«Η στροφή των Γερμανών προς την ελληνική υπόθεση ρίζωσε στο έδαφος της παιδείας και της πολιτικής καταπίεσης. Η Γερμανία παρουσίαζε μια πρώιμη μεγάλη ανάπτυξη των κλασικών σπουδών που δεν συναντάται σε άλλες χώρες, όπως η Γαλλία. Τη δεκαετία του 1820, ο γερμανόφωνος χώρος βρισκόταν υπό τον στενό έλεγχο της Αυστρίας του Μέτερνιχ, με δρακόντεια μέτρα κατά της ελευθερίας του λόγου. Για πολλούς νέους, η Ελλάδα αποτέλεσε μια ευκαιρία να πολεμήσουν για την ελευθερία που δεν είχαν στην πατρίδα τους», επισημαίνει μιλώντας στη Deutsche Welle, η στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ.
Η πνευματική και πολιτική αφετηρία
Οι Γερμανοί αποτελούσαν τη μεγαλύτερη εθνική ομάδα εθελοντών στον αγώνα του 1821.«Η αποτυχία σε πολλές μάχες οφειλόταν στο ότι οι δύο πλευρές πολεμούσαν με δύο διαφορετικούς τρόπους. Οι Έλληνες ήταν άτακτοι και «ταμπουρωμένοι», οι Γερμανοί πολεμούσαν τακτικά, με τον δυτικό τρόπο, που οδήγησε σε σαρωτικές απώλειες», Φτάνοντας αυθόρμητα στην Ελλάδα, οι εθελοντές ήρθαν αντιμέτωποι με το χάος. «Δεν τους περίμενε εξάλλου κανείς», σημειώνει η κ. Καρακατσούλη, περιγράφοντας την έλλειψη τροφής, καταλυμάτων και περίθαλψης. Η προσδοκία τους να βρουν την αρχαία Αρκαδία διαψεύστηκε οδυνηρά, οδηγώντας σε μια βαθιά απογοήτευση.
Παρά τις στρατιωτικές αντιξοότητες, ο γερμανικός φιλελληνισμός πέτυχε μια τεράστια «επικοινωνιακή» νίκη που προκάλεσε ακόμα και κρατική υποστήριξη όπως στην περίπτωση του Λουδοβίκου της Βαυαρίας το 1826, ο οποίος ήταν ο μόνος που έστειλε ένοπλο σώμα, προσφέροντας μια απαραίτητη νομιμοποίηση στην Επανάσταση σε μια εποχή που οι ηγεμόνες της Ευρώπης ήταν εχθρικοί προς κάθε εξέγερση. «Μέσα από ποιήματα, θεατρικά και μουσικά έργα, η ελληνική υπόθεση έγινε το «νούμερο ένα θέμα της επικαιρότητας. Αυτό κράτησε το θέμα ζωντανό μέχρι να αλλάξουν οι γεωπολιτικές συνθήκες και οι συσχετισμοί δυνάμεων το 1830», τονίζει.
Από τους Ναπολεόντειους Πολέμους στη Μάχη του Πέτα
«Συχνά, οι εθελοντές ήταν απογοητευμένοι στρατιωτικοί από το περιβάλλον των γερμανικών απελευθερωτικών πολέμων κατά του Ναπολέοντα, ενθουσιώδεις φοιτητές, αλλά και τυχοδιώκτες, που ξεκίνησαν με την αόριστη προσδοκία να συμμετάσχουν σε ένα «μεγάλο γεγονός», επισημαίνει στη Deutsche Welle ο Δρ Μάρκο Χίλεμαν από το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου. Η πραγματικότητα δεν ανταποκρίθηκε καθόλου στις προσδοκίες τους. Αυτό δεν οφειλόταν μόνο στα πολεμικά γεγονότα, αλλά στη φτώχεια, στις χαοτικές συνθήκες και τα «ανατολίτικα» ήθη που συνάντησαν.
«Kάποιοι εκφράζονταν απαξιωτικά για τους «εκφυλισμένους» απογόνους των αρχαίων Ελλήνων. Οι αναφορές αυτές ελάχιστα σκίασαν το κυρίαρχα θετικό λόγο για την Ελλάδα στη γερμανική κοινή γνώμη. Οι φιλέλληνες που παρέμειναν στην Ελλάδα καταλόγιζαν στους επαναπατρισθέντες είτε μια επιφανειακή είτε μια συνειδητά εχθρική παρουσίαση των ελληνικών πραγμάτων», αναφέρει. Ο φιλέλληνας ποιητής και δημοσιογράφος Wilhelm Müller (γνωστός και ως «Griechen-Müller») χλεύαζε σε μια κριτική τους «κυρίους ενθουσιώδεις», οι οποίοι πίστευαν ότι θα έβρισκαν στην Ελλάδα μια «πεφωτισμένη ευρωπαϊκή κυβέρνηση».
Ο κλεφτοπόλεμος
Οι Έλληνες, με τον φαινομενικά ανοργάνωτο κλεφτοπόλεμο ασκούσαν ένα είδος πολεμικής τέχνης που φαινόταν ξένη και μη ηρωική στους Ευρωπαίους υποστηρικτές τους. «Αυτή η εσφαλμένη εκτίμηση έγινε εμφανής στη μάχη του Πέτα το 1822, όπου οι ελληνικές δυνάμεις μαζί με το διεθνές Τάγμα των Φιλελλήνων υπό την ηγεσία του Βυρτεμβέργιου στρατηγού Karl von Normann-Ehrenfels αντιμετώπισαν για πρώτη φορά τον οθωμανικό στρατό σε ανοιχτό πεδίο και υπέστησαν πανωλεθρία», παρατηρεί.
Ορισμένοι εθελοντές συνελήφθησαν αμέσως μετά την επιστροφή τους και καταδικάστηκαν σε πολυετείς ποινές φυλάκισης. Η Ιερή Συμμαχία είχε ταχθεί σαφώς στο Συνέδριο της Βερόνας το 1822 κατά των επαναστατικών επιδιώξεων των Ελλήνων και άλλων λαών, καθιστώντας την υποστήριξή τους αξιόποινη πράξη. «Πέρα από την οργάνωση στρατιωτικής βοήθειας, παρείχαν και ανθρωπιστική βοήθεια, συλλέγοντας για παράδειγμα χρήματα και τρόφιμα για τους ενδεείς Έλληνες ή επιτρέποντας νέους Έλληνες να σπουδάσουν σε γερμανικά εκπαιδευτικά ιδρύματα», τονίζει. Παρά την απογοήτευση, το κύμα των Γερμανών Φιλελλήνων ενισχύθηκε ξανά με το θάνατο του Λόρδου Βύρωνα στο Μεσολόγγι το 1824 και η δραματική πτώση της πόλης δύο χρόνια αργότερα, ιδιαίτερα από τους Βαυαρούς, όπως ο Karl Krazeisen και ο Karl Wilhelm Freiherr von Heideck, που συνεργάστηκε εν συνεχεία και με τον Καποδίστρια ως Διοικητής του Ναυπλίου.
H περίπτωση της Σαξονίας
Με την προκήρυξη του «Η αναγέννηση της Ελλάδας» ο Wilhelm Traugott Krug στηρίζει τον ελληνικό αγώνα και τον Αύγουστο του 1821 καλεί στη Λειψία για την ίδρυση φιλελληνικών συλλόγων. «Αυτό δεν ήταν ανεκτό στην κυβέρνηση της Δρέσδης», τονίζει ο Λούντβιχ Γιοργκ, ιστορικός και επιστημονικός αρχειονόμος στο κρατικό αρχείο της Σαξονίας. Για τον ίδιο μια μικρή μόνον ομάδα υποστήριζε ξεκάθαρα φιλελεύθερες απόψεις και απέρριπτε την καταπιεστική πολιτική της Ιερής Συμμαχίας και του Μέτερνιχ και έβλεπε στην ελληνική εξέγερση ένα θεμέλιο λίθο για μια φιλελεύθερη εξέλιξη σε ολόκληρη την Ευρώπη. «Η πλειοψηφία των Φιλελλήνων, συμπαθούσε τον ελληνικό απελευθερωτικό αγώνα λόγω της κλασικής ανθρωπιστικής τους παιδείας, ή από αντίστοιχα χριστιανική τουρκοφοβία. Οι Τούρκοι θεωρούνταν συχνά, ήδη από τους τουρκικούς πολέμους του 16ου/17ου αιώνα, ως «ορκισμένοι εχθροί» της χριστιανοσύνης», επισημαίνει.
Χαρακτηριστικά το γεγονός ότι ένας πανδοχέας σε προάστιο της Λειψίας διοργάνωσε τον Αύγουστο του 1822 έναν διαγωνισμό σκοποβολής σε στόχους (φιγούρες), που αναπαριστούσε την κατάληψη του φρουρίου της Πάτρας από τους Έλληνες. Φιλελληνικές δραστηριότητες μεταξύ 1821 και 1825 εξελίσσονταν σε καθεστώς ημιπαρανομίας και περιλάμβαναν, εράνους που προωθούνταν στην Ελλάδα μέσω της Νότιας Γερμανίας και της Ελβετίας και την υποστήριξη διερχόμενων Ελλήνων προσφύγων.
Ο Φιλελληνισμός σήμερα
«Ο Φιλελληνισμός προβάλει αρχές και αξίες, όπως ελευθερία, δημοκρατία, δικαιοσύνη, ανθρώπινα δικαιώματα. Είναι διαρκής και ενσωματωμένος σε όλους τους θεσμούς και ακόμη και στο ίδιο το DNA του δυτικού ανθρώπου και των πολιτισμένων κοινωνιών», επισημαίνει στη Deutsche Welle ο ιδρυτής και Πρόεδρος του Μουσείου Φιλελληνισμού Κωνσταντίνος Βελέντζας. Μέριμνα του είναι να παρουσιάσει την εξέλιξη και την απήχηση του φιλελληνισμού ως ενός φαινομένου αλληλεγγύης και ακτιβισμού που όμοιό του δεν είχε γνωρίσει η ανθρωπότητα.
Ποια η σύνδεση του τότε με το σήμερα; Η Άννα Καρακατσούλη έχει τη δική της απάντηση: «Ήταν η χρυσή τομή μεταξύ των προσδοκιών στο εσωτερικό πεδίο των ευρωπαϊκών χωρών τότε, με μια εξιδανίκευση για την Ελλάδα που αγαπούν και ταυτίζεται με κάποια ιδανικά. Αυτά τα ιδανικά αν δεν επαληθευτούν δημιουργούν μεγαλύτερη απογοήτευση. Δεν είναι εγγύηση όμως για την ανεξαρτησία ενός κράτους να περιμένει ότι θα του δώσουν χείρα βοήθειας απ' έξω».
