Την παγκόσμια τάση ακολουθεί και η Ελλάδα, όπου συστηματικές καταγγελίες για πίεση σε βάρος των ανθρωπίνων δικαιωμάτων αυξάνονται – και δη σε πολλά μέτωπα. Η οργάνωση κρούει τον κώδωνα του κινδύνου σε μία σειρά ζητημάτων, από θεμελιώδεις ελευθερίες και κοινωνικές ανισότητες έως την αυστηροποίηση της μεταναστευτικής πολιτικής.
Ελλάδα: Πίεση σε θεμελιώδη δικαιώματα
Όσον αφορά τα δικαιώματα των πολιτών, στην έκθεσή της η Διεθνής Αμνηστία επικαλείται αναφορές για «αδικαιολόγητη και υπερβολική χρήση βίας εναντίον διαδηλωτών και φωτορεπόρτερ κατά την αστυνόμευση διαδηλώσεων», «προσαγωγή ειρηνικών διαδηλωτών σε αστυνομικά τμήματα για ταυτοποίηση πριν και μετά τις διαδηλώσεις», όπως και «καταχρηστική» καταφυγή από τις αρχές στην αντιρατσιστική νομοθεσία για τη σύλληψη ορισμένων διαδηλωτών που εκδήλωναν αλληλεγγύη προς τους Παλαιστίνιους στη Ρόδο». Επιπλέον, επισημαίνεται και η εισαγωγή απαγόρευσης διαδηλώσεων σε τμήματα της Πλατείας Συντάγματος μπροστά από το κτήριο του κοινοβουλίου, με «πρόσχημα» την προστασία του μνημείου του Αγνώστου Στρατιώτη.
Με τις αναφορές για επιθέσεις εναντίον μελών της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας να συνεχίζονται, η οργάνωση προσθέτει πως νομοθεσία που πέρασε στη Βουλή πέρυσι τον Απρίλιο «ουσιαστικά αποκλείει ομόφυλα ζευγάρια ανδρών και τους άνδρες χωρίς σύντροφο από την πρόσβαση στην παρένθετη μητρότητα».
Αναφορικά με τις κοινωνικές ανισότητες, η Διεθνής Αμνηστία επικαλείται έκθεση του Ελληνικού Δικτύου για την Καταπολέμηση της Φτώχειας από τον Οκτώβριο, η οποία «κατέδειξε ότι το 26,9% του πληθυσμού της χώρας βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού και ότι η παιδική φτώχεια παρέμενε υψηλή σε ποσοστό 22,4%». Παράλληλα, έντονη κριτική έχει δεχθεί «το αμφιλεγόμενο νομοσχέδιο που εγκρίθηκε τον Οκτώβριο και επιτρέπει σε ορισμένους εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα να εργάζονται εθελοντικά 13 ώρες ημερησίως για έως και 37,5 ημέρες ετησίως».
Ανησυχίες εκφράζονται και για τις νομοθετικές τροποποιήσεις σχετικά με τις ένοπλες δυνάμεις, καθώς βάσει αυτών δεν αναγνωρίζεται «το δικαίωμα στην αντίρρηση συνείδησης στη στρατιωτική θητεία σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Η εναλλακτική κοινωνική υπηρεσία παραμένει «τιμωρητική και συνιστούσα διάκριση».
Προβληματική είναι η εικόνα και όσον αφορά τα συναφή με το περιβάλλον δικαιώματα, δεδομένου ότι, όπως επισημαίνεται από το WWF όσο και από τη Διεθνή Αμνηστία, «οι συμφωνίες της Ελλάδας για εξόρυξη υδρογονανθράκων με μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες και η μακροπρόθεσμη δέσμευσή της να εισάγει υγροποιημένο φυσικό αέριο από τις ΗΠΑ θα οδηγήσουν σε δεκαετίες εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα, σε περιβαλλοντικούς κινδύνους και σε οικονομική υποβάθμιση».
«Τιμωρητική» μεταναστευτική πολιτική
Στο πεδίο του μεταναστευτικού η Διεθνής Αμνηστία χαρακτηρίζει «παράνομη και συνιστούσα διάκριση» τη νομοθετική τροπολογία που προβλέπει τρίμηνη αναστολή υποβολής αιτήσεων ασύλου από άτομα που έφταναν σε Κρήτη και Γαύδο μέσω Βόρειας Αφρικής, επιτρέποντας παράλληλα αναγκαστικές επιστροφές ανθρώπων στις χώρες καταγωγής ή διέλευσης – ζήτημα επί του οποίου απεφάνθη προσφάτως και το ΕΔΔΑ, εκδίδοντας μέτρα προσωρινής δικαστικής προστασίας υπέρ ατόμων που επλήγησαν από το εν λόγω μέτρο.
Την ίδια στιγμή, τα άτομα που υπόκεινται στις νέες διατάξεις κρατούνταν «σε ορισμένες περιπτώσεις υπό ανεπαρκείς συνθήκες», με την οργάνωση να επικρίνει και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή πως «απέτυχε να αξιοποιήσει τα διαθέσιμα εργαλεία για να διασφαλίσει τη συμμόρφωση της Ελλάδας με τις υποχρεώσεις της στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων». Καθ' όλη τη διάρκεια του έτους αιτούντες άσυλο που διέμεναν στις χρηματοδοτούμενες από την ΕΕ Κλειστές Ελεγχόμενες Δομές (ΚΕΔ) στα νησιά του Αιγαίου «συνέχιζαν να υφίστανται "περιορισμούς της ελευθερίας” που ισοδυναμούσαν με παράνομη κράτηση».
Ο νέος νόμος που υπερψήφισε η ελληνική Βουλή τον περασμένο Σεπτέμβριο σχετικά με την επιστροφή υπηκόων τρίτων χωρών «μείωσε την προστασία» των υπό κρίση ατόμων και σε ορισμένα σημεία μάλιστα «κατά παράβαση του ισχύοντος δικαίου και των προτύπων της ΕΕ, σηματοδοτώντας μία τιμωρητική κατεύθυνση στην ελληνική μεταναστευτική πολιτική».
Η Διεθνής Αμνηστία επισημαίνει ακόμα πως, παρά το γεγονός ότι τον Μάρτιο του 2025, κατόπιν σχετικής απόφασης του Δικαστηρίου της ΕΕ από το 2024, το Συμβούλιο της Επικρατείας ακύρωσε την απόφαση που χαρακτήριζε την Τουρκία ως ασφαλή τρίτη χώρα, νέα υπουργική απόφαση τον Απρίλιο του ιδίου έτους (ήδη πριν από τη δημοσίευση της απόφασης του ΣτΕ) «επανέφερε ουσιαστικά τον χαρακτηρισμό της Τουρκίας ως τέτοιας χώρας».
Στην έκθεση γίνεται ειδική μνεία και σε καταδικαστικές σε βάρος της Ελλάδας αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΔΔΑ), που αναδεικνύουν την προβληματική πορεία που χαράσσεται στη μεταναστευτική πολιτική και όπου διαπιστώνονται μεταξύ άλλων παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξαιτίας ελλείψεων στις διαδικασίες ασύλου, τις συνθήκες διαβίωσης αιτούντων άσυλο, όπως και σε επιχειρήσεις διάσωσης μεταναστών και τη διερεύνηση συναφών υποθέσεων. Ένα επιπλέον γεγονός που εντείνει την ανησυχία των ΜΚΟ είναι ότι «παρά την έναρξη περισσότερων από 200 εγχώριων ερευνών για καταγγελίες επαναπροωθήσεων μεταξύ 2019 και 2024, καμία δεν κατέληξε σε κατηγορίες εναντίον αξιωματούχων», όπως επισημαίνεται στην έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας.
Επιδείνωση και στη Γερμανία
Στη Γερμανία καταγράφεται επίσης επιδείνωση στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, με βασικούς άξονες τις διακρίσεις, την αστυνομική βία και τους περιορισμούς σε θεμελιώδεις ελευθερίες.
Τα εγκλήματα μίσους ανά τη Γερμανία αυξήθηκαν σημαντικά, φτάνοντας σε επίπεδα υπερδιπλάσια σε σχέση με πριν από την πανδημία. Κύριοι παράγοντες στοχοποίησης ήταν τα φυλετικά χαρακτηριστικά και οι θρησκευτικές πεποιθήσεις (ιδίως σε βάρος μουσουλμάνων και Εβραίων), ενώ στο στόχαστρο βρέθηκαν επίσης γυναίκες και άτομα της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, με τις αρχές να καταφεύγουν επίσης σε ρητορική στιγματισμού.
Σχετικά με την αστυνομική βία καταγράφηκαν επανειλημμένως περιστατικά υπερβολικής χρήσης βίας σε ειρηνικές διαδηλώσεις, ειδικά σε κινητοποιήσεις υπέρ των Παλαιστινίων, στο πλαίσιο των οποίων σημειώθηκαν ακόμα και ξυλοδαρμοί διαδηλωτών αλλά και βίαιη διάλυση κινητοποιήσεων. Έντονη ανησυχία προκαλούν επιπλέον νομοθετικές πρωτοβουλίες για τη διεύρυνση των αστυνομικών εξουσιών, συμπεριλαμβανομένων αυθαίρετων ελέγχων και στοχοποίησης βάσει φυλετικών χαρακτηριστικών. Πίεση φαίνεται πως ασκείται ακόμα και στην ελευθερία της έκφρασης, με αυξημένη επιτήρηση και περιορισμούς σε διαδηλώσεις.
Με παραβιάσεις της αρχής της μη επαναπροώθησης, τον περιορισμό της οικογενειακής επανένωσης και τα προγράμματα επανεγκατάστασης θίγονται στη Γερμανία και τα δικαιώματα προσφύγων και μεταναστών. Παράλληλα, προωθήθηκαν αυστηρότερα μέτρα κράτησης και ελέγχου των μεταναστών, ενώ συνεχίστηκαν πρακτικές άμεσων επιστροφών στα σύνορα της ΕΕ.
Η οργάνωση κατηγορεί επίσης τη γερμανική κυβέρνηση πως «σιωπά» απέναντι σε παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου. Όπως τονίζει η γενική γραμματέας της Διεθνούς Αμνηστίας στη Γερμανία, Γιούλια Ντούχροφ, το Βερολίνο δίνει προτεραιότητα σε οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα, υιοθετώντας πολιτική κατευνασμού απέναντι στην αμερικανική κυβέρνηση. Κατά την ίδια η στάση της Γερμανίας δείχνει να αγνοεί τα ιστορικά διδάγματα και να υπονομεύει τους θεσμούς της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης.
Αναφερόμενη στον πόλεμο στη Γάζα η Ντούχροφ κάνει λόγο για «γενοκτονία των Παλαιστινίων», καλώντας το γερμανικό κράτος να ενισχύσει την κοινωνία των πολιτών. Όπως ανέφερε, οι «ανεπιθύμητες διαμαρτυρίες» πρέπει να προστατεύονται, και η αστυνομική βία να αποτρέπεται, τόνισε.
Ισχυρά πρόσωπα που δρουν ως «αρπακτικά»
Σε παγκόσμιο επίπεδο, καταγγέλλοντας πολλά ισχυρά πρόσωπα πως δρουν ως «αρπακτικά», η διεθνής οργάνωση υπογραμμίζει πως υπάρχουν πολιτικοί ηγέτες, όπως «μεταξύ άλλων ο Τραμπ, ο Πούτιν και ο Νετανιάχου, οι οποίοι επεδίωξαν την οικονομική και πολιτική κυριαρχία μέσω της καταστροφής, της καταστολής και της βίας σε μαζική κλίμακα». Σύμφωνα με την οργάνωση «το 2025 σημαδεύτηκε από αδηφάγες επιθέσεις κατά του συλλογικού συστήματος δράσης και συνεργασίας μεταξύ χωρών, του διεθνούς δικαίου και της κοινωνίας των πολιτών».
Σύμφωνα με τη Γιούλια Ντούχροφ, γενική γραμματέα της Διεθνούς Αμνηστίας στη Γερμανία, ο πόλεμος στο Ιράν αποτελεί αυτή τη στιγμή το πιο επείγον ζήτημα. Ωστόσο, επισημαίνει ότι η οργάνωση έχει καταγράψει παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε 144 χώρες.
Η Ντούχροφ επισημαίνει ειδικώς σε συνέντευξη στην DW πως «στο Ιράν οι άνθρωποι αντιμετωπίζουν διπλή απειλή: πρώτον, από τις επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά παράβαση του διεθνούς δικαίου – ακόμα και εναντίον αμάχων και υποδομών – και δεύτερον, από την καταστολή της ίδιας τους της κυβέρνησης, η οποία έχει ήδη οδηγήσει σε χιλιάδες θανάτους». Κατά την ίδια πάντως το καθεστώς στην Τεχεράνη δεν μπορεί να αλλάξει μέσα από παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου: «Οι παράνομες επιθέσεις δεν έχουν οδηγήσει σε βελτίωση της κατάστασης. Φοβόμαστε πλέον ακόμα πιο έντονες επιθέσεις της ιρανικής ηγεσίας εναντίον του ίδιου του λαού της».
Η ελπίδα για βελτίωση παραμένει
Πολλά κράτη απομακρύνονται ολοένα περισσότερο από ένα σύστημα πολιτικής που βασίζεται σε σταθερούς διεθνείς κανόνες, σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της Διεθνούς Αμνηστίας. Και τα κράτη που παραμένουν προσηλωμένα στη δημοκρατία, το κράτος δικαίου και τη διεθνή σταθερότητα συχνά φαίνονται ανίσχυρα, όπως και διαρκώς πιο εξαρτημένα από πολιτικές κατευνασμού.
Παρ’ όλα αυτά η Ντούχροφ βρίσκει και λόγους για ελπίδα: «Στο Ιράν οι άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους, παρ' ότι γνώριζαν ότι κινδυνεύουν. Στην Ουγγαρία οι απάνθρωπες πολιτικές του Όρμπαν μόλις καταψηφίστηκαν», ενώ ακτιβιστές που έχουν συλληφθεί σε χώρες, όπως η Λευκορωσία λόγω της δράσης τους υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, καταφέρνουν να αποφυλακιστούν. Σύμφωνα με την οργάνωση το πλαίσιο κανόνων της διεθνούς τάξης παραμένει σύμφωνα με την οργάνωση ανθεκτικό, ως αποτέλεσμα της προόδου και των επιτευγμάτων που έχουν σημειωθεί ανά τις δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Πηγές: Amnesty International, DW
