αλλαγή στον τρόπο ζωής, κ.ά.)».

-Μια άλλη συνηθισμένη ρευματική πάθηση που, σύμφωνα με μελέτες, κάνει θραύση πλέον σε μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού είναι η οστεοπόρωση… Ποια είναι η εικόνα σήμερα αυτής της ασθένειας; Πόσο σημαντικός είναι ο τρόπος και η στάση της ζωής μας στην αντιμετώπισή της;

«Η οστεοπόρωση παρουσιάζεται όλο και συχνότερα σήμερα, εξαιτίας και πάλι της αύξησης της ηλικίας του πληθυσμού αλλά έως ένα βαθμό και λόγω της καθιστικής ζωής μας. Μέχρι τη στιγμή που θα σπάσει ένα κόκαλο, μπορεί να μην έχει γίνει αντιληπτή. Αν δυστυχώς συμβεί αυτό, ενδεχομένως να υπάρξουν σοβαρές συνέπειες για το άτομο (ακόμα και πρόωρος θάνατος) και φυσικά για τις υπηρεσίες υγείας. Συνεπώς, κάποιες «διερευνητικές» μέθοδοι, τουλάχιστον σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου, είναι δικαιολογημένες και πραγματοποιούνται σε καλά αναπτυγμένα συστήματα υγείας».

-Ο κόσμος πιστεύει ότι οι ρευματικές παθήσεις είναι μάλλον ελαφρές και όχι σοβαρές. Έτσι, είναι πολύ συχνό το φαινόμενο οι ασθενείς με τέτοιες παθήσεις να μην αντιμετωπίζονται από πλευράς οικογενειακού και εργασιακού περιβάλλοντος με την απαραίτητη κατανόηση. Ποιες συμβουλές εσείς θα δίνατε;

«Οι ρευματικές παθήσεις, ανάλογα με τη φύση και τη σοβαρότητά τους, μπορεί να έχουν σαρωτικές επιδράσεις στον ασθενή. Το άτομο ενδέχεται να παρουσιάζει συμπτώματα που εμποδίζουν την κίνηση, όπως έντονο πόνο και ακαμψία, τα οποία μπορεί να επηρεάζουν άμεσα την ικανότητά του να ασκεί με λειτουργικό τρόπο καθημερινούς ρόλους που σχετίζονται με την ιδιότητα του γονέα, την επαγγελματική ικανότητα, την ικανότητα διατήρησης των κοινωνικών επαφών, κτλ. Αυτό ενδεχομένως να έχει μια ευρύτερη επίδραση πάνω στον άμεσο οικογενειακό κύκλο και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον και να οδηγήσει σε συναισθήματα άγχους και κατάθλιψης, σε έλλειψη αυτοελέγχου, σε μειωμένη ικανότητα αντιμετώπισης των απαιτήσεων της ζωής, κτλ. Εάν δεν διαγνωστούν άμεσα και δεν αντιμετωπιστούν κατάλληλα, πολλές ρευματικές παθήσεις μπορεί να οδηγήσουν σε μόνιμη βλάβη και ανικανότητα. Επίσης, μπορεί να σχετίζονται με την ταυτόχρονη εμφάνιση άλλων σοβαρών ασθενειών, όπως για παράδειγμα νεφροπάθειες, πνευμονοπάθειες ή καρδιοπάθειες. Και δεν υπάρχει αμφιβολία ότι πολλές ρευματικές παθήσεις οδηγούν σε μειωμένη ποιότητα ζωής και πρόωρο θάνατο.

Χωρίς να θέλω να τρομοκρατήσω τους ανθρώπους (μια και στις περισσότερες περιπτώσεις οι πόνοι των αρθρώσεων απλά περνούν), θεωρώ ότι δεν θα έπρεπε να αγνοούν εντελώς τέτοια συμπτώματα, ειδικά αν διαρκούν παραπάνω από μερικές εβδομάδες και είναι έντονα. Είναι προτιμότερο να επισκεφτούν έναν ειδικό και να κάνουν τις κατάλληλες εξετάσεις, εάν χρειαστεί, που θα ακολουθούνται από μια καλή εξήγηση για την πάθηση που ενδεχομένως έχουν, την πιθανή εξέλιξή της και τις διάφορες επιλογές θεραπείας. Εάν είναι άτυχοι και πάσχουν από μια χρόνια πάθηση, σήμερα είμαστε σε θέση μέσα από ένα συνδυασμό θεραπευτικών μέτρων να τους βοηθήσουμε να έχουν μια ζωή πολύ κοντά με αυτή που είχαν πριν από την εκδήλωση της πάθησης».

-Στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής έχει υπολογιστεί ότι το άμεσο κόστος (δαπάνες ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, εργαστηριακών και απεικονιστικών εξετάσεων, χειρουργικών επεμβάσεων, κλπ) και το έμμεσο κόστος (απώλεια ημερών εργασίας) των ρευματικών παθήσεων ανέρχεται σε ετήσια βάση στο 2,5% του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος. Επομένως, μπορούμε να πούμε πως οι ρευματικές παθήσεις ως σύνολο αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα και σοβαρότερα προβλήματα δημόσιας υγείας;

«Πράγματι, έτσι είναι. Υπάρχουν παρόμοια νούμερα και στο Ηνωμένο Βασίλειο και σε διάφορες άλλες ευρωπαϊκές χώρες αλλά και στην ΕΕ συνολικά, που είναι εντυπωσιακά αλλά και τρομακτικά συγχρόνως. Το γεγονός αυτό αποτελεί ένα πολύ ισχυρό επιχείρημα για τη συνέχιση, αν όχι την εντατικοποίηση, της έρευνας στον τομέα των ρευματολογικών νοσημάτων».