Ευρωπαϊκή απόφαση στήριξης
Τη σχέση της κοινότητας με την Ευρωπαϊκή Ένωση καθορίζει ουσιωδώς μέχρι και σήμερα, μια απόφαση που λήφθηκε στις Βρυξέλλεςστις 26 Απριλίου του 2004, δύο μέρες δηλαδή μετά τη διεξαγωγή δημοψηφισμάτων στην Κύπρο με αντικείμενο την τύχη του σχεδίου Ανάν για επίλυση του Κυπριακού και πέντε μέρες πριν την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την απόφαση του Συμβουλίου Γενικών Υποθέσεων της ΕΕ, η απόρριψη του σχεδίου Ανάν από τους Ελληνοκύπριους στις 24 Απριλίου 2004 άφηνε άλυτο το Κυπριακό και τους Τουρκοκύπριους σε εκκρεμότητα ως προς το καθεστώς τους έναντι της ΕΕ, παρά το γεγονός ότι είχαν εκφράσει τη βούλησή τους για ένταξη στην ΕΕ, με τη θετική ψήφο τους στο ίδιο δημοψήφισμα.
Ως εκ τούτου το Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στα «συμπεράσματα του για την Κύπρο» δεσμεύτηκε πολιτικά να τερματίσει την απομόνωσή της τουρκοκυπριακής κοινότητας, διευκολύνοντας την επανένωση της Κύπρου μέσω της ενθάρρυνσης της οικονομικής ανάπτυξης, της οικονομικής ολοκλήρωσης του νησιού και της ενίσχυσης των σχέσεων της κοινότητας με την ΕΕ. Προς αυτή την κατεύθυνση η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέθεσε στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τρεις προτάσεις προς στήριξη των Τουρκοκυπρίων ενόψει την ένταξης της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση οι οποίες προνοούσαν οικονομική στήριξη από την μία, και ιδιαίτερες νομικές ρυθμίσεις από την άλλη για στήριξη της οικονομικής δραστηριότητας της κοινότητας.
Μηχανισμός οικονομικής βοήθειας
Η πρώτη πρόταση, η οποία εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, αφορούσε στην απευθείας οικονομική στήριξη προς την Τουρκοκυπριακή κοινότητα μέσω του «κανονισμού οικονομικής βοήθειας προς τους Τουρκοκύπριους». Πρόκειται ουσιαστικά για το βασικότερο εργαλείο παρουσίας της ΕΕ στην Τουρκοκυπριακή κοινότητα, μέσω του οποίου, διοχετεύτηκαν από το 2004 πάνω από 760 εκατομμύρια ευρώ σε έργα υποδομής, όπως η κατασκευή και αναβάθμιση συστημάτων ύδρευσης και αποχέτευσης, εγκαταστάσεων επεξεργασίας λυμάτων αλλά και σταθμών μέτρησης ποιότητας του αέρα.
Μέρος των κονδυλίων του ετήσιου προγράμματος βοήθειας κατευθύνεται και προς την εκπαίδευση και την κοινωνία των πολιτών: Ενδεικτικά μόνο το 2025 δόθηκαν χορηγίες ύψους 5 εκατομμυρίων ευρώ σε Τουρκοκύπριους φοιτητές ως υποτροφίες για σπουδές σε ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Χορηγίες προνοούνται και για Τουρκοκύπριους αγρότες και παραγωγούς προκειμένου να εναρμονιστούν με τα πρότυπα ασφαλείας της ΕΕ για τα τρόφιμα. Φορείς υλοποίησης των εν λόγω έργων αναλαμβάνουν υπηρεσίες του ΟΗΕ όπως το Πρόγραμμα Ανάπτυξης και η Υπηρεσία Έργων, προς αποφυγή της εμπλοκής των «αρχών» των κατεχομένων και της όποιας υπόνοιας πολιτικής αναγνώρισης της «ΤΔΒΚ».
Το σημαντικότερο μέρος των ευρωπαϊκών κονδυλίων στήριξης των Τουρκοκυπρίων πάντως, δίδεται για την στήριξη δικοινοτικών επιτροπών οι οποίες λειτουργούν με τη συνδρομή του ΟΗΕ για διευκόλυνση της συνεργασίας Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων σε ανθρωπιστικά κυρίως θέματα. Τέτοιες επιτροπές είναι η Δικοινοτική Επιτροπή Πολιτισμικής Κληρονομιάς για τη συντήρηση και αποκατάσταση μνημείων καθώς και η Δικοινοτική Επιτροπή Αγνοούμενων. Η καταβολή κονδυλίων σε δικοινοτικές επιτροπές επιφέρει κατά καιρούς επικρίσεις από Τουρκοκύπριους πολιτικούς οι οποίοι θεωρούν ότι τα χρήματα από το πακέτο στήριξης της ΕΕ πρέπει να αξιοποιούνται προς τους σκοπούς ανάπτυξης της τουρκοκυπριακής κοινότητας και όχι να μοιράζονται με τους Ελληνοκύπριους.
Ο Κανονισμός της Πράσινης Γραμμής
Η δεύτερη σημαντική ευρωπαϊκή εμπλοκή στα της Τουρκοκυπριακής κοινότητας αφορά στην δεύτερη πρόταση που ενέκρινε τότε το Ευρωπαϊκό Συμβούλιου, η οποία έμεινε γνωστή ως ο «Κανονισμός της Πράσινης Γραμμής», ο οποίος αποτελεί ένα κανονιστικό πλαίσιο για τη διακίνηση προσώπων και αγαθών από την Πράσινη Γραμμή χωρίς να αναγνωρίζεται ή να νομιμοποιείται ως κρατική οντότητα η παράνομη διοίκηση στον βορρά. Μέσω του κανονισμού της πράσινης γραμμής οι Τουρκοκύπριοι έχουν την δυνατότητα να εμπορεύονται συγκεκριμένα προϊόντα από τις κατεχόμενες περιοχές προς τις ελεύθερες περιοχές και μέσω της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ χωρίς δασμούς, αν και εφόσον πληρούν τις ευρωπαϊκές προδιαγραφές. Στον Κανονισμό της Πράσινης Γραμμής περιορίζεται μέχρι και σήμερα η δυνατότητα της Τουρκοκυπριακής κοινότητας να εμπορευτεί προϊόντα που παράγονται στα κατεχόμενα αφού η τρίτη πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για απευθείας εμπορικές σχέσεις των Τουρκοκυπρίων με κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης απετράπη από την Κυπριακή Δημοκρατία, τόσο στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο όσο και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Νέα πολιτική ενσωμάτωσης;
Για τον καθηγητή και πρώην Ευρωβουλευτή του κυπριακού κόμματος της Αριστεράς Δρ. Νιαζί Κιζιλγιουρέκ, η οικονομική ενίσχυση της Τουρκοκυπριακής κοινότητας δεν συνιστά από μόνη της πολιτική ενσωμάτωσης των Τουρκοκυπρίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μιλώντας στην DW, σημειώνει πως «η ΕΕ οφείλει να επανεξετάσει συνολικά την προσέγγισή της και να προχωρήσει σε τολμηρά και ουσιαστικά βήματα ενσωμάτωσης». Επικαλούμενος τη θεμελιώδη αντίληψη των ιδρυτών της ευρωπαϊκής ενοποίησης, Ρομπέρ Σουμάν και Ζαν Μονέ, περί ενοποίησης μέσω πρακτικής συνεργασίας και κοινών συμφερόντων των λαών, ο Δρ. Κιζιλγιουρέκ προτείνει τη δημιουργία ευρωπαϊκών έργων που θα ενισχύουν την ουσιαστική συνεργασία μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων. Ενδεικτικά, αναφέρεται «στη δυνατότητα δημιουργίας ενός δικοινοτικού νοσοκομείου υπό την αιγίδα της ΕΕ, καθώς και σε πρωτοβουλίες στον τομέα της εκπαίδευσης, όπως μεικτά σχολεία ή ένα κοινό πανεπιστημιακό ίδρυμα».
Ανάλογα και στον τομέα του πολιτισμού, προτείνεται «η δημιουργία κοινών μέσων ενημέρωσης, όπως ένας ραδιοφωνικός σταθμός ή ένας δικοινοτικός τηλεοπτικός φορέας, στα πρότυπα των συνεργασιών ευρωπαϊκών λαών όπως οι Γάλλοι και οι Γερμανοί». Όπως επισημαίνει ο Δρ. Κιζιλγιουρέκ, «το ζητούμενο δεν πρέπει να είναι η παράλληλη ύπαρξη δύο ξεχωριστών κοινοτήτων, αλλά «η σταδιακή συγκρότηση μιας κοινής κοινωνικής και πολιτικής ευρωπαϊκής πραγματικότητας μέσω ολοκληρωμένων ευρωπαϊκών πολιτικών». Για τον Δρ. Κιζιλγιουρέκ, η χάραξη μιας συνεκτικής πολιτικής ενσωμάτωσης παρεμποδίζεται «αφενός από την Τουρκία, η οποία δεν επιθυμεί την προσέγγιση των Τουρκοκυπρίων με την Ευρωπαϊκή Ένωση», και αφετέρου από την ίδια την Κυπριακή Δημοκρατία, της οποίας «η πολιτική για τους Τουρκοκύπριους διέπεται από τον φόβο έμμεσης αναγνώρισης του ψευδοκράτους και από την αντίληψη ότι οι παροχές στους Τουρκοκύπριους μειώνουν την επιθυμία της κοινότητας για επίλυση του Κυπριακού προβλήματος».
