Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη — Από την προστασία του παιδιού στη συνάντηση με την επιστήμη και σε μια διαφορετική αντίληψη κοινωνικής προσφοράς
Η «Ελληνική Γνώμη», με Διευθυντή τον δημοσιογράφο Απόστολο Ζώη, αποτελεί έναν σταθερό δημοσιογραφικό δίαυλο επικοινωνίας του ελληνισμού της Γερμανίας με την Ελλάδα και τον ευρύτερο ελληνικό κόσμο. Με επίκεντρο την ενημέρωση, την επιστήμη, τον πολιτισμό και τον άνθρωπο, επιλέγει να μην περιορίζεται στην απλή καταγραφή της επικαιρότητας, αλλά να αναζητά το ουσιαστικό αποτύπωμα πίσω από τα γεγονότα.
Στο ίδιο δημοσιογραφικό πλαίσιο εντάσσεται και η παρούσα προσέγγιση, όπου η κοινωνική προσφορά, η προστασία του παιδιού, η επιστήμη και η έρευνα συναντώνται σε έναν κοινό ορίζοντα: τον άνθρωπο και το μέλλον του.
Με τη δική της ιδιαίτερη γραφή, η Ράνια Γάτου επιχειρεί να φωτίζει αυτή τη συνάντηση, αναδεικνύοντας πρόσωπα, ιδέες και επιστημονικές διαδρομές που δεν εξαντλούνται στο γεγονός, αλλά συνομιλούν με τις ανάγκες και τις δυνατότητες του αύριο.
Γιατί η δημοσιογραφία, όταν υπηρετεί ουσιαστικά τον άνθρωπο, δεν καταγράφει μόνο την εποχή.
Διασώζει το νόημά της και το παραδίδει στον χρόνο.
Ράνια Γάτου
Γενική Γραμματέας του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Φορέα Coeurs Pour Tous
Μελετήτρια Καρδιοχειρουργικής και Ερευνήτρια Πολιτισμικού Λόγου
Πολιτιστική Αρθρογράφος
Ποιήτρια – Εικαστικός
Υπάρχουν παρουσίες που καταγράφονται απλώς ως παρουσίες. Και υπάρχουν εκείνες που αποκτούν νόημα από το θέμα στο οποίο επιλέγουν να σταθούν.
Η Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη έχει τοποθετηθεί δημόσια, μεταξύ άλλων, για ζητήματα προστασίας των παιδιών, αντιμετώπισης της κακοποίησης και κοινωνικής ευαισθητοποίησης. Το 2022, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά της Κακοποίησης των Παιδιών, αναφέρθηκε δημόσια στην ανάγκη να σπάσει η σιωπή γύρω από την κακοποίηση των ανηλίκων και υπογράμμισε ότι μερίδιο στην προσπάθεια προστασίας των παιδιών έχει και η ίδια η κοινωνία.
Η αναφορά αυτή δεν είναι μια λεπτομέρεια.
Ανάμεσα στην προστασία του παιδιού και στη σύγχρονη αντίληψη της κοινωνικής προσφοράς υπάρχει μια βαθύτερη σχέση: η προσφορά δεν αρχίζει πάντοτε από το χρήμα. Αρχίζει από την αναγνώριση της ανάγκης.
Να βλέπεις.
Να ακούς.
Να μην προσπερνάς.
Να κάνεις ορατό εκείνο που για πολλούς παραμένει αθέατο.
Και, κυρίως, να αντιλαμβάνεσαι ότι πίσω από κάθε κοινωνικό ζήτημα υπάρχει ένας άνθρωπος.
Στην περίπτωση των παιδιών, η έννοια αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος. Ένα παιδί δεν έχει επιλέξει την ευαλωτότητά του. Δεν έχει επιλέξει την ασθένεια, την κακοποίηση, την εγκατάλειψη ή τις συνθήκες μέσα στις οποίες θα μεγαλώσει. Η προστασία του, επομένως, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως πράξη περιστασιακής ευαισθησίας.
Είναι υπόθεση πολιτισμού.
Και είναι ακριβώς εδώ όπου η κοινωνική προσφορά μπορεί να συναντήσει έναν άλλο κόσμο:
την επιστήμη.
Η συνάντηση αυτή δεν είναι θεωρητική.
Στις 26 Σεπτεμβρίου 2025, κατά την παρουσία της στη Νέα Υόρκη στο πλαίσιο της Εβδομάδας Υψηλού Επιπέδου της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ, η Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη επισκέφθηκε το εργαστήριο της καθηγήτριας Βιοϊατρικής Μηχανικής Elisa Konofagou στο Columbia University Irving Medical Center. Εκεί ενημερώθηκε για την έρευνα σχετικά με τη χρήση εστιασμένων υπερήχων για το προσωρινό άνοιγμα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού και τη διερεύνηση της δυνατότητας βελτίωσης της χορήγησης χημειοθεραπευτικών φαρμάκων στον εγκέφαλο.
Κατά την επίσκεψη πραγματοποιήθηκε επίσης συνάντηση με τον Καθηγητή Στέργιο Ζαχαρούλη, ειδικό στην παιδιατρική νευρο-ογκολογία, και επίδειξη της τεχνικής, η οποία διερευνάται σε κλινικές δοκιμές φάσης I/II στο Columbia University Irving Medical Center σε παιδιά με διάχυτο διάμεσο γλοίωμα, έναν σπάνιο και ιδιαίτερα δύσκολο καρκίνο του εγκεφάλου.
Στην προσέγγιση που διερευνούν οι ερευνητικές ομάδες, εστιασμένα υπερηχητικά κύματα κατευθύνονται προς συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου. Μικροφυσαλίδες που κυκλοφορούν στο αίμα ανταποκρίνονται στην επίδραση των υπερήχων και συμβάλλουν στο προσωρινό και ελεγχόμενο άνοιγμα του αιματοεγκεφαλικού φραγμού, δημιουργώντας μια δίοδο που μπορεί να διευκολύνει τη χορήγηση θεραπευτικών φαρμάκων προς τον όγκο.
Δεν επρόκειτο, επομένως, απλώς για μια επίσκεψη σε έναν γενικό επιστημονικό χώρο.
Ήταν μια συνάντηση με ένα από τα πλέον απαιτητικά πεδία της σύγχρονης παιδιατρικής ογκολογίας: την προσπάθεια να αντιμετωπιστεί ένα από τα φυσικά εμπόδια που δυσχεραίνουν την αποτελεσματική μεταφορά θεραπευτικών ουσιών στον εγκέφαλο.
Η εικόνα είναι σχεδόν συγκλονιστικά απλή:
Ένα παιδί.
Ένας όγκος.
Ένας βιολογικός φραγμός.
Και μια επιστήμη που προσπαθεί να βρει έναν ασφαλή και αποτελεσματικό τρόπο να τον υπερβεί.
Η ίδια η τεχνολογία δεν είναι φιλανθρωπία.
Είναι έρευνα.
Είναι βιοϊατρική μηχανική, ογκολογία, νευροεπιστήμη, κλινική έρευνα και πολυεπιστημονική συνεργασία.
Όμως η έρευνα χρειάζεται πόρους, χρόνο, υποδομές και ανθρώπους που θα πιστέψουν στην αξία της ακόμη και πριν υπάρξει το τελικό αποτέλεσμα.
Και εδώ η έννοια της κοινωνικής προσφοράς αποκτά μια διαφορετική διάσταση.
Η έρευνα δεν μπορεί να υποσχεθεί ότι κάθε επιστημονική υπόθεση θα επιβεβαιωθεί. Δεν μπορεί να γνωρίζει από την πρώτη ημέρα ποια ιδέα θα οδηγήσει σε μια αποτελεσματική θεραπευτική εφαρμογή.
Μπορεί, όμως, να δημιουργήσει νέες δυνατότητες εκεί όπου σήμερα οι θεραπευτικές επιλογές παραμένουν περιορισμένες.
Αυτό είναι ένα από τα σημεία στα οποία η φιλανθρωπία μπορεί να συναντήσει την επιστήμη.
Όχι ως υποκατάστατο της επιστήμης.
Αλλά ως δύναμη που μπορεί να της προσφέρει πρόσθετους πόρους για να συνεχίσει.
Η επίσκεψη της Μαρέβας Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη δεν συνδέεται, σύμφωνα με τα διαθέσιμα δημοσιευμένα στοιχεία, με χρηματοδότηση της συγκεκριμένης ερευνητικής προσπάθειας. Η σημασία της βρίσκεται σε διαφορετικό επίπεδο: στην ενημέρωση για την έρευνα, στη δημόσια ανάδειξή της και στη δυνατότητα μιας επιστημονικής προσπάθειας να γίνει περισσότερο ορατή στην κοινωνία.
Η διάκριση αυτή είναι ουσιώδης.
Άλλο είναι ο ερευνητής.
Άλλο το πανεπιστήμιο και το εργαστήριο.
Άλλο ο ιδιώτης δωρητής.
Και άλλο ο άνθρωπος με δημόσια παρουσία που μπορεί να στρέψει την προσοχή της κοινωνίας προς μια επιστημονική προσπάθεια.
Στο ίδιο το Columbia υπάρχει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πρώτου είδους προσφοράς. Το 2020 ανακοινώθηκε δωρεά 4 εκατομμυρίων δολαρίων από τον Gary M. Fegel, ιδρυτή και πρόεδρο του Διοικητικού Συμβουλίου του Fegel Family Foundation, για τη δημιουργία της Initiative for Drug Delivery Innovation in Childhood Brain Tumors.
Η πρωτοβουλία δημιουργήθηκε με σκοπό την ανάπτυξη καινοτόμων προσεγγίσεων για τη χορήγηση φαρμάκων και την προώθηση κλινικών ερευνητικών προσπαθειών για παιδιατρικούς όγκους του εγκεφάλου. Συνδύασε πεδία όπως η βιοϊατρική μηχανική, η βιοπληροφορική, η ογκολογία και η νευροχειρουργική, επιδιώκοντας να αντιμετωπίσει ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα της θεραπείας των εγκεφαλικών όγκων: το πώς το κατάλληλο φάρμακο μπορεί να φτάσει αποτελεσματικότερα στον θεραπευτικό στόχο.
Το παράδειγμα αυτό δείχνει τι μπορεί να συμβεί όταν η ιδιωτική φιλανθρωπία συναντά την οργανωμένη επιστημονική έρευνα.
Δεν ήταν μια δωρεά που «αντικατέστησε» την επιστήμη.
Ήταν ένας πρόσθετος πόρος που επέτρεψε στην επιστήμη να κινηθεί.
Και αυτή είναι μια κρίσιμη διάκριση.
Ο ερευνητής έχει την επιστημονική ιδέα.
Το πανεπιστήμιο διαθέτει την υποδομή και το θεσμικό περιβάλλον.
Ο γιατρός επιχειρεί να μεταφέρει την έρευνα προς τον ασθενή.
Ο δωρητής μπορεί να διαθέσει πόρους.
Η κοινωνία μπορεί να δημιουργήσει ενδιαφέρον και υποστήριξη.
Και η δημόσια παρουσία μπορεί να συμβάλει ώστε μια δύσκολη επιστημονική προσπάθεια να γίνει περισσότερο ορατή.
Υπό αυτή την έννοια, η παρουσία της Μαρέβας Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη στο Columbia μπορεί να ιδωθεί και σε μια ευρύτερη κοινωνική και συμβολική διάσταση: ως μια συνάντηση της δημόσιας ευαισθητοποίησης για το παιδί με ένα από τα πλέον απαιτητικά πεδία της σύγχρονης παιδιατρικής έρευνας.
Η επίσκεψή της στην ερευνητική ομάδα της Elisa Konofagou, η ενημέρωσή της για την τεχνολογία των εστιασμένων υπερήχων και η συνάντησή της με τον Καθηγητή Στέργιο Ζαχαρούλη έφεραν στο προσκήνιο μια επιστημονική προσπάθεια που αφορά παιδιά αντιμέτωπα με εξαιρετικά δύσκολες διαγνώσεις.
Γιατί η επιστήμη χρειάζεται τους ανθρώπους που την υπηρετούν, αλλά χρειάζεται επίσης μια κοινωνία ικανή να αντιλαμβάνεται τη σημασία της, να αναγνωρίζει τις ανάγκες της και να στηρίζει τον μακρύ δρόμο από την ερευνητική ιδέα έως την πιθανή θεραπευτική εφαρμογή.
Και όταν στο επίκεντρο βρίσκεται το παιδί, αυτή η συνάντηση αποκτά βαθύτερη διάσταση: αφορά όχι μόνο το παρόν μιας δύσκολης ασθένειας, αλλά και την προσπάθεια να δημιουργηθούν περισσότερες θεραπευτικές δυνατότητες για την επόμενη γενιά.
Η Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη έχει σπουδάσει στο Columbia University, όπου απέκτησε Master of International Affairs από το School of International and Public Affairs. Έχει επίσης συμβάλει στην ίδρυση του Columbia Global Center στην Αθήνα και συμμετέχει στο Senior Council του Κέντρου.
Κατά την επίσκεψή της στο εργαστήριο της Elisa Konofagou αναφέρθηκε στο ενδιαφέρον με το οποίο παρακολουθούσε το έργο της και εξέφρασε την ικανοποίησή της για την εξέλιξη της τεχνολογίας και την αφοσίωση των γιατρών και των ερευνητών που συμμετέχουν στην προσπάθεια.
Η Konofagou, από την πλευρά της, ανέφερε ότι η συζήτηση αφορούσε τόσο όσα απαιτούνται για τη θεραπευτική αντιμετώπιση αυτού του ευάλωτου πληθυσμού όσο και την προοπτική να καταστεί κάποτε η συγκεκριμένη τεχνική διαθέσιμη και σε ασθενείς στην Ελλάδα.
Και ίσως εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία.
Η κοινωνική προσφορά του 21ου αιώνα δεν χρειάζεται να μετριέται αποκλειστικά από το ποσό μιας δωρεάς. Μπορεί να εκφράζεται με διαφορετικούς τρόπους — αρκεί να διακρίνουμε πάντοτε με ακρίβεια ποιος χρηματοδοτεί, ποιος ερευνά, ποιος θεραπεύει και ποιος αναδεικνύει.
Υπάρχει η γέφυρα από τον δωρητή προς το εργαστήριο.
Υπάρχει η γέφυρα από τον ερευνητή προς τον γιατρό.
Υπάρχει η γέφυρα από την επιστήμη προς τον ασθενή.
Και υπάρχει η γέφυρα από μια δύσκολη επιστημονική προσπάθεια προς την κοινωνία που πρέπει πρώτα να τη γνωρίσει για να μπορέσει να αντιληφθεί τη σημασία της.
Γιατί ένα παιδί που βρίσκεται σήμερα απέναντι σε μια δύσκολη διάγνωση δεν χρειάζεται μόνο τη θεραπεία που ήδη υπάρχει.
Χρειάζεται η κοινωνία να έχει φροντίσει ώστε να αναζητηθεί και η θεραπεία που ακόμη δεν υπάρχει.
Χρειάζεται οι επιστήμονες να έχουν τη δυνατότητα να ερευνήσουν.
Χρειάζεται τα πανεπιστήμια να μπορούν να καινοτομήσουν.
Χρειάζονται ιδιώτες δωρητές που μπορούν και επιλέγουν να στηρίξουν την έρευνα.
Και χρειάζονται, σε διαφορετικό επίπεδο, άνθρωποι με δημόσια παρουσία που επιλέγουν να στρέφουν την προσοχή προς επιστημονικές προσπάθειες και κοινωνικά ζητήματα που διαφορετικά μπορεί να παραμείνουν μακριά από το ευρύ κοινό.
Αυτό είναι ίσως το ουσιαστικότερο νόημα της κοινωνικής προσφοράς όταν υπερβαίνει την απλή πράξη της δωρεάς.
Δεν είναι μόνο πόσα δίνεις.
Είναι και τι βοηθάς να γίνει δυνατό.
Ένα καταφύγιο για ένα κακοποιημένο παιδί.
Μια φωνή απέναντι στη σιωπή.
Μια κοινωνία που μαθαίνει να προστατεύει.
Ένα εργαστήριο που αναζητά έναν νέο δρόμο.
Μια ερευνητική ομάδα που επιχειρεί να υπερβεί έναν βιολογικό φραγμό.
Μια θεραπευτική δυνατότητα που ακόμη διερευνάται.
Όλα αυτά μπορεί να φαίνονται μεταξύ τους διαφορετικά.
Στην πραγματικότητα, όμως, μπορούν να συναντηθούν σε έναν κοινό παρονομαστή:
στην αξία που αποδίδουμε στην ανθρώπινη ζωή και στην προσπάθεια να δημιουργούμε περισσότερες δυνατότητες για το μέλλον της.
Ίσως γι’ αυτό η παρουσία της Μαρέβας Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη σε έναν χώρο παιδιατρικής έρευνας παρουσιάζει ενδιαφέρον πέρα από την ίδια την επίσκεψη.
Όχι επειδή η επίσκεψη αποτελεί από μόνη της φιλανθρωπική χρηματοδότηση — δεν αποτελεί.
Αλλά επειδή μπορεί να συμβάλει ώστε μια δύσκολη επιστημονική προσπάθεια να γίνει περισσότερο γνωστή, να συζητηθεί και να συναντήσει μια κοινωνία που αντιλαμβάνεται καλύτερα γιατί η έρευνα χρειάζεται χρόνο, πόρους και υποστήριξη.
Εκεί ανοίγει μια ευρύτερη συζήτηση για το πώς μπορεί να νοηθεί σήμερα η κοινωνική προσφορά.
Δεν είναι μόνο το χέρι που δίνει.
Είναι και το βλέμμα που αναγνωρίζει.
Η φωνή που αναδεικνύει.
Η παρουσία που συνδέει.
Η κοινωνία που κινητοποιείται.
Και η επιστήμη που συνεχίζει να αναζητά την απάντηση.
Γιατί η μεγαλύτερη κοινωνική προσφορά δεν είναι πάντοτε εκείνη που φαίνεται περισσότερο.
Μπορεί να είναι εκείνη που δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε, κάποτε, ένα παιδί να αποκτήσει μια θεραπευτική δυνατότητα που σήμερα δεν υπάρχει.
Και τότε η φιλανθρωπία δεν κοιτάζει μόνο το τραύμα του χθες.
Κοιτάζει το παιδί του σήμερα.
Και επενδύει στο αύριο.
Γιατί η φιλανθρωπία μπορεί να ανακουφίσει μια ζωή σήμερα· όταν στηρίζει υπεύθυνα την επιστήμη, μπορεί να συμβάλει ώστε να δημιουργηθούν οι θεραπευτικές δυνατότητες του αύριο.
