Η γαλλική αστυνομία δέχεται εκ νέου επικρίσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων – όχι μόνο για τις μεθόδους της αλλά και για τη χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης και πλαστικών σφαιρών. Η Γαλλία διαθέτει μία από τις πλέον βαριά οπλισμένες αστυνομικές δυνάμεις στην Ευρώπη. Κατά τη διάρκεια των μαθητικών και φοιτητικών διαδηλώσεων των τελευταίων εβδομάδων αρκετοί έφηβοι υπέστησαν τραυματισμούς που κυριολεκτικά άλλαξαν τη ζωή τους: ένας έχασε το χέρι του από έκρηξη, ένας έχασε την όραση από το ένα μάτι, ενώ ένας άλλος υπέστη κάταγμα στη γνάθο.
Οι διαδηλώσεις στη Γαλλία διευρύνονται
Περισσότεροι από μισό εκατομμύριο άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους της Γαλλίας τα προηγούμενα Σαββατοκύριακα. Οι περισσότεροι διαδήλωσαν ειρηνικά, επικρίνοντας τις περικοπές στον δημόσιο τομέα και την κρίση ακρίβειας, ενώ υποστήριξαν τα αιτήματα των μαθητών για καλύτερες συνθήκες στα σχολεία.
Ταραχοποιοί ωστόσο εκμεταλλεύτηκαν την κατάσταση, πυρπολώντας κτήρια, λεηλατώντας καταστήματα και εκτοξεύοντας αντικείμενα εναντίον της αστυνομίας, δημιουργώντας μια δύσκολη κατάσταση για τους αστυνομικούς και τις άλλες υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης.
Οι διαδηλώσεις του Σαββατοκύριακου ακολούθησαν μια σειρά κινητοποιήσεων από μαθητές λυκείων, οι οποίοι έκλεισαν σχολικά κτίρια με οδοφράγματα, καταγγέλλοντας την έλλειψη εκπαιδευτικών και απαιτώντας επισκευές στις καταρρέουσες υποδομές.
Όπλα κατασκευασμένα για πόλεμο;
Η γαλλική αστυνομία διαθέτει μεγαλύτερο οπλοστάσιο από τις αστυνομικές δυνάμεις των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών, έχοντας για παράδειγμα στη διάθεσή της και τα λεγόμενα LBD-40, ένα είδος όπλου που εκτοξεύει πλαστικές σφαίρες.
Σε πολλές χώρες, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία, κατά κανόνα η χρήση πλαστικών σφαιρών στις διαδηλώσεις δεν επιτρέπεται. Σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, όπως η Ισπανία, χρησιμοποιούνται ενίοτε, προκαλούν όμως λιγότερους τραυματισμούς απ’ ό,τι στη Γαλλία.
«Δεν αποτελεί γαλλική ιδιαιτερότητα. Υπάρχουν όμως κατευθυντήριες γραμμές. Πρέπει να τηρείται μια συγκεκριμένη απόσταση», εξηγεί στην DW η Αναστασία Τσουκαλά, αναπληρώτρια καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο Paris-Sud. «Ακόμα και αν προσπαθεί κανείς όμως να τηρήσει τις κατευθυντήριες γραμμές, οι άνθρωποι μπορεί να μετακινηθούν και τότε, εντελώς ξαφνικά, ενδέχεται να χάσουν το ένα μάτι τους. Επομένως, είναι εξαιρετικά επικίνδυνο».
Η αστυνομία στη Γαλλία χρησιμοποιεί συστηματικά δακρυγόνα, όπως συμβαίνει και με τις αστυνομικές δυνάμεις πολλών άλλων ευρωπαϊκών χωρών – παρ' ότι βέβαια η χρήση τους σε πεδία πολέμου έχει απαγορευτεί βάσει συμφωνιών όπως η Σύμβαση για τα Χημικά Όπλα.
Αυτό που διαφοροποιεί περαιτέρω όμως τη γαλλική αστυνομία από τις άλλες ευρωπαϊκές αστυνομικές δυνάμεις είναι η χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης. «Αυτές οι χειροβομβίδες περιέχουν μεγάλη ποσότητα εκρηκτικών ουσιών. Από αυτή την άποψη, επομένως, η Γαλλία είναι μοναδική», προσθέτει η Τσουκαλά.
Ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νουνιές επιμένει πως τα όπλα που χρησιμοποιεί η αστυνομία είναι «μη θανατηφόρα». Ωστόσο, μέρος του εξοπλισμού που χρησιμοποιεί η γαλλική αστυνομία χαρακτηρίζεται από τον ίδιο τον γαλλικό Κώδικα Εσωτερικής Ασφάλειας ως «πολεμικό υλικό».
Η «πιο βίαιη» αστυνομία στην ΕΕ;
Η χρήση αυτών των όπλων από την αστυνομία δέχεται εκ νέου επικρίσεις, μετά τους τραυματισμούς που προκάλεσε κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων. Ο έφηβος που έχασε την όραση από το ένα μάτι πιστεύεται ότι χτυπήθηκε από μικρή απόσταση με πλαστική σφαίρα που εκτοξεύτηκε από LBD-40.
«Όταν εξετάζουμε τον έλεγχο του πλήθους, είναι σαφές πως, εάν μετρήσουμε την αστυνομική βία με βάση τον αριθμό των θανάτων μεταξύ των διαδηλωτών ή των μελών του πλήθους και εάν τη μετρήσουμε επίσης με βάση τον αριθμό των περιπτώσεων ακρωτηριασμού, η γαλλική αστυνομία είναι η πιο βίαιη σε ολόκληρη την ΕΕ», δηλώνει ο Σεμπαστιάν Ρος, ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας με ειδίκευση στη σύγκριση των αστυνομικών δυνάμεων σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Ο ίδιος επισημαίνει το πολιτικό πλαίσιο ως απαραίτητο στοιχείο για την κατανόηση του εξοπλισμού της γαλλικής αστυνομίας και του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιείται σήμερα. «Οι πολιτικές Αρχές είναι ελεύθερες να αποφασίζουν για τον εξοπλισμό της αστυνομίας», αναφέρει ο ειδικός. «Όταν τα LBD εντάχθηκαν στον εξοπλισμό της γαλλικής αστυνομίας, προορίζονταν για μονάδες όπως εκείνες που καταπολεμούν το οργανωμένο έγκλημα. Πρόκειται όμως για το ίδιο όπλο που χρησιμοποιείται σήμερα για τον έλεγχο του πλήθους. Και αυτό δίνει μια εικόνα τού πώς έχει εξελιχθεί ο τρόπος με τον οποίο οι πολιτικοί στη Γαλλία θεωρούν ότι μπορεί ή πρέπει να αντιμετωπιστούν οι πολιτικές διαμαρτυρίες».
Πότε μπορούν οι αστυνομικοί να χρησιμοποιήσουν βία;
Σύμφωνα με τα διεθνή πρότυπα που έχουν θεσπιστεί από τον ΟΗΕ, η χρήση βίας από τα όργανα επιβολής του νόμου «θα πρέπει να αποτελεί εξαίρεση» και να γίνεται για την «πρόληψη εγκλήματος» ή για μια «νόμιμη σύλληψη». Κάθε χρήση βίας θα πρέπει να ακολουθεί την αρχή της «αναλογικότητας», δίχως δηλαδή να υπερβαίνει το μέτρο που είναι αναγκαίο για την επίτευξη του σκοπού της.
Ο Γάλλος υπουργός Εσωτερικών Νουνιές έχει επιμείνει σε ραδιοφωνικές συνεντεύξεις του ότι οι αστυνομικοί τήρησαν σε μεγάλο βαθμό αυτή την αρχή κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων. Κατά τη Διεθνή Αμνηστία ωστόσο η αντίδραση της αστυνομίας στις διαδηλώσεις είναι «δυσανάλογη», με την οργάνωση να καλεί τις γαλλικές Αρχές «να ενεργήσουν σύμφωνα με τις υποχρεώσεις τους για τα ανθρώπινα δικαιώματα». Το δε γαλλικό τμήμα της Ένωσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων καταδικάζει τη «βίαιη καταστολή» του κινήματος διαμαρτυρίας των μαθητών λυκείου.
Η DW επικοινώνησε με δύο αστυνομικά συνδικάτα και με το γαλλικό Υπουργείο Εσωτερικών ζητώντας ένα σχόλιο, αλλά κανένας από τους φορείς δεν απάντησε μέχρι τη στιγμή της δημοσίευσης. «Ήταν πολύ περίπλοκο να περιοριστούν όλες αυτές οι διαφορετικές ομάδες», δήλωσε την προηγούμενη Τρίτη στη Μασσαλία ο Νουνιές. «Η αστυνομία έκανε εξαιρετική δουλειά και χάρη σε αυτήν αποτράπηκε μεγάλος αριθμός εγκλημάτων».
Οι ειδικοί, πάντως, επικρίνουν τις ενέργειες της αστυνομίας. «Η δημόσια τάξη υποτάσσεται στην ανθρώπινη ζωή και ασφάλεια», παρατηρεί η Τσουκαλά. «Ως νομικός οφείλω να πω ότι πρόκειται για μία αξία που δεν επιδέχεται διαπραγμάτευση».
Περιορισμένη εποπτεία της γαλλικής αστυνομίας
Η γαλλική αστυνομία δεν διαθέτει ανεξάρτητη εποπτική αρχή, παρά μόνο μια εσωτερική υπηρεσία που ονομάζεται IGPN – Γενική Επιθεώρηση της Εθνικής Αστυνομίας – και η οποία μπορεί να διεξάγει έρευνες όταν προκύπτουν προβλήματα. Η IGPN αναφέρει πως έχει ανοίξει τουλάχιστον 40 υποθέσεις από την έναρξη των τελευταίων διαδηλώσεων.
Χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Δανία διερευνούν τα περιστατικά με διαφορετικό τρόπο, μέσω ανεξάρτητων εποπτικών αρχών. Ωστόσο η Τσουκαλά επικρίνει την επιείκεια και την έλλειψη διαφάνειας – ένα φαινόμενο που εμφανίζεται σε ολόκληρη την Ευρώπη – σε δυσάρεστα περιστατικά με την αστυνομία.
«Αθωώνονται ή τους επιβάλλονται εξαιρετικά ελαφρές ποινές», επισημαίνει. «Και φοβάμαι ότι αυτή είναι η συνήθης μέθοδος αντιμετώπισης των υποθέσεων αστυνομικής βίας σε ολόκληρη την Ευρώπη».
Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς
