Ήταν Οκτώβριος του 2020, όταν μετά από 5 χρόνια δίκης ακουγόταν η ιστορική απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων με μια σαφή ετυμηγορία: «Η Χρυσή Αυγή είναι εγκληματική οργάνωση». Η δημοσιογράφος Χρύσα Λύκου ήταν εκεί και θυμάται: « Ήμουνα μέσα στην αίθουσα του Εφετείου και όπως λέγαμε τότε υπήρχε αυτό το οξύμωρο, ότι ένιωθες ότι όπου και να βρίσκεσαι κάτι χάνεις. Δηλαδή όταν βρίσκεσαι μέσα στην αίθουσα ζεις αυτή τη συγκλονιστική στιγμή, να ακούς από μέσα την απόφαση για το γεγονός ότι το δικαστήριο επικύρωσε ότι η Χρυσή Αυγή είναι εγκληματική οργάνωση. Παράλληλα όμως, έχανες το να βρίσκεσαι έξω, μαζί με 40.000 κόσμο που μπόρεσε και πανηγύρισε αυτή την πολύ μεγάλη στιγμή».
Όπως εξηγεί χαρακτηριστικά η Χρύσα: «Μέχρι να συνειδητοποιήσουμε τι έχει συμβεί, ο κόσμος, τα χειροκροτήματα και οι κραυγές από έξω ακουγόντουσαν μέχρι μέσα στην αίθουσα».
Ακριβώς έξι χρόνια μετά, στις 7 Οκτωβρίου του 2026, έκανε πρεμιέρα σε κινηματογράφο της Αθήνας το ντοκιμαντέρ της Χρύσας με τίτλο: «11 χρόνια δίκη της Χρυσής Αυγής – Οι άνθρωποί της» και σε σκηνοθεσία του Στέλιου Ζαχαρίου. Τα εισιτήρια για τις προβολές εξαντλήθηκαν σε χρόνο-ρεκόρ. Ρωτάμε τη Χρύσα πώς προέκυψε η ιδέα. Όπως λέει ήρθε κάπου σαν αυτονόητο. Όχι από κάποια αίσθηση ότι οφείλει κάτι σε κάποιον.
«Είχα κάποιες περιόδους την πολυτέλεια να είμαι πολύ περισσότερο εκεί, οπότε ήταν κάτι το οποίο σαν ιδέα γεννήθηκε μέσα από τις σχέσεις των ανθρώπων που δημιουργήθηκαν. Είναι συγκλονιστικό να είσαι μέρος της διαδικασίας του πώς αποκαλύπτεται και αποδομείται μια ναζιστική οργάνωση μέσα στο δικαστήριο, το πώς οι άνθρωποι αυτοί ξεπούλησαν καθετί που θεωρούσαν ως ιδεολογία τους για να καλύψουν αυτό που ήταν». Είναι κάτι που τονίζουν αυτοί που μιλούν στο ντοκιμαντέρ. Οι Χρυσαυγίτες που χτυπούσαν στο έδαφος τα ρόπαλα και χαιρετούσαν ναζιστικά στις γιορτές τους, δεν είχαν το θάρρος να ομολογήσουν αυτό που είναι. Κανείς από τους συνολικά 69 κατηγορούμενους μιας δίκης που κράτησε πάνω από πέντε χρόνια.
Τα βλέμματα αυτών των ανθρώπων
Αντίθετα αυτό που άξιζε τον σεβασμό και τον θαυμασμό ήταν «να παρακολουθείς τη δύναμη των ανθρώπων, των θυμάτων και συγγενών των θυμάτων να στέκονται ακλόνητοι σε όλο αυτό που συνέβαινε, ήταν κάτι το οποίο σίγουρα κανέναν δεν μπορεί να αφήσει ανεπηρέαστο. Και έτσι, στο τέλος αυτής της διαδικασίας σκεφτήκαμε ότι αξίζει να δώσουμε χώρο και χρόνο στο να αποτυπώσουμε μέσα από τα βλέμματα των ανθρώπων όλα αυτά που έζησαν από μέσα σε αυτή τη διαδικασία». Λόγος φυσικά γίνεται για ανθρώπους σαν τη Μάγδα Φύσσα που άφησε για πάντα το δικό της στίγμα στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας με εκείνη της την ιστορική φάση που αποτυπώνεται φυσικά στο ντοκιμαντέρ «Παύλο τα κατάφερες. Τα κατάφερες γιε μου».
Στην ταινία της Χρύσας Λύκου μιλούν συγγενείς θυμάτων, τα ίδια τα θύματα, δικηγόροι, δημοσιογράφοι και φωτορεπόρτερ, που παρακολούθησαν τη μακροχρόνια και συχνά επίπονη αυτή διαδικασία καταθέτοντας τον προσωπικό τους απολογισμό μετά και την τελεσίδικη απόφαση που εκδόθηκε τελικά στις 4 Μαρτίου 2026 από το Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων (σε δεύτερο βαθμό) για τη νεοναζιστική εγκληματική οργάνωση, κρίνοντας ενόχους 42 κατηγορουμένους. Τότε ήταν που ξεκίνησαν και τα γυρίσματα για την υλοποίηση του ντοκιμαντέρ.
Η Χρύσα μας θυμίζει ότι το ενδιαφέρον των ΜΜΕ δεν ήταν πάντα στραμμένο στη δίκη. Και προσθέτει ότι είναι εξοργιστικό σήμερα κάποια από αυτά να εστιάζουν σε συγκεκριμένες «ναζιστικές περσόνες», που στο μεταξύ έχουν αποφυλακιστεί, καλλιεργώντας διάφορα σενάρια και αποκρύπτοντας για παράδειγμα ότι ο Κασιδιάρης δεν έχει δικαίωμα να κάνει κόμμα και να κατέβει στις εκλογές.
Ο φασισμός σήμερα
Ρωτάμε τη Χρύσα για τα όσα συμβαίνουν σήμερα στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. Την άνοδο της Ακροδεξιάς και τα περιστατικά δολοφονικών επιθέσεων που έχουν καταγραφεί πρόσφατα και στη χώρα μας. Η άποψή της είναι ξεκάθαρη: «Ο αγώνας που γίνεται απέναντι στο φασισμό και το μίσος δεν είναι κάτι που τελειώνει με μια δολοφονία ή με μια απόφαση δικαστηρίου. Το αποτύπωμα που αφήνουν οι άνθρωποι αυτοί στην κοινωνία είναι ο φόβος, το στρες και η αγωνία. Υπάρχουν όλα αυτά, αλλά ο ναζισμός και ο φασισμός έχει νικηθεί και θα νικηθεί ξανά και στις αίθουσες των δικαστηρίων και στους δρόμους. Η κοινωνία πάντα θα αντιδράει. Ερχόμαστε αντιμέτωποι με δολοφονικές επιθέσεις, με επιθέσεις τραμπουκισμού παιδιών, σε σχολεία. Ναι, είναι τρομακτικά όλα αυτά, αλλά δεν θα τους χαρίσουμε το χώρο που διεκδικούν».
