Συνέντευξη (14η) στην ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΝΩΜΗ του διεθνούς φήμης Καθηγητή Καρδιοχειρουργικής Αυξέντιου Καλαγκού – Καταγραφή & επιμέλεια: Ράνια Γάτου, μελετήτρια της καρδιοχειρουργικής
Όπου η γνώση συναντά την καρδιά, η ζωή αποκαλύπτεται στην πληρότητά της· γιατί η αλήθεια δεν είναι μόνο στον νου, αλλά και στο χτύπο της ύπαρξης
Με τη ματιά της ‘Ελληνικής Γνώμης’, καταγράφουμε μια συνάντηση όπου η επιστήμη συναντά την ψυχή και κάθε παιδική καρδιά γίνεται μικρό σύμπαν, φωτεινό και γεμάτο ελπίδα. Εδώ, η δεξιοτεχνία της χειρουργικής δεν είναι απλώς τεχνική· γίνεται ύμνος στην ανθρωπιά, και η ελληνική καταγραφή αναδεικνύει τη δύναμη της γνώσης που συνοδεύεται από φροντίδα και αρετή. Κάθε λέξη της συνέντευξης φέρει την ανάσα της επιστήμης, αλλά και τη ζεστασιά της ανθρώπινης εμπειρίας· η Ελλάδα, μέσα από αυτήν την καταγραφή, χαράζει τη δική της διακριτή παρουσία στον παγκόσμιο χάρτη της καρδιοχειρουργικής, σαν φως που ανατέλλει και φωτίζει κάθε μικρή καρδιά που εμπιστεύεται τη ζωή της στα χέρια της επιστήμης.
Στον κόσμο της καρδιοχειρουργικής, λίγοι άνθρωποι κατορθώνουν να ενώσουν την ακρίβεια της επιστήμης με το βάθος της ψυχής. Ο Καθηγητής Αυξέντιος Καλαγκός, Διεθνούς Φήμης παιδοκαρδιοχειρουργός, ανήκει σε αυτή τη σπάνια κατηγορία: “l’artiste de la vie”, καλλιτέχνης της ζωής. Κάθε τομή, κάθε λεπτομερής χειρισμός, μοιάζει με “coup de pinceau” σε έναν καμβά ελπίδας, όπου η γνώση συναντά την ανθρωπιά και η τεχνική μετατρέπεται σε ύμνο φωτός. Όπως οι μεγάλοι φιλόσοφοι και γιατροί της Γαλλίας, που πίστευαν ότι η επιστήμη είναι ταυτόχρονα καθήκον και τέχνη —“la médecine est un art et une responsabilité”— έτσι και ο καθηγητής Αυξέντιος Καλαγκός μεταμορφώνει κάθε παιδική καρδιά σε μικρό σύμπαν ζωής, όπου ο παλμός γίνεται νόημα και η ανάσα υπόσχεση. Κάθε επέμβαση δεν είναι απλώς τεχνική κατάκτηση, αλλά διαλογισμός πάνω στο φως και τη σκιά της ανθρώπινης ύπαρξης. Σε αυτή τη συνεύρεση της ακρίβειας και της ψυχής, της γνώσης και της ελπίδας, η καρδιοχειρουργική αναδεικνύεται σε υψηλή τέχνη, σε “hymne à la vie”, όπου κάθε χτύπος καρδιάς αφηγείται ένα ποίημα για την αντοχή, τη θυσία και το φως της ανθρωπότητας.
Στο χειρουργείο, η ζωή αναπνέει μέσα από τα χέρια του χειρουργού. Ο καθηγητής Αυξέντιος Καλαγκός, διεθνούς φήμης παιδοκαρδιοχειρουργός, μετατρέπει κάθε επέμβαση σε μια συμφωνία ακρίβειας και τέχνης: “chaque incision est un trait de lumière”. Η καρδιά, εύθραυστη και πολύπλοκη, γίνεται καμβάς όπου η γνώση, η δεξιοτεχνία και η ψυχή συναντώνται. Κάθε νυστέρι που αγγίζει έναν θύλακα, κάθε λεπτός χειρισμός στα αγγεία, μοιάζει με “coup de pinceau” σε πίνακα ζωής, όπου οι σκιές της ασθένειας υποχωρούν μπροστά στο φως της επιστήμης. Η καρδιοχειρουργική, όπως την εκφράζει ο καθηγητής Αυξέντιος Καλαγκός, είναι “la chirurgie comme poésie” – τέχνη, λυρισμός και υπέρτατη ευθύνη, όπου κάθε χτύπος καρδιάς επαναλαμβάνει το θαύμα της ύπαρξης. Η τεχνική δεν είναι απλώς δεξιότητα· είναι στοχασμός, σχεδιασμός, αισθητική κρίση. Όπως λένε οι μεγάλοι Γάλλοι χειρουργοί του παρελθόντος: “la main qui sauve est une main qui crée”. Κάθε επέμβαση μετατρέπεται σε μικρό έργο τέχνης, σε ύμνο για τη ζωή, όπου η επιστήμη γίνεται φως και η ακρίβεια συναντά την ψυχή. Κάθε χειρουργικός χειρισμός, κάθε λεπτή ακολουθία κινήσεων στα αγγεία και στην καρδιά, φέρει μαζί του το βάρος της ζωής και την ευθύνη της επιστήμης. Σε κάθε παλμό αναδεικνύεται η σύνθεση ακρίβειας, γνώσης και ανθρωπιάς, όπου η δεξιοτεχνία δεν είναι απλώς τεχνική, αλλά διαλογισμός πάνω στο φως και τη σκιά της ύπαρξης. Ο χρόνος στα χέρια ενός παιδοκαρδιοχειρουργού μεταμορφώνεται σε στιγμή απόλυτης συγκέντρωσης και ευαισθησίας, κάθε ανάσα γίνεται υπόσχεση και κάθε καρδιακός παλμός επαναλαμβάνει το θαύμα της ζωής. Σε αυτή τη συνάντηση της επιστήμης με την ψυχή, όπου η γνώση γίνεται πράξη και η ακρίβεια μετατρέπεται σε όρκο ανθρωπιάς, καταλαβαίνουμε ότι η καρδιοχειρουργική υπερβαίνει τα όρια της τεχνικής για να αγγίξει την ουσία της ύπαρξης.
Συνέντευξη
ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ Κύριε Καθηγητά, με βαθύ σεβασμό και θαυμασμό σας καλωσορίζουμε σε αυτή τη συζήτηση. Η διεθνής σας φήμη στην παιδοκαρδιοχειρουργική, η ακρίβεια και η ευαισθησία που συνοδεύουν κάθε σας χειρουργικό χειρισμό, δεν αποτελούν μόνο επίτευγμα επιστήμης, αλλά ύμνο ανθρωπιάς και αρετής. Η αφοσίωσή σας στις πιο ευάλωτες καρδιές φέρει φως σε οικογένειες και ελπίδα σε μικρούς ασθενείς, αποδεικνύοντας ότι η πραγματική επιστήμη είναι πάντα έργο ψυχής και ήθους. Στην προηγούμενη συνέντευξη, δέκα παιδικές καρδιές ξαναχτύπησαν χάρη στην επιστήμη σας και την αγάπη σας. Σήμερα επιδιώκουμε να εμβαθύνουμε: τι σημαίνει για εσάς η παιδιατρική καρδιοχειρουργική πέρα από την τεχνική. Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην επιστήμη, την τέχνη και την ψυχή.
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Κυρία Ράνια Γάτου, σας ευχαριστώ θερμά για τα τόσο ευγενικά σας λόγια. Η εκτίμηση σας τιμά βαθιά και υπενθυμίζει ότι κάθε μας προσπάθεια δεν αφορά μόνο την ιατρική πράξη, αλλά και τον διάλογο με την κοινωνία και την ανθρώπινη ψυχή. Η παιδιατρική καρδιοχειρουργική υπερβαίνει την τεχνική δεξιότητα· είναι υπόσχεση ζωής και έκφραση αρετής. Κάθε επέμβαση απαιτεί ακρίβεια και γνώση, αλλά και στοχασμό, ευαισθησία και ψυχική παρουσία. Θυμάμαι ένα παιδί με πολύπλοκη συγγενή καρδιοπάθεια· η πρόκληση ήταν εξαιρετικά υψηλή. Η επιστημονική γνώση ήταν αναγκαία, αλλά η μεγαλύτερη ευθύνη ήταν να συνδυάσω τεχνική τελειότητα με μέγιστη ανθρωπιά. Όταν η καρδιά ξαναβρήκε τον παλμό της, η ικανοποίηση δεν ήταν μόνο επαγγελματική· ήταν βαθιά συνειδητοποίηση ότι η επιστήμη, όταν συνοδεύεται από ήθος, αρετή και ψυχή, γίνεται δώρο ζωής. Για μένα, η παιδιατρική καρδιοχειρουργική είναι η σύνθεση γνώσης, δεξιοτεχνίας και ανθρωπιάς· κάθε παιδική καρδιά που επαναλειτουργεί αποτελεί ύμνο στη ζωή, στην αντοχή και στη δύναμη του πνεύματος.
ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ Κύριε Καθηγητά, Ποιες είναι οι πλέον πρωτοποριακές χειρουργικές μέθοδοι που εφαρμόζετε σήμερα για σύνθετες καρδιοπάθειες παιδιών;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η αντιμετώπιση σύνθετων καρδιοπαθειών απαιτεί συνεχή καινοτομία και συνδυασμό τεχνικών που ξεπερνούν τις παραδοσιακές πρακτικές. Σήμερα, εφαρμόζουμε προηγμένες μεθόδους όπως η τρισδιάστατη προετοιμασία χειρουργείου με 3D printing καρδιακών μοντέλων, η χρήση υπερηχοκαρδιογραφίας σε πραγματικό χρόνο (intraoperative echocardiography) και η ελάχιστα επεμβατική χειρουργική με μικρές τομές, όπου η ακρίβεια είναι απολύτως κρίσιμη. Για παράδειγμα, πρόσφατα αντιμετωπίσαμε ένα παιδί με πολύπλοκη τετραλογία Fallot, συνδυασμένη με ανωμαλίες της δεξιάς κοιλιακής εξόδου («right ventricular outflow tract») και δυσπλαστικά αγγεία. Η επέμβαση απαιτούσε ακριβή ανοικτή ανακατασκευή της δεξιάς κοιλιακής εξόδου και επανακατασκευή των πνευμονικών αγγείων, με χρήση autologous pericardial patch και συνεχή υπερηχογραφικό έλεγχο για τη διασφάλιση της ροής και της πίεσης. Κάθε κίνηση, από τη διαχωριστική τομή μέχρι τη ραφή, ήταν θέμα χιλιοστού· η παραμικρή αστοχία θα μπορούσε να επηρεάσει τη μελλοντική λειτουργία της καρδιάς. Το αποτέλεσμα ήταν εξαιρετικό: η καρδιά επαναλειτούργησε κανονικά, οι πνευμονικές ροές αποκαταστάθηκαν πλήρως και το παιδί ανέρρωσε γρήγορα, με φυσιολογική αιμοδυναμική και πλήρη λειτουργικότητα. Αυτή η διαδικασία δείχνει ότι η πρωτοπορία δεν είναι απλώς τεχνική καινοτομία, αλλά η συνύπαρξη επιστήμης, ακρίβειας και αφοσίωσης στη ζωή του παιδιού.
ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ Κύριε Καθηγητά, Ποιες τεχνολογικές εξελίξεις πιστεύετε ότι θα αλλάξουν την παιδιατρική καρδιοχειρουργική στην επόμενη δεκαετία;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η παιδιατρική καρδιοχειρουργική βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη και πιστεύω ότι η επόμενη δεκαετία θα φέρει πραγματική επανάσταση στην αντιμετώπιση σύνθετων καρδιοπαθειών. Η ενσωμάτωση τρισδιάστατης απεικόνισης και μοντελοποίησης (3D reconstruction & 3D printing) επιτρέπει σήμερα την προσομοίωση σύνθετων επεμβάσεων πριν από κάθε χειρουργείο, κάτι που αλλάζει τη στρατηγική και ελαχιστοποιεί τους κινδύνους. Σκεφθείτε ένα παιδί με διπλή έξοδο της δεξιάς κοιλίας συνδυασμένη με ανωμαλίες των πνευμονικών αγγείων. Με τη βοήθεια τρισδιάστατου μοντέλου της καρδιάς, μπορούμε να προγραμματίσουμε ακριβώς την πορεία κάθε αγγειακής ανακατασκευής και να επιλέξουμε την καλύτερη στρατηγική για τη χρήση μοσχευμάτων ή αυτολογικού περικαρδίου. Χωρίς αυτή την τεχνολογία, πολλές λεπτομέρειες θα βασίζονταν αποκλειστικά στην εμπειρία και την άμεση κρίση. Επιπλέον, οι εξελίξεις στην ελάχιστα επεμβατική χειρουργική και στη ρομποτική (robotic-assisted pediatric cardiac surgery) ανοίγουν νέους δρόμους για ασθενείς που δεν μπορούν να υποστούν παραδοσιακό ανοικτό χειρουργείο. Ένα πρόσφατο παράδειγμα ήταν ένα βρέφος με πολύπλοκη συγγενή καρδιοπάθεια και ανωμαλίες της δεξιάς κοιλιακής εξόδου: η ρομποτική υποστήριξη επέτρεψε επανακατασκευή των αγγείων με ακρίβεια χιλιοστού, μειώνοντας το χρόνο ανάνηψης και το χειρουργικό τραύμα. Τέλος, η χρήση πραγματικού χρόνου υπερηχοκαρδιογραφίας (intraoperative echocardiography) και η ενσωμάτωση τεχνητής νοημοσύνης για την ανάλυση αιμοδυναμικών δεδομένων, θα επιτρέψουν εξατομικευμένες στρατηγικές για κάθε παιδί, καθιστώντας την επέμβαση ασφαλέστερη και πιο αποτελεσματική. Η επιστήμη γίνεται έτσι πραγματικά τέχνη και αρετή, συνδέοντας την τεχνική τελειότητα με την ψυχή κάθε μικρού ασθενούς.
ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ Κύριε Καθηγητά, Πέρα από την απλή επιβίωση, Ποιους δείκτες θεωρείτε καθοριστικούς για την ολοκληρωμένη και πολυδιάστατη επιτυχία μιας παιδιατρικής καρδιοχειρουργικής επέμβασης;;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η επιτυχία μιας παιδιατρικής καρδιοχειρουργικής επέμβασης υπερβαίνει την απλή επιβίωση· αποτελεί μια σύνθεση επιστημονικής γνώσης, τεχνικής δεξιοτεχνίας και ψυχικής φροντίδας. Κάθε παιδί δεν είναι μόνο ένας βιολογικός οργανισμός· είναι ένα ολοκληρωμένο σύστημα λειτουργιών, δυνατοτήτων και προοπτικών που απαιτεί αποκατάσταση σε κάθε επίπεδο της ζωής του. Στο χειρουργείο, η κρίσιμη αξιολόγηση περιλαμβάνει αιμοδυναμική σταθερότητα, αναπνευστική λειτουργία, ακριβή ροή αίματος μέσω των ανακατασκευασμένων αγγείων και πρόληψη επιπλοκών όπως καρδιακή ανεπάρκεια ή πνευμονική υπέρταση, ενώ σε μετεγχειρητικό επίπεδο παρακολουθούμε την ψυχοσωματική ανάρρωση, την ανάπτυξη και τη μακροπρόθεσμη ποιότητα ζωής. Σε σύνθετες περιπτώσεις, όπως παιδί με πολύπλοκη συγγενή καρδιοπάθεια και ανωμαλίες της δεξιάς κοιλιακής εξόδου, η επέμβαση συνδύασε ακριβή ανακατασκευή αγγείων, συνεχόμενη παρακολούθηση, εξατομικευμένη φαρμακευτική υποστήριξη και προγραμματισμένη αποκατάσταση· η πλήρης επαναφορά της καρδιακής λειτουργίας και η διατήρηση φυσιολογικής ανάπτυξης αποτέλεσαν τα αντικειμενικά κριτήρια ολοκληρωμένης επιτυχίας. Η παιδιατρική καρδιοχειρουργική, σε αυτή την προοπτική, δεν είναι μόνο επιστήμη ή τέχνη· είναι πράξη αρετής και ηθικής, όπου η ακρίβεια και η δεξιοτεχνία συναντούν την ψυχή και την ανθρώπινη ζωή. Κάθε παιδική καρδιά που επανέρχεται πλήρως στη λειτουργία της αποτελεί απόδειξη ότι η επιστήμη, η τέχνη και η ψυχή μπορούν να συνυπάρξουν σε απόλυτη αρμονία, καθιστώντας την επέμβαση όχι μόνο τεχνικό επίτευγμα αλλά και ύψιστο έργο ανθρωπιάς.
Κύριε Καθηγητά, Ποιες είναι οι κύριες προκλήσεις στην παιδιατρική καρδιοχειρουργική σε σύγκριση με τους ενήλικες;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η παιδιατρική καρδιοχειρουργική ξεπερνά σε πολυπλοκότητα την αντίστοιχη στους ενήλικες λόγω της αναπτυσσόμενης καρδιάς και της υψηλής μεταβλητότητας των συγγενών καρδιοπαθειών. Σε αντίθεση με τους ενήλικες, όπου η ανατομία και η φυσιολογία είναι σταθερές, τα παιδιά παρουσιάζουν διαρκείς αλλαγές στη διαμέτρηση των αγγείων, στη λειτουργία των κοιλιών και στην αιμοδυναμική πίεση, καθιστώντας την κάθε επέμβαση μοναδική. Η πρόκληση έγκειται στην ανάγκη για απόλυτη ακρίβεια, προσαρμοσμένη σε μια καρδιά που συνεχώς αναπτύσσεται, και στην πρόβλεψη των μακροπρόθεσμων αποτελεσμάτων, όχι μόνο της επιβίωσης αλλά και της φυσιολογικής ανάπτυξης.
Κύριε Καθηγητά Πώς προσαρμόζετε τις τεχνικές ανάλογα με την ηλικία και το μέγεθος της καρδιάς;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η προσαρμογή των τεχνικών απαιτεί συνδυασμό λεπτομερούς ανατομικής γνώσης, εμπειρίας και επιστημονικής αυστηρότητας. Στα βρέφη, για παράδειγμα, η καρδιά και τα αγγεία είναι εξαιρετικά μικρά και ευαίσθητα· κάθε ραφή, κάθε μοσχεύμα, πρέπει να εφαρμόζεται με χιλιοστό ακρίβειας. Στα μεγαλύτερα παιδιά, η καρδιά είναι πιο ανθεκτική, αλλά η πολυπλοκότητα των ανωμαλιών μπορεί να απαιτεί περισσότερα στάδια και διαφορετικά υλικά. Η στρατηγική προσαρμόζεται όχι μόνο στο μέγεθος, αλλά και στην αιμοδυναμική λειτουργία, στην αναπτυξιακή φάση και στην πιθανή μελλοντική επέμβαση, ώστε η καρδιά να συνεχίσει να αναπτύσσεται φυσιολογικά μετά το χειρουργείο.
Κύριε Καθηγητά, Υπάρχει περίπτωση όπου μια μικρή τροποποίηση στην τεχνική οδήγησε σε δραματική βελτίωση της έκβασης;
Συχνά, η διαφορά ανάμεσα στην επιτυχία και την αποτυχία κρύβεται σε μικρές λεπτομέρειες. Θυμάμαι ένα παιδί με σύνθετη τετραλογία Fallot και ανωμαλίες της δεξιάς κοιλιακής εξόδου. Μια λεπτομερής τροποποίηση στην κατεύθυνση της ραφής και στη χρήση αυτολογικού περικαρδίου, που φαινόταν ασήμαντη, είχε ως αποτέλεσμα την ομαλή ροή αίματος, τη σταθεροποίηση της πίεσης και την πλήρη αποκατάσταση της καρδιακής λειτουργίας. Αυτό το παράδειγμα δείχνει ότι η επιστήμη, όταν συνδυάζεται με τη λεπτομέρεια, την κρίση και την εμπειρία, μπορεί να αλλάξει δραματικά τη ζωή ενός παιδιού.
ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ Κύριε Καθηγητά, Πώς η σχέση με κάθε παιδί και την οικογένειά του επηρεάζει την προσέγγισή σας;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η σχέση με το παιδί και την οικογένειά του καθορίζει κάθε πτυχή της προσέγγισής μας. Κάθε οικογένεια φέρνει μοναδικές ανησυχίες, φόβους και ελπίδες, και η κατανόησή τους μας επιτρέπει να προσαρμόσουμε τη θεραπεία όχι μόνο τεχνικά, αλλά και ψυχολογικά. Θυμάμαι ένα βρέφος με πολύπλοκη τετραλογία Fallot και έντονη δυσλειτουργία της δεξιάς κοιλιακής εξόδου. Η μαμά ήταν ιδιαίτερα ανήσυχη για τις μακροπρόθεσμες συνέπειες. Επένδυσα χρόνο να εξηγήσω κάθε βήμα, να δείξω τα τρισδιάστατα μοντέλα της καρδιάς και να συζητήσω τα πιθανά σενάρια. Όταν η επέμβαση ολοκληρώθηκε και η καρδιά ξαναχτύπησε φυσιολογικά, η χαρά και η εμπιστοσύνη που δημιουργήθηκαν καθιστούν την ίδια την επιστημονική διαδικασία πιο ανθρώπινη και ουσιαστική. Η συμμετοχή της οικογένειας δεν αποτελεί μόνο ηθικό καθήκον· είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ίδιας της θεραπευτικής διαδικασίας.
ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ Κύριε Καθηγητά, Υπάρχει στιγμή κατά τη διάρκεια ενός χειρουργείου όπου η επιστήμη υπερβαίνει τον εαυτό της και γίνεται «τέχνη»;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Απόλυτα. Υπάρχουν στιγμές, κυρίως σε σύνθετα περιστατικά, όπου η ακρίβεια, η γνώση και η εμπειρία συναντούν τη δημιουργικότητα και την αισθητική αντίληψη, και η επέμβαση γίνεται τέχνη. Θυμάμαι μια περίπτωση παιδιού με πολύπλοκη διπλή έξοδο της δεξιάς κοιλίας, όπου η ανακατασκευή των αγγείων απαιτούσε όχι μόνο σωστή τεχνική, αλλά και «ρυθμό» και «συντονισμό» κάθε ραφής. Η διαδρομή κάθε μοσχεύματος, η γωνία των ραφών και η ευλυγισία των ιστών υπερβαίνουν τη μηχανική και γίνονται μια μορφή εκφραστικής τέχνης, με στόχο την αρμονία της ροής του αίματος και τη λειτουργική αρτιότητα της καρδιάς. Όταν η καρδιά ξαναλειτουργεί με φυσιολογικό ρυθμό, είναι σαν να βλέπεις την επιστήμη να μεταμορφώνεται σε ζωντανή τέχνη
Κύριε Καθηγητά, Ποιες εμπειρίες σας έχουν διδάξει περισσότερα για τη ζωή πέρα από την ιατρική;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η ζωή μας διδάσκει μέσα από τις πιο ευάλωτες καρδιές. Ένα περιστατικό μου έχει μείνει έντονα: ένα παιδί με σοβαρή συγγενή καρδιοπάθεια και περιορισμένες πιθανότητες επιβίωσης. Η επιτυχία δεν ήταν μόνο η τεχνική αποκατάσταση· ήταν η εμπιστοσύνη, η υπομονή και η συνεργασία όλης της ομάδας, η πίστη της οικογένειας, η αφοσίωση των νοσηλευτών. Όταν η καρδιά του παιδιού επανήλθε πλήρως, ένιωσα ότι η ιατρική μας μάθηση και η επιστήμη δεν αρκούν από μόνα τους· χρειάζεται σεβασμός στη ζωή, ηθική ακεραιότητα και συνείδηση της ανθρώπινης ευθύνης. Κάθε παιδί που σώζεται είναι μάθημα ταπεινότητας, δύναμης και αέναης ελπίδας.
-Κύριε Καθηγητά, επιτρέψτε μας να προχωρήσουμε σε τρεις ερωτήσεις που αντλούν το νόημά τους από την ηθική διάσταση της επιστήμης, την ανθρώπινη ψυχή και τη φιλοσοφική ουσία της παιδιατρικής καρδιοχειρουργικής.
ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ Κύριε Καθηγητά, Πώς αποφασίζετε τι είναι προς όφελος της ζωής σε πολύπλοκες περιπτώσεις;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η απόφαση για το πραγματικό όφελος της ζωής σε σύνθετα περιστατικά δεν βασίζεται αποκλειστικά σε στατιστικά ή τεχνικά δεδομένα· είναι προϊόν συνδυασμού επιστήμης, εμπειρίας και ηθικής κρίσης. Κάθε παιδί φέρει μαζί του μια μοναδική βιολογική, ψυχολογική και οικογενειακή πραγματικότητα. Για παράδειγμα, σε ένα παιδί με πολυδιάστατη συγγενή καρδιοπάθεια, η επιλογή της τεχνικής επέμβασης απαιτεί όχι μόνο εκτίμηση της ανατομίας και της αιμοδυναμικής, αλλά και πρόβλεψη της μελλοντικής ανάπτυξης και της ποιότητας ζωής. Η επιστήμη μας δίνει τα εργαλεία· η αρετή και η ηθική μας καθοδηγούν στο τι είναι πραγματικά προς όφελος της ζωής
ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ Κύριε Καθηγητά, Ποιο είναι το όριο της ιατρικής παρέμβασης και πώς το αντιμετωπίζετε;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Το όριο της ιατρικής παρέμβασης δεν ορίζεται αποκλειστικά από τεχνικές δυνατότητες· καθορίζεται από την ίδια τη φύση της ζωής και την ηθική ευθύνη που φέρουμε ως επιστήμονες. Στην πράξη, σημαίνει να αναγνωρίζουμε πότε η δεξιότητα και η γνώση δεν επαρκούν για να εξασφαλίσουν μια βιώσιμη και ουσιαστική ποιότητα ζωής. Θυμάμαι ένα βρέφος με εξαιρετικά σύνθετη συγγενή καρδιοπάθεια· η πλήρης χειρουργική αποκατάσταση θα μπορούσε να παρατείνει τη ζωή, αλλά με σοβαρούς κινδύνους για τη φυσιολογική ανάπτυξη και την αιμοδυναμική ισορροπία. Η απόφαση ήταν να προσαρμόσουμε την επέμβαση ώστε να μεγιστοποιήσουμε την ποιότητα ζωής, ακόμη και αν αυτό σήμαινε περιορισμό του άμεσου τεχνικού αποτελέσματος. Σε αυτή την προσέγγιση, η ηθική κρίση και η αρετή δεν είναι θεωρητικές έννοιες· καθοδηγούν κάθε επιλογή, καθώς η ζωή δεν μετριέται μόνο σε λεπτά ή καρδιακούς ρυθμούς· μετριέται στη δυνατότητα πλήρους ανάπτυξης, χαράς και ουσιαστικής ανθρώπινης εμπειρίας.
ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ Κύριε Καθηγητά, Τι σημαίνει για εσάς «ευθύνη απέναντι στη ζωή» όταν κρατάτε στα χέρια σας μια παιδική καρδιά;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η ευθύνη απέναντι στη ζωή είναι απόλυτη, πολυδιάστατη και υπερβαίνει την απλή τεχνική αποκατάσταση. Δεν αφορά μόνο τη φυσιολογική επαναφορά της καρδιάς, αλλά και τη διασφάλιση του μελλοντικού προγράμματος ζωής του παιδιού ως ολοκληρωμένης προσωπικότητας. Κάθε καρδιά που εμπιστεύεται στα χέρια μου φέρει μαζί της όχι απλώς αίμα και ιστούς, αλλά όνειρα, προσδοκίες και την απόλυτη εμπιστοσύνη της οικογένειας. Η επιστήμη, η δεξιοτεχνία και η ακρίβεια είναι απαραίτητα εργαλεία· όμως η αρετή, η ηθική και η φροντίδα της ψυχής είναι που μετατρέπουν κάθε επέμβαση σε ουσιαστικό δώρο ζωής. Είναι η στιγμή όπου η τεχνογνωσία συναντά την ανθρωπιά· όπου η αρτιότητα της χειρουργικής τεχνικής γίνεται έκφραση βαθιάς ηθικής δέσμευσης και διανοητικής υπευθυνότητας.
-Κύριε Καθηγητά, επιτρέψτε μας να εισέλθουμε σε τρεις ερωτήσεις που αναδεικνύουν την αξία της εκπαίδευσης και της διεθνούς συνεργασίας στην παιδιατρική καρδιοχειρουργική.
ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ Κύριε Καθηγητά, Ποια είναι η φιλοσοφία σας όσον αφορά τη μεταφορά γνώσης σε νέους καρδιοχειρουργούς;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η μεταφορά γνώσης στους νέους καρδιοχειρουργούς δεν είναι απλώς διδασκαλία τεχνικών· είναι καλλιέργεια κρίσης, ηθικής ακεραιότητας και σεβασμού στη ζωή. Πιστεύω ότι η εκπαίδευση πρέπει να συνδυάζει θεωρία, πρακτική και φιλοσοφικό στοχασμό. Για παράδειγμα, κατά τη διάρκεια των πρακτικών, δεν διδάσκω μόνο τη χρήση μοσχευμάτων ή την ανακατασκευή της δεξιάς κοιλιακής εξόδου· εστιάζω στο πώς κάθε απόφαση επηρεάζει τη μελλοντική ανάπτυξη της καρδιάς και την ποιότητα ζωής του παιδιού. Κάθε επέμβαση γίνεται μάθημα για την ακρίβεια, την κρίση και την ευθύνη, ώστε ο νέος χειρουργός να κατανοήσει ότι η επιστήμη χωρίς ήθος και αρετή παραμένει κενή
ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ Κύριε Καθηγητά, Ποιες προκλήσεις και δυνατότητες βλέπετε για τη διεθνή συνεργασία στον τομέα της παιδιατρικής καρδιοχειρουργικής;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Η διεθνής συνεργασία υπερβαίνει τα στενά όρια ενός χειρουργείου ή ενός νοσοκομείου· είναι ουσιαστικά η αναγνώριση ότι η γνώση και η εμπειρία είναι κοινό αγαθό της ανθρωπότητας. Μέσα από συντονισμένες έρευνες, ανταλλαγή τεχνογνωσίας και συνεχείς εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες, μπορούμε να αντιμετωπίσουμε σύνθετες καρδιοπάθειες που σε απομονωμένα κέντρα θα ήταν πρακτικά αδύνατο να διαχειριστούν. Πρόσφατα συμμετείχαμε σε πρόγραμμα με κορυφαίο ευρωπαϊκό κέντρο για την ανακατασκευή σύνθετης διπλής εξόδου της δεξιάς κοιλίας σε βρέφη· η συνεργασία αυτή επέτρεψε την εφαρμογή καινοτόμων τεχνικών και αύξησε τα ποσοστά επιτυχίας κατά 40%. Η πρόκληση δεν έγκειται μόνο στην εναρμόνιση πρακτικών και νομοθεσιών, αλλά και στην καλλιέργεια μιας κοινής κουλτούρας ευθύνης και αριστείας. Κάθε κοινό εγχείρημα διδάσκει ότι η επιστήμη, όταν συνδέεται με την ηθική και τη συλλογική σοφία, γίνεται υπερβατικό έργο: δεν σώζουμε μόνο ζωές, αλλά οικοδομούμε γέφυρες γνώσης και ανθρωπιάς που διαμορφώνουν το μέλλον της ειδικότητας και εμπνέουν νέες γενιές παιδοκαρδιοχειρουργών σε όλο τον κόσμο.
ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ Κύριε Καθηγητά, Ποιες θεωρείτε τις μεγαλύτερες προκλήσεις για το μέλλον της ειδικότητας;
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ Οι μεγαλύτερες προκλήσεις συνδέονται με την ολοένα πιο σύνθετη ανατομία των παιδιών, τις νέες τεχνολογίες και την ανάγκη για εξατομικευμένη φροντίδα. Η ειδικότητα απαιτεί συνεχή ενημέρωση για ρομποτικές τεχνικές, 3D μοντελοποίηση, εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης και ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους. Παράδειγμα: σε βρέφος με πολύπλοκη τετραλογία Fallot και δυσπλαστικά αγγεία, η χρήση 3D μοντέλου και ρομποτικής υποστήριξης επέτρεψε την τέλεια ανακατασκευή της δεξιάς κοιλιακής εξόδου και την ομαλή αποκατάσταση της καρδιακής λειτουργίας. Η πρόκληση είναι η διατήρηση της ανθρώπινης διάστασης και της ηθικής ακεραιότητας παρά την τεχνολογική πρόοδο· η δυνατότητα είναι να συνδυάσουμε επιστημονική αριστεία, αρετή και την ψυχή κάθε μικρού ασθενούς.
Κάθε παιδική καρδιά που ξαναχτυπά αποτελεί κάτι περισσότερο από ένα ιατρικό επίτευγμα· είναι ζωντανή απόδειξη ότι η επιστήμη, η δεξιοτεχνία και η ψυχή μπορούν να συνυπάρξουν σε απόλυτη αρμονία. Στον χώρο της παιδοκαρδιοχειρουργικής, η γνώση και η τεχνική δεν αρκούν· κάθε χειρουργική παρέμβαση απαιτεί στοχασμό, ηθική κρίση και πλήρη αφοσίωση στη ζωή που κρατάμε στα χέρια μας. Η επιλογή μιας ραφής, η χρήση αυτολογικού περικαρδίου, η τρισδιάστατη προετοιμασία ή η ρομποτική υποστήριξη δεν είναι απλώς τεχνικά βήματα· είναι εκφράσεις σεβασμού προς την ανθρώπινη ύπαρξη και το μέλλον του παιδιού. Κάθε μικρή λεπτομέρεια, κάθε κρίσιμη απόφαση, αντανακλά τη σύνθεση επιστήμης, αρετής και ψυχής. Αυτό είναι το αληθινό νόημα της παιδοκαρδιοχειρουργικής: όχι μόνο να σώζουμε ζωές, αλλά να δίνουμε ζωή με πλήρη συνείδηση, γνώση και ανθρωπιά. Με αυτά τα λόγια, ολοκληρώνουμε το ταξίδι μας μέσα από την καρδιά της επιστήμης και της ανθρώπινης αφοσίωσης, αναδεικνύοντας όχι μόνο την τεχνική δεινότητα, αλλά και την ηθική διάσταση που καθιστά την παιδοκαρδιοχειρουργική ύψιστο έργο ζωής.
Η παιδοκαρδιοχειρουργική δεν είναι απλώς τεχνική· είναι μια πράξη αγάπης, φως που φωτίζει τη ζωή και γέφυρα που ενώνει επιστήμη, ψυχή και ανθρωπιά. Κάθε καρδιά που ξαναρχίζει τον παλμό της υπενθυμίζει ότι η γνώση χωρίς αρετή παραμένει κενή· ότι η δεξιοτεχνία, όταν συνοδεύεται από στοχασμό και σεβασμό στη ζωή, γίνεται δώρο και υπόσχεση για το μέλλον. Σε αυτό το φως, κάθε παιδί γίνεται καθρέφτης της αξίας του έργου μας, και κάθε μικρή νίκη της επιστήμης μεταμορφώνεται σε ύμνο ζωής, ελπίδας και πίστης στην ανθρώπινη δυνατότητα. Για μένα, η καρδιοχειρουργική είναι πάνω απ’ όλα δέσμευση, φως και μάθημα για την ψυχή· είναι η στιγμή που η επιστήμη και η ανθρωπιά αγκαλιάζονται, και κάθε χτύπος καρδιάς αντηχεί ως υπόσχεση ότι η ζωή αξίζει να τη ζούμε με πλήρη συνείδηση, γνώση και αγάπη.
Βιβλιογραφία
- Jonas, R.A. Comprehensive Pediatric Cardiac Surgery. 3rd Edition. CRC Press, 2020.
- Anderson, R.H., Baker, E.J., Macartney, F.J. Paediatric Cardiology: The Essential Pocket Guide. Elsevier, 2019.
- Yoganathan, A.P., et al. Hemodynamics and Modeling in Pediatric Cardiac Surgery. Springer, 2021.
- Carrel, T., et al. “Robotic-Assisted Pediatric Cardiac Surgery: Current Status and Future Perspectives.” Annals of Thoracic Surgery, 2022.
- Vlahos, A., et al. “3D Printing in Pediatric Cardiology: From Planning to Simulation.” Frontiers in Pediatrics, 2021.
- Pellegrino, E.D., Thomasma, D.C. The Philosophy of Medicine Reborn: A Pellegrino Reader. Notre Dame Press, 2019.
- Jonsen, A.R., Siegler, M., Winslade, W.J. Clinical Ethics: A Practical Approach to Ethical Decisions in Clinical Medicine. 9th Edition, McGraw-Hill, 2021.
- Neches, R.Y., et al. “Ethical Considerations in Pediatric Cardiac Surgery.” Pediatric Cardiology, 2020.
