Τον περασμένο Ιούλιο, με αφορμή την ετήσια Γιορτή Τσίπουρου άνοιξε το Εκθετήριο Αγροτικής Οικονομίας και Παράδοσης στο Κατηχώρι Πηλίου, που στεγάζεται στην λιθόκτιστη οικία Χατζηγιάννη, με κοινή αυλή με το ομώνυμο παραδοσιακό ελαιοτριβείο. Εκεί ο επισκέπτης θα απολαύσει μοναδικά αντικείμενα παλαιότερων εποχών. Οδηγό σε αυτό το σημαντικό Εκθετήριο έχουμε την κ. Πολυξένη Καρενά, αρχαιολόγο, υπάλληλο του Δήμου Βόλου και υπεύθυνη για τη λειτουργία και του γειτονικού Μουσείου Πορταριάς.
Η οικία Χατζηγιάννη
Η λιθόκτιστη οικία – μετά την αποπεράτωση των εργασιών επισκευής της και τη διαμόρφωση των εσωτερικών της χώρων – μετατρέπεται, όπως αναφέρει η ίδια, σε εκθετήριο αντικειμένων και φωτογραφιών σχετικών με την τοπική αγροτική ιστορία και οικονομία και την ανάπτυξη της οικοτεχνίας. Χάρη στις δωρεές των ντόπιων οικογενειών, κειμήλια και τεκμήρια αγροτικών δραστηριοτήτων αποκαλύπτουν με μοναδικό τρόπο όψεις της ζωής μιας άλλης εποχής.
Περνώντας το κατώφλι του σπιτιού, μετά από μια σύντομη αναφορά στην ιστορία του Κατηχωρίου και τη «δράση» της οικογένειας Χατζηγιάννη, η έκθεση αναδεικνύει τη διαχρονική αξία και σημασία δύο ακόμα και σήμερα βασικών προϊόντων της τοπικής οικονομίας: του περίφημου Κατηχωρήτικου κρασιού και του τσίπουρου. Αλέτρια, γεωργικά εργαλεία, άμβυκες, νταμιτζάνες, αρκάδες, φιάλες & μετρητές γράδων συνθέτουν την εικόνα μιας μακραίωνης παράδοσης στην παραγωγή δυνατού κρασιού και γυαλιστερού τσίπουρου. Παρουσιάζονται εργαλεία, αντικείμενα & φωτογραφίες σχετικά με την παραγωγή και διακίνηση των φημισμένων προϊόντων αλλά και σχετικά με άλλα παραδοσιακά επαγγέλματα και χειρονακτικές αγροτικές εργασίες.
Θέση ανάμεσα στα εκθέματα κατέχουν και αντικείμενα από το ιδιωτικό χημείο στο Βόλο του αείμνηστου Δημήτρη Ψυχούλη, που είχαν παραχωρηθεί από τους οικείους του στο Δημοτικό Κέντρο Ιστορίας και συνδέονται άμεσα με τον ποιοτικό έλεγχο του κρασιού και του τσίπουρου των πηλιορειτών παραγωγών.
Επίσης, μέσα από τις φωτογραφικές αποτυπώσεις πανηγυριών, καφενείων και γλεντιών δίνεται έμφαση στην κυρίαρχη θέση του κρασιού και του τσίπουρου μέσα στον καθημερινό βίο των Κατηχωριτων αλλά και στις μεγάλες χαρές και βουβές λύπες.
Επιπλέον, η έκθεση παλαιών οικογενειακών φωτογραφιών, ραπτομηχανών & αντικειμένων οικοτεχνίας αποσκοπεί στην πληρέστερη παρουσίαση των οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών της περιοχής του Κατηχωρίου στις αρχές του 20ου αιώνα.
Στόχος της λειτουργίας του εκθετηρίου αγροτικής οικονομίας και του διπλανού παραδοσιακού ελαιοτριβείου είναι η δημιουργία ενός πολιτιστικού χώρου στην καρδιά ενός πηλιορείτικου χωριού όπου ο επισκέπτης γίνεται κοινωνός του τρόπου της καθημερινής ζωής και γνωρίζει καλύτερα ένα μέρος της νεότερης ιστορίας του τόπου. Έτσι, η παλιά αυλή ξαναγίνεται χώρος ανθρωπίνων δράσεων και μεταμορφώνεται σε τόπο συλλογικής μνήμης.
Το Παραδοσιακό Ελαιοτριβείο «Χατζηγιάννη»
Το ελαιοτριβείο – η παλιά γαλιάγρια – και η διώροφη οικία της οικογένειας Χατζηγιάννη που βρίσκονται στο χωριό Κατηχώρι, αγοράσθηκαν, σημειώνει η ίδια από τον Κωνσταντίνο Χατζηγιάννη το 1905.
Σύμφωνα με την μαρτυρία της κόρης του Ελένης Χατζηγιάννη -Κατεργάρη – το ελαιοτριβείο δούλευε ασταμάτητα, ως το 1944, όταν οι Γερμανοί κατακτητές το έκαψαν μαζί με άλλα σπίτια κι αποθήκες της Άνω Συνοικίας το χωριού. Χάρη στις ελπίδες που γέννησε η Απελευθέρωση και στην ανάπτυξη της τεχνολογίας, η ‘γαλιάγρια’ ηλεκτροδοτήθηκε και με κάποιες προσθήκες κι αλλαγές ξαναδούλεψε έως το 1976.
Η Ελένη μεγάλωσε μέσα στην έντονη μυρωδιά του ελαιοπολτού, τους ατμούς από τα καζάνια και τον ήχο της ροδάνας που γύριζε με τη δύναμη του νερού – του ‘λευκού χρυσού’, όπως έλεγε. Θυμόταν με νοσταλγία χωρατά και ιστορίες των ανθρώπων μιας άλλης εποχής που από τα λιοστάσια μετά το μάζεμα του μαξουλιού (σοδειάς) πήγαιναν στο λιοτρίβι για το πάτημα των καρπών. Το 1930 ο αδελφός της Δημήτριος Χατζηγιάννης συνεχίζοντας την οικογενειακή παράδοση ασχολήθηκε επιτυχώς με την επεξεργασία της βρώσιμης ελιάς και την εξαγωγή του συσκευασμένου προϊόντος και κέρδισε το «χρυσούν βραβείον της 10ης Εκθέσεως Θεσσαλονίκης».
Το υδροκίνητο ελαιοτριβείο Χατζηγιάννη και το διώροφο κτίσμα αποκτήθηκαν από τον πρώην Δήμο Πορταριάς με χρήματα του προγράμματος ΕΠΤΑ, έχουν χαρακτηρισθεί από το ΥΠ.ΠΟ.Τ. ως μνημείο και σήμερα ανήκουν στο δίκτυο μουσείων του ενιαίου Δήμου Βόλου.
Το ελαιοτριβείο αποκαλύπτει στον επισκέπτη τα ‘μυστικά’ της ελιάς και τον μυεί στην παραδοσιακή χρονοβόρα διαδικασία παραγωγής του λαδιού μέσα από μια σειρά καλοσυντηρημένων μηχανημάτων. Από τα κοφίνια ο καρπός πέφτει και ‘καθαρίζεται’ στο αυτοσχέδιο πλυντήριο, συνθλίβεται στο αλώνι από τη βαριά μυλόπετρα και ως ελαιοπολτός (ζυμάρι) πια τοποθετείται σε ‘τσαντίλια’ από τραγόμαλλο για να πιεστεί κάτω από την πρέσα. Ο διαχωρισμός του λαδιού από το νερό γίνεται με προσοχή και το πολύτιμο προϊόν αποθηκεύεται σε τουλούμια (ασκούς) και πιθάρια.
Το Ελαιοτριβείο Χατζηγιάννη, από τη στιγμή της ανακαίνισης του από το Δήμο Πορταριάς, αποτελεί μουσειακό χώρο, όπου ο επισκέπτης μπορεί να παρατηρήσει τα μηχανήματα που χρησιμοποιούνταν για την παραγωγή του ελαιολάδου στην προβιομηχανική Ελλάδα. Ιδιαίτερα όμως ο χώρος αποτελεί, σύμφωνα με τον κ. , υπεύθυνο της Δ/νσης Αρχείων, Μουσείων & Βιβλιοθηκών του Νομικού Προσώπου του Δήμου Βόλου, ένα σημαντικό πεδίο υλοποίησης εκπαιδευτικών προγραμμάτων για τις ομάδες μαθητικού πληθυσμού της Μαγνησίας, της Θεσσαλίας και της χώρας γενικότερα. Καθώς τα μηχανήματα του βρίσκονται σε άριστη κατάσταση ο χώρος είναι «ζωντανός» για τη δημιουργία δραστηριοτήτων με θέματα γύρω από την ελιά και το λάδι.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα εκπαιδευτικού προγράμματος είναι αυτό με τον τίτλο «Ελιά, του ήλιου η θυγατέρα» που δημιούργησε το 1° Πειραματικό Ολοήμερο Δημοτικό Σχολείο Πορταριάς ‘Ν. Τσοποτός’ σε συνεργασία με τον Δήμο Πορταριάς, το Κέντρο Δημιουργικής Απασχόλησης Παιδιών Πορταριάς και το Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Μακρινίτσας, στα πλαίσια του Δικτύου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Ελιά». Το εκπαιδευτικό πρόγραμμα, στο οποίο συμμετείχαν δεκάδες σχολεία απο την περιοχή της Μαγνησίας, την υπόλοιπη Ελλάδα και το εξωτερικό, περιλαμβάνει: Ξενάγηση στο παραδοσιακό ελαιοτριβείο, παιχνίδι ‘γνωριμίας’ με τον χώρο, προβολή ταινίας με θέμα τη διαδικασία παραγωγής λαδιού στο ελαιοτριβείο Χατζηγιάννη, (παραγωγή Δήμου Πορταριάς 2007), εικαστικό και βιωματικό εργαστήρι και τετράδια μαθητή και εκπαιδευτικού.
Το Εκθετήριο Αγροτικής Οικονομίας Κατηχωρίου και το Παραδοσιακό Ελαιοτριβείο «Χατζηγιάννη» είναι ανοικτά στο κοινό κάθε Κυριακή 11.00 με 13.00. Λειτουργεί σε συνεργασία με τον τοπικό πολιτιστικό σύλλογο «Κένταυρος Χείρων» και οι ενδιαφερόμενοι για οργανωμένη επίσκεψη μπορούν να απευθύνονται στα τηλέφωνα 2421039644 (Δ/νση Μουσείων) και 2428350100 (Δ. Πορταριάς).
