23η συνέντευξη – σε τρεις γλώσσες – με τον Διεθνούς Φήμης Καρδιοχειρουργό Καθηγητή Αυξέντιο Καλαγκό

Η Γέννηση της Επιστημονικής Ιατρικής και η Διαχρονική Ηθική του Θεραπεύειν

Ράνια Γάτου

Γενική Γραμματέας Διεθνούς Ανθρωπιστικού Φορέα Coeurs Pour Tous
Μελετήτρια Καρδιοχειρουργικής
Ερευνήτρια Πολιτισμικού Λόγου
Ποιήτρια – Εικαστικός

Σύντομο βιογραφικό σημείωμα του Καθηγητή Αυξέντιου Καλαγκού

Ο Καθηγητής Αυξέντιος Καλαγκός αποτελεί μία από τις σημαντικές σύγχρονες προσωπικότητες της διεθνούς καρδιοχειρουργικής, με μακρά επιστημονική πορεία, ερευνητική δραστηριότητα και ιδιαίτερη συμβολή στην εξέλιξη της καρδιοχειρουργικής επιστήμης. Το έργο του συνδέει την υψηλή εξειδίκευση της σύγχρονης χειρουργικής με μια βαθιά ανθρωπιστική αντίληψη για την ιατρική. Η προσέγγισή του αναδεικνύει ότι η καρδιοχειρουργική δεν αποτελεί μόνο πεδίο τεχνικής ακρίβειας, αλλά και χώρο όπου η επιστήμη συναντά την ευθύνη, την ηθική και τον σεβασμό προς την ανθρώπινη ζωή. Στη συνέντευξη αυτή ο Καθηγητής Αυξέντιος Καλαγκός αναδεικνύει τη διαχρονική σχέση ανάμεσα στην ιπποκρατική σκέψη και στη σύγχρονη ιατρική πράξη, φωτίζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι αρχές της φύσεως, της θεραπείας και της φροντίδας του ανθρώπου εξακολουθούν να εμπνέουν την επιστήμη του 21ου αιώνα.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η ιστορία της Ιατρικής δεν είναι απλώς η ιστορία της θεραπείας των ασθενειών. Είναι η ιστορία της ανθρώπινης σκέψης απέναντι στη ζωή, στον πόνο και στον θάνατο. Πολύ πριν η επιστήμη αποκτήσει μικροσκόπια, αξονικούς τομογράφους, γονιδιακή μηχανική και τεχνητή νοημοσύνη, ένας Έλληνας ιατρός από την Κω διατύπωσε μια επαναστατική ιδέα: ότι η νόσος δεν αποτελεί τιμωρία των θεών αλλά φυσικό φαινόμενο, το οποίο μπορεί να κατανοηθεί μέσω της παρατήρησης, της εμπειρίας και της λογικής.

Με τον Ιπποκράτη γεννήθηκε για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας μια ιατρική απαλλαγμένη από τη μαγεία και τη δεισιδαιμονία. Η συστηματική κλινική παρατήρηση, η αιτιολογική ερμηνεία της νόσου, η πρόγνωση, η τεκμηριωμένη θεραπευτική παρέμβαση και, κυρίως, η ηθική ευθύνη του ιατρού συγκρότησαν ένα επιστημονικό οικοδόμημα που εξακολουθεί να στηρίζει τη σύγχρονη ιατρική, παρά την τεχνολογική της εξέλιξη. Σήμερα, περισσότερο από δυόμισι χιλιάδες χρόνια αργότερα, η ιατρική βρίσκεται ενώπιον μιας νέας ιστορικής καμπής. Η τεχνητή νοημοσύνη αναλύει εκατομμύρια ιατρικά δεδομένα σε ελάχιστο χρόνο. Η γονιδιακή θεραπεία επιτρέπει την τροποποίηση του ίδιου του γενετικού κώδικα. Η ρομποτική χειρουργική επεκτείνει τις δυνατότητες του ανθρώπινου χεριού, ενώ η υπολογιστική βιολογία μετασχηματίζει την έννοια της διάγνωσης.

Ωστόσο, όσο εντυπωσιακή κι αν είναι η τεχνολογική πρόοδος, παραμένει αναλλοίωτο ένα θεμελιώδες ερώτημα: ποια είναι τα όρια της ιατρικής ισχύος όταν διακυβεύεται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια; Ο Ιπποκράτης δεν μας κληροδότησε απλώς έναν όρκο. Μας κληροδότησε μια φιλοσοφία της ευθύνης. Μια αντίληψη σύμφωνα με την οποία ο ιατρός δεν είναι απλώς τεχνικός της θεραπείας, αλλά φορέας επιστημονικής γνώσης, ηθικής κρίσης και βαθιάς ανθρωπιστικής συνείδησης.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, επιχειρούμε έναν διάλογο ανάμεσα στην αρχαία ελληνική σκέψη και τη σύγχρονη καρδιοχειρουργική. Ο Διεθνούς Φήμης Καρδιοχειρουργός Καθηγητής Αυξέντιος Καλαγκός καλείται να αναστοχαστεί όχι μόνο την ιστορική παρακαταθήκη του Ιπποκράτη, αλλά και τη διαχρονική της σημασία μέσα στις προκλήσεις του 21ου αιώνα. Διότι ίσως η μεγαλύτερη κατάκτηση της αρχαίας ελληνικής ιατρικής δεν ήταν η θεραπεία του σώματος, αλλά η κατανόηση ότι η επιστήμη οφείλει πάντοτε να υπηρετεί τον άνθρωπο και ποτέ να τον υπερβαίνει.

Ιπποκρατικές αναφορές – Η φωνή της αρχαίας ιατρικής σκέψης

«Ἡ φύσις τῶν νοσημάτων ἰητρική ἐστιν.»
(Απόδοση: Η ίδια η φύση των ασθενειών αποτελεί έναν οδηγό για την ιατρική.)

Η φράση αυτή εκφράζει τη θεμελιώδη ιπποκρατική αντίληψη ότι ο ιατρός οφείλει πρώτα να κατανοήσει τη λειτουργία της φύσεως και τους μηχανισμούς της νόσου, πριν επιχειρήσει τη θεραπευτική παρέμβαση.

«Ὠφελέειν ἢ μὴ βλάπτειν.»
(Απόδοση: Να ωφελείς ή τουλάχιστον να μην βλάπτεις.)

Η αρχή αυτή αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της ιατρικής ηθικής και εξακολουθεί να βρίσκεται στον πυρήνα της σύγχρονης βιοηθικής.

«Ὁ βίος βραχύς, ἡ δὲ τέχνη μακρή.»
(Απόδοση: Η ζωή είναι σύντομη, ενώ η τέχνη της ιατρικής μακρά.)

Η ιπποκρατική αυτή σκέψη υπενθυμίζει ότι η ιατρική αποτελεί μια διαρκή αναζήτηση γνώσης και σοφίας, η οποία μεταδίδεται από γενιά σε γενιά.

1η ΕΡΩΤΗΣΗ

Η Γέννηση της Επιστημονικής Σκέψης στην Ιατρική

ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ

Κύριε Καθηγητά,

πολλοί ιστορικοί της επιστήμης θεωρούν ότι με τον Ιπποκράτη πραγματοποιείται μία από τις σημαντικότερες γνωσιολογικές τομές στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Για πρώτη φορά η ασθένεια παύει να αποδίδεται στη θεϊκή βούληση και αντιμετωπίζεται ως φυσικό φαινόμενο, υποκείμενο σε παρατήρηση, ορθολογική ανάλυση και εμπειρική τεκμηρίωση.

Η μετάβαση αυτή δεν σηματοδοτεί απλώς τη γέννηση της ιατρικής επιστήμης· εγκαινιάζει έναν νέο τρόπο σκέψης, σύμφωνα με τον οποίο η γνώση θεμελιώνεται στην παρατήρηση και όχι στην αυθεντία, στην απόδειξη και όχι στον μύθο.

Σήμερα, δύο χιλιετίες αργότερα, η ιατρική διαθέτει τεχνολογικά μέσα που ο Ιπποκράτης δεν θα μπορούσε ποτέ να φανταστεί. Παρ’ όλα αυτά, η αξία της κλινικής παρατήρησης, της λογικής κρίσης και της ηθικής ευθύνης εξακολουθεί να αποτελεί τον πυρήνα της ιατρικής πράξης.

Πιστεύετε ότι η μεγαλύτερη κληρονομιά του Ιπποκράτη δεν είναι οι θεραπευτικές του μέθοδοι, αλλά ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο μας δίδαξε να σκεπτόμαστε επιστημονικά; Και πώς αυτή η ιπποκρατική μεθοδολογία εξακολουθεί να καθοδηγεί έναν σύγχρονο καρδιοχειρουργό μπροστά στις πιο σύνθετες αποφάσεις της κλινικής πράξης;

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΑΥΞΕΝΤΙΟΥ ΚΑΛΑΓΚΟΥ

ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΥΞΕΝΤΙΟΣ ΚΑΛΑΓΚΟΣ:

Πιστεύω ότι η σημαντικότερη κληρονομιά του Ιπποκράτη δεν είναι κάποια συγκεκριμένη θεραπευτική τεχνική, αλλά η εγκαθίδρυση ενός νέου τρόπου γνώσης. Με τον Ιπποκράτη, η ιατρική παύει να είναι σύνολο εμπειρικών πρακτικών και μετατρέπεται σε μεθοδολογία σκέψης. Η νόσος δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μεταφυσικό συμβάν, αλλά ως φαινόμενο που διαθέτει αιτία, πορεία και δυνατότητα κατανόησης.

Αυτή η μεταβολή είναι βαθύτερη από οποιαδήποτε θεραπευτική ανακάλυψη. Ο Ιπποκράτης εισάγει την ιδέα ότι ο ιατρός οφείλει να παρατηρεί, να συγκρίνει, να ερμηνεύει και να προβλέπει. Η πρόγνωση, που κατέχει κεντρική θέση στο ιπποκρατικό έργο, δεν είναι απλώς τεχνική πρόβλεψη της εξέλιξης μιας νόσου· είναι άσκηση επιστημονικής ευθύνης. Ο ιατρός καλείται να γνωρίζει όχι μόνο τι συμβαίνει, αλλά και τι πιθανόν θα συμβεί.

Στη σύγχρονη καρδιοχειρουργική, παρά την ύπαρξη εξαιρετικά εξελιγμένων απεικονιστικών και υπολογιστικών εργαλείων, η θεμελιώδης αυτή αρχή παραμένει αμετάβλητη. Οι εξετάσεις παρέχουν δεδομένα· η ιατρική κρίση παρέχει νόημα στα δεδομένα. Ένας αξονικός τομογράφος μπορεί να απεικονίσει με ακρίβεια την ανατομία της αορτής, αλλά δεν μπορεί να αποφασίσει πότε ο κίνδυνος της επέμβασης είναι μικρότερος από τον κίνδυνο της αναμονής. Αυτή η απόφαση απαιτεί σύνθεση γνώσης, εμπειρίας και ηθικής ευθύνης.

Κλινικό παράδειγμα

Θα αναφέρω ένα περιστατικό που αποτυπώνει τη διαχρονικότητα της ιπποκρατικής μεθοδολογίας.

Παιδί ηλικίας επτά ετών προσήλθε με σύνθετη συγγενή καρδιοπάθεια, πολλαπλές προηγούμενες επεμβάσεις και προοδευτική καρδιακή ανεπάρκεια. Οι απεικονιστικές εξετάσεις ήταν εξαιρετικά λεπτομερείς: τρισδιάστατη ανασύνθεση της καρδιάς, αιμοδυναμική χαρτογράφηση, υπολογιστική εκτίμηση ροών. Θεωρητικά διαθέταμε περισσότερες πληροφορίες από οποιονδήποτε ιατρό στην ιστορία.

Το κρίσιμο ερώτημα όμως δεν ήταν τεχνικό. Ήταν αν η νέα επέμβαση θα πρόσφερε πραγματική πιθανότητα λειτουργικής ζωής ή αν θα παρέτεινε απλώς μια κατάσταση υψηλού βιολογικού φορτίου χωρίς ουσιαστικό όφελος για το παιδί.

Η τελική απόφαση δεν προέκυψε από έναν αλγόριθμο. Προέκυψε από συστηματική κλινική παρατήρηση: πώς κουραζόταν το παιδί, πώς ανέπνεε, πώς αλληλεπιδρούσε με τους γονείς του, ποια ήταν η πραγματική ποιότητα της καθημερινότητάς του. Αυτές οι πληροφορίες δεν αποτυπώνονταν πλήρως σε καμία εξέταση, αλλά ήταν καθοριστικές για την ιατρική κρίση.

Τελικά προχωρήσαμε σε επέμβαση υψηλού κινδύνου, η οποία είχε επιτυχή έκβαση. Εκ των υστέρων, η σημαντικότερη παράμετρος δεν ήταν η τεχνική επιτυχία, αλλά το γεγονός ότι η απόφαση στηρίχθηκε σε μια ολιστική εκτίμηση του ανθρώπου και όχι αποκλειστικά της καρδιάς του.

Η ιπποκρατική μέθοδος στον 21ο αιώνα

Εδώ ακριβώς συναντάται ο Ιπποκράτης με τη σύγχρονη ιατρική. Η τεχνολογία πολλαπλασιάζει την ακρίβεια της παρατήρησης, αλλά δεν καταργεί την ανάγκη για φρόνηση. Οι αρχαίοι Έλληνες διέκριναν τη γνώση από τη σοφία. Η γνώση αφορά το τι είναι δυνατό· η σοφία αφορά το τι πρέπει να γίνει.

Ένας καρδιοχειρουργός καλείται συχνά να αποφασίσει υπό συνθήκες αβεβαιότητας, όπου καμία εξέταση δεν παρέχει απόλυτη βεβαιότητα. Εκεί η ιπποκρατική παράδοση παραμένει ζωντανή: προσεκτική παρατήρηση, σεβασμός προς τον ασθενή, επίγνωση των ορίων της ιατρικής και ανάληψη προσωπικής ευθύνης για την απόφαση.

Η μεγαλύτερη απειλή της εποχής μας δεν είναι η έλλειψη δεδομένων, αλλά η ψευδαίσθηση ότι τα δεδομένα αρκούν από μόνα τους. Ο Ιπποκράτης θα μας υπενθύμιζε ότι η ιατρική αρχίζει όταν ο ιατρός μετατρέπει την πληροφορία σε κατανόηση και την κατανόηση σε υπεύθυνη πράξη.

Γι’ αυτό θεωρώ ότι η ουσιαστικότερη κληρονομιά του δεν είναι κάποια θεραπευτική συνταγή που ανήκει στο παρελθόν. Είναι η διαρκής απαίτηση να σκεπτόμαστε επιστημονικά χωρίς να παύουμε να βλέπουμε τον ασθενή ως άνθρωπο. Και αυτή η απαίτηση παραμένει σήμερα εξίσου αναγκαία όσο και στην Κω του 5ου αιώνα π.Χ.

Η έννοια της φύσεως στην Ιπποκρατική Σκέψη και η σύγχρονη ιατρική πράξη

Στο Μέρος Γ΄ ακολουθεί η δεύτερη ερώτηση της συνέντευξης, η οποία εστιάζει στην κεντρική έννοια της φύσεως στην ιπποκρατική ιατρική παράδοση και στη διαχρονική της σημασία για την κατανόηση του ανθρώπινου οργανισμού. Ο Καθηγητής Αυξέντιος Καλαγκός αναλύει τη σχέση ανάμεσα στην αρχαία ιπποκρατική αντίληψη της φυσικής ισορροπίας και στη σύγχρονη βιοϊατρική γνώση, παρουσιάζοντας ένα νέο, χαρακτηριστικό κλινικό παράδειγμα από τον χώρο της σύγχρονης καρδιοχειρουργικής.

Μέσα από το παράδειγμα αυτό αναδεικνύεται ότι η ιατρική, παρά την τεχνολογική της εξέλιξη, εξακολουθεί να στηρίζεται σε μια θεμελιώδη αρχή που ήδη είχε διατυπωθεί από τον Ιπποκράτη: την ανάγκη κατανόησης της φύσεως του ανθρώπου πριν από κάθε θεραπευτική παρέμβαση. Η χειρουργική πράξη δεν αποτελεί απλή τεχνική διόρθωση, αλλά έναν διάλογο ανάμεσα στη γνώση, στη βιολογία του οργανισμού και στην αποκατάσταση της αρμονίας της ζωής.

ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ

Ερώτηση 2:
Ποια είναι η σημασία της έννοιας της φύσεως στην ιπποκρατική σκέψη και πώς αυτή η αρχή μπορεί να συνομιλήσει με τη σύγχρονη καρδιοχειρουργική και τις νέες θεραπευτικές προσεγγίσεις;

Απάντηση Καθηγητή Αυξέντιου Καλαγκού

Η έννοια της φύσεως αποτελεί έναν από τους βαθύτερους πυλώνες της ιπποκρατικής σκέψης. Για τον Ιπποκράτη και την ιατρική παράδοση που διαμορφώθηκε γύρω από το έργο του, η φύσις δεν ήταν απλώς η βιολογική υπόσταση του ανθρώπου, αλλά η εσωτερική δύναμη που διέπει τον οργανισμό, η ικανότητά του να διατηρεί την ισορροπία του, να αντιδρά, να προσαρμόζεται και, όταν αυτό είναι δυνατόν, να αποκαθιστά την υγεία του.

Ο ιατρός, σύμφωνα με αυτή την αντίληψη, δεν είναι εκείνος που επιβάλλει αυθαίρετα μια εξωτερική λύση πάνω στο σώμα, αλλά εκείνος που μελετά τη φύση του ασθενούς, κατανοεί τους μηχανισμούς της νόσου και παρεμβαίνει με τρόπο που υποστηρίζει τις φυσικές δυνατότητες αποκατάστασης του οργανισμού. Αυτή η αρχή παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη στη σύγχρονη καρδιοχειρουργική. Παρά την εντυπωσιακή πρόοδο της τεχνολογίας, των μηχανικών υποστηρικτικών συστημάτων και των προηγμένων χειρουργικών τεχνικών, η επιτυχία μιας επέμβασης δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνική αρτιότητα του χειρουργού. Εξαρτάται από τη βαθιά κατανόηση της μοναδικής βιολογικής πραγματικότητας κάθε ασθενούς.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από τη σύγχρονη καρδιοχειρουργική αφορά έναν ασθενή με σοβαρή ανεπάρκεια μίας καρδιακής βαλβίδας. Η παλαιότερη προσέγγιση συχνά οδηγούσε στην πλήρη αντικατάσταση της βαλβίδας με τεχνητό μόσχευμα. Σήμερα, η σύγχρονη χειρουργική προσπαθεί, όπου είναι δυνατόν, να σεβαστεί τη φυσική δομή της καρδιάς και να αποκαταστήσει τη λειτουργία της μέσω επανορθωτικών τεχνικών.

Η επιλογή της επιδιόρθωσης αντί της αντικατάστασης δεν αποτελεί μόνο τεχνική απόφαση. Αποτελεί εφαρμογή της ιπποκρατικής αρχής: να διατηρείται και να υποστηρίζεται ό,τι η φύσις έχει δημιουργήσει με μοναδικό τρόπο.

Σε έναν τέτοιο ασθενή, ο χειρουργός δεν αντιμετωπίζει απλώς ένα ανατομικό πρόβλημα. Μελετά τη λειτουργία της καρδιάς ως ενός ζωντανού συστήματος, αξιολογεί τη δυνατότητα προσαρμογής του μυοκαρδίου, την ηλικία, τη συνολική κατάσταση του οργανισμού και σχεδιάζει την επέμβαση με στόχο την αποκατάσταση της φυσιολογικής αρμονίας. Αυτό είναι το μεγάλο μάθημα της ιπποκρατικής παράδοσης: η ιατρική πρόοδος δεν σημαίνει απομάκρυνση από τη φύση του ανθρώπου, αλλά βαθύτερη κατανόησή της. Όσο περισσότερο εξελίσσεται η επιστήμη, τόσο περισσότερο αναγνωρίζουμε ότι η θεραπεία απαιτεί σεβασμό προς την πολυπλοκότητα της ζωής.

Η σύγχρονη καρδιοχειρουργική, με τα νέα της επιτεύγματα, συνεχίζει ουσιαστικά έναν διάλογο που ξεκίνησε πριν από χιλιάδες χρόνια: τον διάλογο ανάμεσα στη γνώση του ιατρού και στη σοφία της φύσεως.

Η Ιατρική ως ηθική πράξη: από τον Ιπποκρατικό Όρκο στη σύγχρονη καρδιοχειρουργική

Στο Μέρος Δ΄ η συζήτηση μεταφέρεται από τη φιλοσοφική έννοια της φύσεως στη βαθύτερη ηθική διάσταση της ιατρικής πράξης. Η ιπποκρατική παράδοση δεν αντιμετωπίζει την ιατρική μόνο ως επιστημονική γνώση ή τεχνική δεξιότητα, αλλά ως μια μορφή ευθύνης απέναντι στον άνθρωπο, στη ζωή και στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Η τρίτη ερώτηση της συνέντευξης επικεντρώνεται στο κατά πόσο οι αρχές του Ιπποκράτη παραμένουν ζωντανές στη σύγχρονη εποχή της υψηλής τεχνολογίας, της τεχνητής νοημοσύνης και των εξαιρετικά προηγμένων χειρουργικών δυνατοτήτων.

ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ

Ερώτηση 3:
Σε μια εποχή όπου η ιατρική διαθέτει πρωτοφανείς τεχνολογικές δυνατότητες, ποια θέση εξακολουθεί να έχει η ηθική διάσταση της ιπποκρατικής παράδοσης και πώς αυτή εκφράζεται στη σύγχρονη καρδιοχειρουργική;

Απάντηση Καθηγητή Αυξέντιου Καλαγκού

Η ιατρική, πριν ακόμη γίνει επιστήμη με τη σύγχρονη έννοια του όρου, υπήρξε μια σχέση εμπιστοσύνης ανάμεσα στον ιατρό και τον ασθενή. Αυτή ακριβώς η σχέση βρίσκεται στον πυρήνα της ιπποκρατικής σκέψης. Ο Ιπποκράτης δεν άφησε μόνο ένα σύνολο θεραπευτικών αρχών· άφησε μια αντίληψη για το τι σημαίνει να είναι κάποιος ιατρός. Ο Ιπποκρατικός Όρκος εκφράζει μια θεμελιώδη ιδέα: η γνώση αποκτά πραγματική αξία μόνο όταν υπηρετεί τον άνθρωπο. Η ικανότητα του ιατρού να επεμβαίνει στο σώμα, ιδιαίτερα στη σύγχρονη χειρουργική, συνοδεύεται από μια μεγάλη ευθύνη. Όσο μεγαλύτερη είναι η δύναμη της ιατρικής, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι και η ηθική της συνείδηση.

Στην καρδιοχειρουργική αυτό γίνεται ιδιαίτερα εμφανές, διότι ο χειρουργός καλείται να λάβει αποφάσεις που αφορούν όχι μόνο την τεχνική αντιμετώπιση μιας πάθησης, αλλά την ίδια την ποιότητα και τη συνέχεια της ζωής ενός ανθρώπου.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αφορά έναν ηλικιωμένο ασθενή με σοβαρή καρδιακή νόσο, όπου οι διαθέσιμες τεχνικές επιτρέπουν θεωρητικά μία πολύπλοκη επέμβαση. Το ερώτημα όμως δεν είναι μόνο αν η επέμβαση μπορεί να πραγματοποιηθεί τεχνικά. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν η επέμβαση αυτή ανταποκρίνεται στο πραγματικό όφελος του ασθενούς, στις ανάγκες του, στην προσωπική του κατάσταση και στην επιθυμία του για τη ζωή. Η σύγχρονη ιατρική δεν πρέπει να μετατρέπεται σε απλή επίδειξη τεχνολογικής δυνατότητας. Η τεχνολογία είναι ένα πολύτιμο εργαλείο, αλλά ο τελικός σκοπός παραμένει ο ίδιος: η φροντίδα του ανθρώπου.

Ο ιατρός οφείλει να συνδυάζει την επιστημονική ακρίβεια με την ανθρώπινη κατανόηση. Η καρδιά δεν είναι μόνο ένα όργανο που αντλεί αίμα· είναι ένα σύμβολο της ίδιας της ζωής. Γι’ αυτό η καρδιοχειρουργική απαιτεί όχι μόνο χειρουργική δεξιοτεχνία, αλλά και βαθιά αίσθηση ευθύνης.

Η μεγάλη παρακαταθήκη του Ιπποκράτη είναι ότι η ιατρική δεν μετριέται μόνο από τις επιτυχίες της, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει κάθε άνθρωπο. Η θεραπεία δεν είναι απλώς η αποκατάσταση ενός οργάνου· είναι η αποκατάσταση της δυνατότητας του ανθρώπου να συνεχίσει να ζει με αξιοπρέπεια.

Έτσι, η σύγχρονη καρδιοχειρουργική, παρά την τεχνολογική της υπεροχή, παραμένει πιστή σε μια αρχαία αρχή: ο ασθενής δεν είναι μια περίπτωση, αλλά ένας μοναδικός άνθρωπος που εμπιστεύεται τη ζωή του στον ιατρό.

Μέρος Ε΄
Ιπποκράτης, Τεχνολογία και Τεχνητή Νοημοσύνη: Τα νέα όρια της Ιατρικής στον 21ο αιώνα

Η τέταρτη ερώτηση της συνέντευξης μεταφέρει τον διάλογο από τις διαχρονικές αρχές της ιπποκρατικής ιατρικής στις προκλήσεις της σύγχρονης εποχής. Η αλματώδης ανάπτυξη της βιοϊατρικής τεχνολογίας, των ψηφιακών εργαλείων και της Τεχνητής Νοημοσύνης δημιουργεί νέες δυνατότητες διάγνωσης και θεραπείας, αλλά παράλληλα θέτει κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με τα όρια της ανθρώπινης παρέμβασης.

Η σύγχρονη ιατρική καλείται πλέον να ισορροπήσει ανάμεσα στη δύναμη της τεχνολογίας και στη διαχρονική αξία της ανθρώπινης κρίσης, της ηθικής ευθύνης και της προσωπικής σχέσης ιατρού και ασθενούς.

ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ

Ερώτηση 4:
Κύριε Καθηγητά, πώς μπορεί η ιπποκρατική σκέψη να συνομιλήσει με τις νέες τεχνολογίες, την Τεχνητή Νοημοσύνη και τις εξελίξεις της σύγχρονης καρδιοχειρουργικής; Υπάρχουν όρια που η ιατρική δεν πρέπει να υπερβεί;

Απάντηση Καθηγητή Αυξέντιου Καλαγκού

Η τεχνολογία αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της ανθρώπινης γνώσης. Στην ιατρική, και ιδιαίτερα στην καρδιοχειρουργική, μας έχει επιτρέψει να πραγματοποιούμε επεμβάσεις που πριν από μερικές δεκαετίες θεωρούνταν αδύνατες. Η ανάπτυξη νέων χειρουργικών τεχνικών, η τρισδιάστατη απεικόνιση, η ρομποτική χειρουργική και τα συστήματα υποστήριξης αποφάσεων προσφέρουν στον ιατρό εργαλεία εξαιρετικής ακρίβειας.

Ωστόσο, η ιπποκρατική σκέψη μας υπενθυμίζει ότι η ιατρική δεν είναι μόνο τεχνική. Η γνώση χωρίς σοφία μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη χρήση της δύναμης που αποκτούμε. Η τεχνολογία πρέπει να παραμένει στην υπηρεσία του ανθρώπου και όχι ο άνθρωπος να προσαρμόζεται στις απαιτήσεις της τεχνολογίας.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συμβάλει σημαντικά στην ανάλυση μεγάλου όγκου ιατρικών δεδομένων, στην έγκαιρη διάγνωση και στη βελτίωση του σχεδιασμού μιας επέμβασης. Μπορεί να λειτουργήσει ως ένας πολύτιμος συνεργάτης του ιατρού. Δεν μπορεί όμως να αντικαταστήσει την ανθρώπινη κρίση, την εμπειρία, την εν-συναίσθηση και την ηθική ευθύνη.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα στη σύγχρονη καρδιοχειρουργική είναι η προεγχειρητική αξιολόγηση ενός ασθενούς υψηλού κινδύνου. Τα προηγμένα υπολογιστικά συστήματα μπορούν να αναλύσουν απεικονιστικές εξετάσεις, εργαστηριακά δεδομένα και πιθανούς κινδύνους μιας επέμβασης. Όμως η τελική απόφαση δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά σε έναν αλγόριθμο. Ο χειρουργός πρέπει να γνωρίζει τον άνθρωπο πίσω από τα δεδομένα: το ιστορικό του, τις προσδοκίες του, την ψυχολογική του κατάσταση, τις αξίες του και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη ζωή του.

Αυτή είναι η ουσία της ιπποκρατικής παρακαταθήκης. Ο Ιπποκράτης ΔΙΔΑΞΕ ότι Ο ΙΑΤΡΟΣ ΟΦΕΙΛΕΙ πρώτα να παρατηρεί, να κατανοεί και να σέβεται τη φύση του ανθρώπου. Σήμερα, στην εποχή της ψηφιακής ιατρικής, η αρχή αυτή γίνεται ακόμη πιο σημαντική.

Η μεγαλύτερη πρόκληση του 21ου αιώνα δεν είναι μόνο να θεραπεύσουμε περισσότερες ασθένειες, αλλά να διατηρήσουμε τον ανθρωπιστικό χαρακτήρα της ιατρικής. Η τεχνολογία μπορεί να δώσει στον ιατρό μεγαλύτερη δύναμη, αλλά η σοφία καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο αυτή η δύναμη θα χρησιμοποιηθεί. Η καρδιοχειρουργική του μέλλοντος θα είναι μια σύνθεση επιστήμης και ανθρωπιάς: η ακρίβεια της τεχνολογίας μαζί με την κρίση του ανθρώπου ιατρού.

Διότι, τελικά, η μεγαλύτερη πρόκληση της ιατρικής δεν είναι μόνο να παρατείνει τη ζωή, αλλά να προστατεύει την αξία της.

Μέρος ΣΤ΄
Ο Ιπποκράτης ως παγκόσμια πολιτιστική κληρονομιά και η θέση της ελληνικής ιατρικής σκέψης στη διεθνή επιστήμη

Η πέμπτη ερώτηση της συνέντευξης οδηγεί τον διάλογο στην ευρύτερη πολιτιστική και ιστορική διάσταση της ιπποκρατικής παράδοσης. Ο Ιπποκράτης δεν αποτελεί μόνο μια κορυφαία μορφή της αρχαίας ελληνικής ιατρικής· αποτελεί ένα παγκόσμιο σύμβολο της επιστημονικής σκέψης, της ηθικής ευθύνης και της ανθρωποκεντρικής προσέγγισης της θεραπείας. Η ιπποκρατική κληρονομιά ξεπερνά τα γεωγραφικά όρια της Ελλάδας και συνεχίζει να επηρεάζει τη σύγχρονη ιατρική εκπαίδευση, την κλινική πρακτική και τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται τον ρόλο του ιατρού.

ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ

Ερώτηση 5:
Ποια είναι η σημασία της ιπποκρατικής κληρονομιάς για τη σύγχρονη παγκόσμια ιατρική και ποιο είναι το μήνυμα που μπορεί να μεταφέρει η ελληνική ιατρική σκέψη στις νέες γενιές επιστημόνων;

Απάντηση Καθηγητή Αυξέντιου Καλαγκού

Ο Ιπποκράτης αποτελεί μία από τις σημαντικότερες μορφές στην ιστορία της ανθρωπότητας, διότι συνέβαλε αποφασιστικά στη μετάβαση από μια εμπειρική και συχνά μυθολογική αντίληψη της ασθένειας σε μια ιατρική που βασίζεται στην παρατήρηση, στη λογική σκέψη και στη συστηματική μελέτη του ανθρώπου.

Η μεγάλη του προσφορά δεν βρίσκεται μόνο στις ιατρικές γνώσεις της εποχής του, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο προσέγγισε την άσκηση της ιατρικής. Έθεσε στο επίκεντρο τον άνθρωπο και δημιούργησε ένα πρότυπο ιατρού που συνδυάζει την επιστημονική κατάρτιση με την ηθική ευθύνη.

Σήμερα, σε μια εποχή όπου η ιατρική έχει γίνει παγκόσμια και η επιστήμη εξελίσσεται με πρωτοφανή ταχύτητα, οι αρχές αυτές παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρες. Η γνώση, η έρευνα και η τεχνολογία είναι απαραίτητες, αλλά χωρίς σεβασμό προς τον άνθρωπο χάνουν τον πραγματικό τους σκοπό.

Στη σύγχρονη καρδιοχειρουργική αυτό το μήνυμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Ο καρδιοχειρουργός βρίσκεται συχνά αντιμέτωπος με τα όρια της ανθρώπινης ζωής και καλείται να συνδυάσει την υψηλή τεχνική εξειδίκευση με την ταπεινότητα απέναντι στην πολυπλοκότητα του ανθρώπινου οργανισμού.

Ένα παράδειγμα αποτελεί η εκπαίδευση των νέων καρδιοχειρουργών. Η σύγχρονη εκπαίδευση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην εκμάθηση χειρουργικών τεχνικών. Ο νέος ιατρός πρέπει να κατανοήσει ότι κάθε επέμβαση αφορά έναν άνθρωπο με ιστορία, οικογένεια, φόβους και ελπίδες.

Η παράδοση του Ιπποκράτη μας υπενθυμίζει ότι ο καλός ιατρός δεν είναι μόνο εκείνος που γνωρίζει να θεραπεύει, αλλά εκείνος που γνωρίζει να φροντίζει.

Η ελληνική ιατρική σκέψη έχει μια ιδιαίτερη ευθύνη: να διατηρήσει και να μεταδώσει αυτή την ανθρωπιστική διάσταση της επιστήμης. Η Ελλάδα δεν προσφέρει στον κόσμο μόνο μια ιστορική μορφή, αλλά μια διαχρονική ιδέα: ότι η ιατρική είναι ταυτόχρονα επιστήμη, τέχνη και ηθική αποστολή.Ο Ιπποκράτης ανήκει σε ολόκληρη την ανθρωπότητα. Το μήνυμά του όμως παραμένει ζωντανό επειδή ξεκίνησε από έναν ελληνικό πυρήνα σκέψης: την πεποίθηση ότι η γνώση πρέπει να υπηρετεί τη ζωή.

Και αυτή ίσως είναι η μεγαλύτερη πρόκληση και η μεγαλύτερη ευθύνη της σύγχρονης ιατρικής: να προχωρά προς το μέλλον χωρίς να ξεχνά τον άνθρωπο που βρίσκεται στο κέντρο κάθε θεραπείας.

Ο Ιπποκράτης ως διαχρονικός οδηγός της Ιατρικής: Από τη γνώση στη σοφία, από την επιστήμη στον άνθρωπο

Η συζήτησή μας με τον Καθηγητή Αυξέντιο Καλαγκό ανέδειξε ότι η ιπποκρατική σκέψη δεν αποτελεί ένα απομεινάρι του παρελθόντος, αλλά μια ζωντανή πνευματική παρακαταθήκη που συνεχίζει να συνομιλεί με τις μεγαλύτερες προκλήσεις της σύγχρονης ιατρικής. Από την έννοια της φύσεως και της αρμονίας του ανθρώπινου οργανισμού έως τα σύγχρονα επιτεύγματα της καρδιοχειρουργικής, αναδεικνύεται μια θεμελιώδης αλήθεια: η πρόοδος της επιστήμης αποκτά ουσιαστικό νόημα μόνο όταν παραμένει προσανατολισμένη στον άνθρωπο.

Ο Ιπποκράτης δίδαξε ότι ο ιατρός δεν είναι απλώς ένας τεχνικός της θεραπείας, αλλά ένας λειτουργός της ζωής. Η παρατήρηση, η γνώση, η φρόνηση και η ηθική ευθύνη αποτελούν τα θεμέλια μιας ιατρικής που δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση της νόσου, αλλά υπηρετεί την αποκατάσταση της ανθρώπινης ισορροπίας και αξιοπρέπειας.

Η σύγχρονη καρδιοχειρουργική, με τα εντυπωσιακά της επιτεύγματα, αποδεικνύει ότι η τεχνολογία και η παράδοση δεν βρίσκονται σε αντίθεση. Αντίθετα, η υψηλή επιστημονική εξειδίκευση αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν συνοδεύεται από τον σεβασμό προς τη μοναδικότητα κάθε ασθενούς.

Η καρδιά, ως όργανο αλλά και ως διαχρονικό σύμβολο της ζωής, υπενθυμίζει στον ιατρό ότι πίσω από κάθε διάγνωση υπάρχει ένας άνθρωπος. Ένας άνθρωπος με ιστορία, συναισθήματα, φόβους και ελπίδες.

Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες προς τον Καθηγητή Αυξέντιο Καλαγκό για τον ουσιαστικό αυτό διάλογο, για τη βαθιά επιστημονική του προσέγγιση και για την ανάδειξη μιας ιατρικής αντίληψης που συνδέει την αρχαία ελληνική σοφία με τη σύγχρονη επιστημονική δημιουργία. Η συνομιλία αυτή μας υπενθυμίζει ότι ο Ιπποκράτης δεν ανήκει μόνο στην ιστορία της ιατρικής. Ανήκει στο μέλλον της, γιατί το μήνυμά του παραμένει επίκαιρο:

Η μεγαλύτερη δύναμη της ιατρικής δεν βρίσκεται μόνο στην ικανότητά της να θεραπεύει, αλλά στη βαθιά της ευθύνη να υπηρετεί τον άνθρωπο.

Και ίσως αυτή είναι η ουσία της ιπποκρατικής κληρονομιάς:
ότι η επιστήμη χωρίς ανθρωπιά παραμένει ελλιπής, ενώ η γνώση που φωτίζεται από την ηθική μπορεί να γίνει πραγματική προσφορά στη ζωή.

Σημείωμα της Δημιουργού

Θα ήθελα επίσης να εκφράσω τις θερμές και ειλικρινείς μου ευχαριστίες προς τον Καθηγητή Καλαγκό για την τιμητική συμμετοχή του στη συνέντευξη αυτή και για τη βαθιά επιστημονική, ανθρωπιστική και φιλοσοφική προσέγγιση με την οποία ανέδειξε τη διαχρονική αξία της ιπποκρατικής σκέψης. Η συνομιλία μας δεν περιορίστηκε στην ιστορική αναφορά σε έναν μεγάλο Έλληνα ιατρό της αρχαιότητας, αλλά αποτέλεσε έναν ουσιαστικό διάλογο ανάμεσα στην παράδοση και τη σύγχρονη επιστήμη, ανάμεσα στη γνώση και την ηθική ευθύνη, ανάμεσα στην τεχνολογική πρόοδο και στον σεβασμό προς τον άνθρωπο.

Ιδιαίτερες ευχαριστίες οφείλονται στον κ. Απόστολο Ζώη, Διευθυντή της εφημερίδας «Ελληνική Γνώμη» στο Βερολίνο, για τη φιλοξενία της συνέντευξης και για τη δυνατότητα ανάδειξης ενός διαλόγου με διεθνή χαρακτήρα, ο οποίος παρουσιάζεται στην ελληνική, αγγλική και γερμανική γλώσσα. Η διάδοση τέτοιων επιστημονικών και πολιτιστικών συζητήσεων συμβάλλει στη διατήρηση μιας μεγάλης ελληνικής παρακαταθήκης: της πεποίθησης ότι η επιστήμη δεν είναι αποκομμένη από τον πολιτισμό, αλλά αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τρόπους με τους οποίους ο άνθρωπος αναζητά την αλήθεια, τη θεραπεία και την αρμονία. Η ιπποκρατική σκέψη παραμένει ένας φωτεινός οδηγός, υπενθυμίζοντάς μας ότι κάθε επιστημονική κατάκτηση αποκτά πραγματική αξία όταν υπηρετεί τον άνθρωπο και την κοινωνία.

Ο Ιπποκράτης δεν άφησε στην ανθρωπότητα μόνο μια ιατρική παράδοση· άφησε έναν τρόπο σκέψης. Σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία εξελίσσεται με ταχύτητα που ξεπερνά πολλές φορές την ανθρώπινη φαντασία, η μεγαλύτερη πρόκληση της ιατρικής παραμένει η ίδια: να θυμάται ότι στο κέντρο κάθε επιστημονικής κατάκτησης βρίσκεται ο άνθρωπος. Η αληθινή πρόοδος δεν μετριέται μόνο από το πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η επιστήμη, αλλά από το πόσο βαθιά μπορεί να υπηρετήσει τη ζωή.

Βιβλιογραφία

Αρχαίες Πηγές – Ιπποκρατική Συλλογή

Ιπποκράτης. Ιπποκρατική Συλλογή (Corpus Hippocraticum).
Κείμενο και μετάφραση, εκδόσεις Loeb Classical Library, Harvard University Press.
Hippocrates. On the Nature of Man (Περὶ φύσιος ἀνθρώπου).
Στο: Hippocratic Writings, μετάφραση και επιμέλεια G. E. R. Lloyd.
London: Penguin Classics.
Hippocrates. The Oath (Ὅρκος).
Στο: Hippocratic Writings, Penguin Classics.
Ιπποκράτης. Περὶ Ἀέρων, Ὑδάτων, Τόπων.
Για τη σχέση περιβάλλοντος, φύσεως και υγείας στην ιπποκρατική σκέψη.

Μελέτες για την Ιπποκρατική Ιατρική και τη Φιλοσοφία της Φύσεως

Lloyd, G. E. R. (1979).
Magic, Reason and Experience: Studies in the Origin and Development of Greek Science.
Cambridge: Cambridge University Press.
Jouanna, Jacques (1999).
Hippocrates.
Baltimore: Johns Hopkins University Press.
Nutton, Vivian (2013).
Ancient Medicine.
London: Routledge.
Edelstein, Ludwig (1987).
Ancient Medicine: Selected Papers of Ludwig Edelstein.
Baltimore: Johns Hopkins University Press.

Ιατρική Ηθική – Ιπποκρατική Παράδοση και Σύγχρονη Ιατρική

Pellegrino, Edmund D. & Thomasma, David C. (1993).
The Virtues in Medical Practice.
New York: Oxford University Press.
Beauchamp, Tom L. & Childress, James F. (2019).
Principles of Biomedical Ethics.
8th Edition. New York: Oxford University Press.
Jonsen, Albert R., Siegler, Mark & Winslade, William J. (2021).
Clinical Ethics: A Practical Approach to Ethical Decisions in Clinical Medicine.
New York: McGraw-Hill.

Καρδιοχειρουργική – Σύγχρονη Επιστημονική Προσέγγιση

Kouchoukos, Nicholas T. et al. (2019).
Kirklin/Barratt-Boyes Cardiac Surgery.
4th Edition. Philadelphia: Elsevier.
Cohn, Lawrence H. (2018).
Cardiac Surgery in the Adult.
5th Edition. New York: McGraw-Hill.
Braunwald, Eugene. (2022).
Braunwald’s Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine.
Philadelphia: Elsevier.

Τεχνολογία, Τεχνητή Νοημοσύνη και το Μέλλον της Ιατρικής

Topol, Eric. (2019).
Deep Medicine: How Artificial Intelligence Can Make Healthcare Human Again.
New York: Basic Books.
WHO (2021).
Ethics and Governance of Artificial Intelligence for Health.
World Health Organization.

Ελληνική Ιατρική Παράδοση και Πολιτιστική Κληρονομιά

Λυπουρλής, Δημήτριος.
Ιπποκρατική Ιατρική και Ελληνική Φιλοσοφία.
Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Ζήτρος.
Longrigg, James. (1993).
Greek Rational Medicine: Philosophy and Medicine from Alcmaeon to the Alexandrians.
London: Routledge.

Επιλεγμένη βασική βιβλιογραφία για το τέλος της συνέντευξης:

Hippocrates, Corpus Hippocraticum.
Jouanna, J., Hippocrates.
Nutton, V., Ancient Medicine.
Beauchamp & Childress, Principles of Biomedical Ethics.
Topol, E., Deep Medicine.
Kouchoukos et al., Kirklin/Barratt-Boyes Cardiac Surgery.

ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ

INTERVIEW

Mit dem international renommierten Herzchirurgen Professor Avxentios Kalangos

HIPPOKRATES UND DAS ANTIKEN GRIECHENLAND

Die Geburt der wissenschaftlichen Medizin und die zeitlose Ethik des Heilens

Rania Gatou
Generalsekretärin der internationalen humanitären Organisation Coeurs Pour Tous
Forscherin im Bereich Herzchirurgie
Forscherin für kulturellen Diskurs
Dichterin – Bildende Künstlerin

Kurzbiografische Notiz zu Professor Avxentios Kalangos

Professor Avxentios Kalangos gehört zu den bedeutenden zeitgenössischen Persönlichkeiten der internationalen Herzchirurgie. Er verfügt über eine langjährige wissenschaftliche Laufbahn, umfangreiche Forschungstätigkeit und hat einen wesentlichen Beitrag zur Weiterentwicklung der herzchirurgischen Wissenschaft geleistet.

Seine Arbeit verbindet die höchste Spezialisierung der modernen Chirurgie mit einem tiefen humanistischen Verständnis der Medizin.

Sein Ansatz verdeutlicht, dass Herzchirurgie nicht nur ein Bereich technischer Präzision ist, sondern auch ein Raum, in dem Wissenschaft auf Verantwortung, Ethik und Achtung vor dem menschlichen Leben trifft.

In diesem Interview beleuchtet Professor Avxentios Kalangos die zeitlose Verbindung zwischen dem hippokratischen Denken und der modernen medizinischen Praxis und zeigt auf, wie die Prinzipien der Natur, der Heilung und der Sorge um den Menschen weiterhin die Medizin des 21. Jahrhunderts inspirieren.

EINLEITUNG

Die Geschichte der Medizin ist nicht nur die Geschichte der Behandlung von Krankheiten.

Sie ist die Geschichte des menschlichen Denkens im Angesicht von Leben, Schmerz und Tod.

Lange bevor die Wissenschaft über Mikroskope, Computertomographen, Gentechnik und Künstliche Intelligenz verfügte, formulierte ein griechischer Arzt aus Kos eine revolutionäre Idee:

Dass Krankheit keine Strafe der Götter ist, sondern ein natürliches Phänomen, das durch Beobachtung, Erfahrung und Vernunft verstanden werden kann.

Mit Hippokrates begann erstmals in der Geschichte der Menschheit eine Medizin, die sich von Magie und Aberglauben löste.

Die systematische klinische Beobachtung, die Suche nach den Ursachen von Krankheiten, die Prognose, die begründete therapeutische Intervention und vor allem die ethische Verantwortung des Arztes bildeten ein wissenschaftliches Fundament, das trotz aller technologischen Fortschritte weiterhin die moderne Medizin trägt.

Heute, mehr als zweieinhalbtausend Jahre später, steht die Medizin erneut an einem historischen Wendepunkt.

Die Künstliche Intelligenz analysiert Millionen medizinischer Daten in kürzester Zeit.

Die Gentherapie ermöglicht Eingriffe in den genetischen Code des Menschen.

Die robotergestützte Chirurgie erweitert die Möglichkeiten der menschlichen Hand, während die computergestützte Biologie das Verständnis von Diagnose und Therapie verändert.

Doch so beeindruckend der technologische Fortschritt auch sein mag, bleibt eine grundlegende Frage bestehen:

Wo liegen die Grenzen medizinischer Macht, wenn die menschliche Würde auf dem Spiel steht?

Hippokrates hinterließ der Menschheit nicht nur einen Eid.

Er hinterließ eine Philosophie der Verantwortung.

Eine Vorstellung, nach der der Arzt nicht lediglich ein Techniker der Heilung ist, sondern Träger wissenschaftlicher Erkenntnis, ethischer Urteilskraft und eines tiefen humanistischen Bewusstseins.

In dem folgenden Interview führen wir einen Dialog zwischen der antiken griechischen Philosophie und der modernen Herzchirurgie.

Der international renommierte Herzchirurg Professor Avxentios Kalangos reflektiert nicht nur über das historische Erbe des Hippokrates, sondern auch über dessen bleibende Bedeutung angesichts der Herausforderungen des 21. Jahrhunderts.

Denn vielleicht lag die größte Errungenschaft der antiken griechischen Medizin nicht allein in der Heilung des Körpers, sondern in der Erkenntnis, dass Wissenschaft immer dem Menschen dienen muss und niemals über ihn gestellt werden darf.

Hippokratische Referenzen – Die Stimme des antiken medizinischen Denkens

„Ἡ φύσις τῶν νοσημάτων ἰητρική ἐστιν.“

Übersetzung:
Die Natur der Krankheiten selbst ist ein Wegweiser für die Medizin.

Dieser Satz bringt die grundlegende hippokratische Auffassung zum Ausdruck, dass der Arzt zunächst die Funktionsweise der Natur und die Mechanismen der Krankheit verstehen muss, bevor er eine therapeutische Maßnahme einleitet.

„Ὠφελέειν ἢ μὴ βλάπτειν.“

Übersetzung:
Zu helfen oder zumindest keinen Schaden zuzufügen.

Dieses Prinzip bildet eine der wichtigsten Säulen der medizinischen Ethik und steht bis heute im Mittelpunkt der modernen Bioethik.

„Ὁ βίος βραχύς, ἡ δὲ τέχνη μακρή.“

Übersetzung:
Das Leben ist kurz, die Kunst der Medizin jedoch lang.

Dieser hippokratische Gedanke erinnert daran, dass Medizin eine fortwährende Suche nach Wissen und Weisheit ist, die von Generation zu Generation weitergegeben wird.

FRAGE

Die Geburt des wissenschaftlichen Denkens in der Medizin

RANIA GATOU

Sehr geehrter Herr Professor,

viele Wissenschaftshistoriker betrachten die Epoche des Hippokrates als einen der bedeutendsten erkenntnistheoretischen Wendepunkte in der Geschichte der menschlichen Zivilisation.

Zum ersten Mal wurde Krankheit nicht mehr als Ausdruck göttlichen Willens verstanden, sondern als ein natürliches Phänomen, das der Beobachtung, der rationalen Analyse und der empirischen Untersuchung zugänglich ist.

Dieser Übergang markierte nicht nur die Geburt der medizinischen Wissenschaft, sondern begründete eine neue Denkweise, nach der Wissen auf Beobachtung und nicht auf Autorität, auf Beweis und nicht auf Mythos beruht.

Heute, mehr als zweitausend Jahre später, verfügt die Medizin über technologische Möglichkeiten, die Hippokrates niemals hätte vorstellen können.

Dennoch bleiben klinische Beobachtung, rationales Urteilsvermögen und ethische Verantwortung weiterhin der Kern der ärztlichen Tätigkeit.

Glauben Sie, dass das größte Vermächtnis des Hippokrates nicht in seinen Behandlungsmethoden liegt, sondern in der Art und Weise, wie er uns gelehrt hat, wissenschaftlich zu denken?

Und wie begleitet diese hippokratische Methodik einen modernen Herzchirurgen bei den komplexesten Entscheidungen der klinischen Praxis?

ANTWORT VON PROFESSOR AVXENTIOS KALANGOS

Ich bin der Überzeugung, dass das bedeutendste Vermächtnis des Hippokrates nicht in einer bestimmten therapeutischen Technik besteht, sondern in der Begründung einer neuen Form des Wissens.

Mit Hippokrates wurde die Medizin von einer Sammlung empirischer Praktiken zu einer Methode des Denkens.

Die Krankheit wurde nicht länger als ein übernatürliches Ereignis betrachtet, sondern als ein Phänomen mit Ursachen, Verlauf und der Möglichkeit, verstanden zu werden.

Diese Veränderung ist bedeutender als jede einzelne therapeutische Entdeckung.

Hippokrates führte die Vorstellung ein, dass der Arzt beobachten, vergleichen, interpretieren und vorausschauend handeln muss.

Die Prognose, die im hippokratischen Werk eine zentrale Stellung einnimmt, ist nicht nur eine technische Vorhersage des Krankheitsverlaufs; sie ist eine Form wissenschaftlicher Verantwortung.

Der Arzt muss nicht nur verstehen, was geschieht, sondern auch, was möglicherweise geschehen wird.

In der modernen Herzchirurgie bleibt dieses grundlegende Prinzip trotz hochentwickelter bildgebender Verfahren und computergestützter Instrumente unverändert.

Die Untersuchungen liefern Daten; die ärztliche Urteilskraft verleiht diesen Daten Bedeutung.

Ein Computertomograph kann die Anatomie der Aorta mit höchster Genauigkeit darstellen, aber er kann nicht entscheiden, wann das Risiko einer Operation geringer ist als das Risiko des Abwartens.

Diese Entscheidung erfordert die Verbindung von Wissen, Erfahrung und ethischer Verantwortung.

Klinisches Beispiel

Ich möchte einen Fall erwähnen, der die zeitlose Bedeutung der hippokratischen Methodik verdeutlicht.

Ein siebenjähriges Kind wurde mit einer komplexen angeborenen Herzerkrankung, mehreren vorausgegangenen Operationen und einer fortschreitenden Herzinsuffizienz vorgestellt.

Die bildgebenden Untersuchungen waren außerordentlich detailliert:

dreidimensionale Rekonstruktionen des Herzens, hämodynamische Analysen und computergestützte Darstellung der Blutflussverhältnisse.

Theoretisch verfügten wir über mehr Informationen als jeder Arzt in der Geschichte zuvor.

Die entscheidende Frage war jedoch keine technische.

Es ging darum, ob die neue Operation dem Kind eine reale Möglichkeit zu einem funktionellen Leben geben würde oder ob sie lediglich einen Zustand hoher biologischer Belastung verlängern würde, ohne einen wesentlichen Nutzen für seine Lebensqualität zu schaffen.

Die endgültige Entscheidung entstand nicht durch einen Algorithmus.

Sie entstand durch eine umfassende klinische Beobachtung:

Wie schnell ermüdete das Kind?
Wie war seine Atmung?
Wie interagierte es mit seinen Eltern?
Wie sah seine tatsächliche Lebensqualität im Alltag aus?

Diese Aspekte konnten durch keine Untersuchung vollständig erfasst werden, waren jedoch für die ärztliche Entscheidung von entscheidender Bedeutung.

Letztendlich entschieden wir uns für einen Eingriff mit hohem Risiko, der erfolgreich verlief.

Rückblickend war der wichtigste Faktor nicht allein der technische Erfolg, sondern die Tatsache, dass die Entscheidung auf einer ganzheitlichen Betrachtung des Menschen beruhte und nicht ausschließlich auf dem Zustand seines Herzens.

Die hippokratische Methode im 21. Jahrhundert

Genau hier begegnet Hippokrates der modernen Medizin.

Die Technologie vervielfacht die Genauigkeit der Beobachtung, ersetzt jedoch nicht die Notwendigkeit der Weisheit.

Die alten Griechen unterschieden zwischen Wissen und Weisheit.

Wissen betrifft das, was möglich ist; Weisheit betrifft das, was getan werden soll.

Ein Herzchirurg muss häufig unter Bedingungen der Unsicherheit Entscheidungen treffen, bei denen keine Untersuchung absolute Gewissheit bieten kann.

In solchen Situationen bleibt die hippokratische Tradition lebendig:

sorgfältige Beobachtung, Respekt vor dem Patienten, Bewusstsein für die Grenzen der Medizin und persönliche Verantwortung für jede Entscheidung.

Die größte Gefahr unserer Zeit besteht nicht im Mangel an Daten, sondern in der Illusion, dass Daten allein ausreichen.

Hippokrates würde uns daran erinnern, dass Medizin dort beginnt, wo der Arzt Information in Verständnis und Verständnis in verantwortungsvolles Handeln verwandelt.

Deshalb glaube ich, dass sein wesentlichstes Vermächtnis nicht eine therapeutische Anweisung aus der Vergangenheit ist.

Es ist die dauerhafte Verpflichtung, wissenschaftlich zu denken, ohne jemals aufzuhören, den Patienten als Menschen zu sehen.

Und diese Verpflichtung bleibt heute ebenso notwendig wie im Kos des 5. Jahrhunderts v. Chr.

Die Bedeutung der Natur (Physis) im hippokratischen Denken und in der modernen medizinischen Praxis

Der zweite Teil des Interviews widmet sich dem zentralen Begriff der Natur (physis) in der hippokratischen Medizin und seiner zeitlosen Bedeutung für das Verständnis des menschlichen Organismus.

Professor Avxentios Kalangos analysiert die Beziehung zwischen der antiken hippokratischen Vorstellung vom natürlichen Gleichgewicht und der modernen biomedizinischen Erkenntnis.

Dabei stellt er ein charakteristisches klinisches Beispiel aus der zeitgenössischen Herzchirurgie vor.

Dieses Beispiel zeigt, dass die Medizin trotz aller technologischen Entwicklung weiterhin auf einem grundlegenden Prinzip beruht, das bereits Hippokrates formulierte:

Der Mensch muss in seiner natürlichen Beschaffenheit verstanden werden, bevor jede therapeutische Intervention erfolgt.

Der chirurgische Eingriff ist keine bloße technische Korrektur, sondern ein Dialog zwischen wissenschaftlicher Erkenntnis, biologischer Realität des Organismus und der Wiederherstellung der Harmonie des Lebens.

RANIA GATOU

Frage 2:

Welche Bedeutung besitzt der Begriff der Natur (physis) im hippokratischen Denken, und wie kann dieses Prinzip mit der modernen Herzchirurgie und neuen therapeutischen Ansätzen in Dialog treten?

ANTWORT VON PROFESSOR AVXENTIOS KALANGOS

Der Begriff der Natur (physis) bildet einen der tiefsten Grundpfeiler des hippokratischen Denkens.

Für Hippokrates und die medizinische Tradition, die sich um sein Werk entwickelte, war die Natur nicht lediglich die biologische Beschaffenheit des Menschen.

Sie stellte vielmehr die innere Kraft dar, die den Organismus bestimmt, seine Fähigkeit, sein Gleichgewicht zu bewahren, zu reagieren, sich anzupassen und – sofern möglich – Gesundheit wiederherzustellen.

Nach dieser Auffassung ist der Arzt nicht jemand, der dem Körper willkürlich eine äußere Lösung aufzwingt.

Der Arzt ist vielmehr derjenige, der die Natur des Patienten untersucht, die Mechanismen der Krankheit versteht und so eingreift, dass die natürlichen Möglichkeiten des Organismus zur Wiederherstellung unterstützt werden.

Dieses Prinzip besitzt auch in der modernen Herzchirurgie eine außerordentliche Aktualität.

Trotz des beeindruckenden Fortschritts der Technologie, der mechanischen Unterstützungssysteme und der hochentwickelten chirurgischen Verfahren hängt der Erfolg einer Operation nicht allein von der technischen Kompetenz des Chirurgen ab.

Er hängt von einem tiefen Verständnis der einzigartigen biologischen Realität jedes einzelnen Patienten ab.

Ein charakteristisches Beispiel aus der modernen Herzchirurgie

Ein Beispiel aus der modernen Herzchirurgie betrifft einen Patienten mit einer schweren Herzklappeninsuffizienz.

Frühere therapeutische Ansätze führten häufig zum vollständigen Ersatz der erkrankten Klappe durch eine künstliche Prothese.

Heute versucht die moderne Herzchirurgie – wann immer möglich – die natürliche Struktur des Herzens zu bewahren und seine Funktion durch rekonstruktive Verfahren wiederherzustellen.

Die Entscheidung für eine Reparatur anstelle eines Ersatzes ist nicht nur eine technische Entscheidung.

Sie stellt die Umsetzung eines hippokratischen Prinzips dar:

Das zu bewahren und zu unterstützen, was die Natur auf einzigartige Weise geschaffen hat.

Bei einem solchen Patienten behandelt der Chirurg nicht lediglich ein anatomisches Problem.

Er betrachtet das Herz als ein lebendiges System, bewertet die Anpassungsfähigkeit des Herzmuskels, das Alter des Patienten, seinen allgemeinen Gesundheitszustand und entwickelt die Operation mit dem Ziel, die natürliche Harmonie der Körperfunktionen wiederherzustellen.

Dies ist die große Lehre der hippokratischen Tradition:

Der medizinische Fortschritt bedeutet nicht, sich von der Natur des Menschen zu entfernen, sondern sie tiefer zu verstehen.

Je weiter die Wissenschaft voranschreitet, desto deutlicher erkennen wir, dass Heilung einen respektvollen Umgang mit der Komplexität des Lebens verlangt.

Die moderne Herzchirurgie setzt mit ihren neuen Errungenschaften im Wesentlichen einen Dialog fort, der vor Tausenden von Jahren begann:

den Dialog zwischen dem Wissen des Arztes und der Weisheit der Natur.

Die Medizin als ethischer Akt:

Vom Hippokratischen Eid zur modernen Herzchirurgie

Im dritten Teil des Interviews bewegt sich die Diskussion vom philosophischen Begriff der Natur zur tieferen ethischen Dimension der medizinischen Tätigkeit.

Die hippokratische Tradition betrachtet Medizin nicht ausschließlich als wissenschaftliches Wissen oder technische Fähigkeit, sondern als eine Form der Verantwortung gegenüber dem Menschen, dem Leben und der menschlichen Würde.

Die dritte Frage des Interviews beschäftigt sich damit, inwieweit die Prinzipien des Hippokrates in einer Zeit fortbestehen, die durch Hochtechnologie, Künstliche Intelligenz und außergewöhnliche chirurgische Möglichkeiten geprägt ist.

RANIA GATOU

Frage 3:

In einer Zeit, in der die Medizin über bisher ungeahnte technologische Möglichkeiten verfügt, welchen Stellenwert besitzt weiterhin die ethische Dimension der hippokratischen Tradition und wie zeigt sie sich in der modernen Herzchirurgie?

Antwort von Professor Avxentios Kalangos

Die Medizin war, noch bevor sie im modernen Sinne zu einer Wissenschaft wurde, zunächst eine Beziehung des Vertrauens zwischen Arzt und Patient.

Genau diese Beziehung steht im Mittelpunkt des hippokratischen Denkens.

Hippokrates hinterließ nicht nur eine Sammlung medizinischer Grundsätze; er hinterließ eine Vorstellung davon, was es bedeutet, Arzt zu sein.

Der Hippokratische Eid bringt eine grundlegende Idee zum Ausdruck:

Wissen erhält seinen wahren Wert erst dann, wenn es dem Menschen dient.

Die Fähigkeit des Arztes, in den menschlichen Körper einzugreifen – insbesondere in der modernen Chirurgie –, ist mit einer großen Verantwortung verbunden.

Je größer die Macht der Medizin wird, desto größer muss auch ihr ethisches Bewusstsein sein.

Die ethische Verantwortung in der modernen Herzchirurgie

In der Herzchirurgie wird diese Verantwortung besonders deutlich, weil der Chirurg Entscheidungen treffen muss, die nicht nur die technische Behandlung einer Erkrankung betreffen, sondern die Qualität und den weiteren Verlauf eines menschlichen Lebens.

Ein charakteristisches Beispiel betrifft einen älteren Patienten mit einer schweren Herzerkrankung, bei dem die verfügbaren medizinischen Möglichkeiten theoretisch einen komplexen chirurgischen Eingriff erlauben.

Die entscheidende Frage lautet jedoch nicht nur, ob der Eingriff technisch möglich ist.

Die wesentliche Frage ist, ob diese Operation tatsächlich dem Patienten zugutekommt, seinen Bedürfnissen entspricht, seine persönliche Situation berücksichtigt und mit seinem eigenen Verständnis von Lebensqualität vereinbar ist.

Die moderne Medizin darf nicht zu einer bloßen Demonstration technischer Möglichkeiten werden.

Die Technologie ist ein wertvolles Instrument, aber das endgültige Ziel bleibt unverändert:

die Sorge um den Menschen.

Der Arzt muss wissenschaftliche Genauigkeit mit menschlichem Verständnis verbinden.

Das Herz ist nicht nur ein Organ, das Blut pumpt; es ist auch ein Symbol des Lebens selbst.

Aus diesem Grund erfordert die Herzchirurgie nicht nur chirurgische Meisterschaft, sondern auch ein tiefes Verantwortungsbewusstsein.

Das große Vermächtnis des Hippokrates besteht darin, dass sich die Medizin nicht allein an ihren Erfolgen messen lässt, sondern auch daran, wie sie jeden einzelnen Menschen behandelt.

Heilung bedeutet nicht nur die Wiederherstellung eines Organs; sie bedeutet die Wiederherstellung der Möglichkeit eines Menschen, mit Würde weiterzuleben.

So bleibt die moderne Herzchirurgie trotz ihrer technologischen Überlegenheit einer uralten Grundidee treu:

Der Patient ist kein Fall, sondern ein einzigartiger Mensch, der sein Leben dem Arzt anvertraut.

TEIL V

Hippokrates, Technologie und Künstliche Intelligenz:

Die neuen Grenzen der Medizin im 21. Jahrhundert

Die vierte Frage des Interviews führt den Dialog von den zeitlosen Prinzipien der hippokratischen Medizin zu den Herausforderungen der Gegenwart.

Die rasante Entwicklung der biomedizinischen Technologie, digitaler Instrumente und der Künstlichen Intelligenz eröffnet neue Möglichkeiten in Diagnose und Therapie, stellt jedoch gleichzeitig grundlegende Fragen hinsichtlich der Grenzen menschlicher Eingriffe.

Die moderne Medizin steht heute vor der Aufgabe, ein Gleichgewicht zu finden:

zwischen der Macht der Technologie und dem bleibenden Wert menschlicher Urteilskraft, ethischer Verantwortung und der persönlichen Beziehung zwischen Arzt und Patient.

RANIA GATOU

Frage 4:

Herr Professor, wie kann das hippokratische Denken mit neuen Technologien, der Künstlichen Intelligenz und den Entwicklungen der modernen Herzchirurgie in Dialog treten?

Gibt es Grenzen, die die Medizin nicht überschreiten sollte?

Antwort von Professor Avxentios Kalangos

Die Technologie gehört zu den bedeutendsten Errungenschaften menschlicher Erkenntnis.

In der Medizin und insbesondere in der Herzchirurgie hat sie uns ermöglicht, Eingriffe durchzuführen, die noch vor wenigen Jahrzehnten als unmöglich galten.

Die Entwicklung neuer Operationstechniken, die dreidimensionale Bildgebung, die robotergestützte Chirurgie und computergestützte Entscheidungssysteme stellen dem Arzt Werkzeuge von außergewöhnlicher Präzision zur Verfügung.

Dennoch erinnert uns das hippokratische Denken daran, dass Medizin nicht nur Technik ist.

Wissen ohne Weisheit kann zu einer falschen Anwendung der Macht führen, die wir erwerben.

Die Technologie muss dem Menschen dienen und darf niemals dazu führen, dass der Mensch sich den Anforderungen der Technologie unterordnet.

Die Künstliche Intelligenz kann wesentlich zur Analyse großer Mengen medizinischer Daten, zur frühzeitigen Diagnose und zur Verbesserung der Operationsplanung beitragen.

Sie kann ein wertvoller Partner des Arztes sein.

Sie kann jedoch nicht die menschliche Urteilskraft, die Erfahrung, die Empathie und die ethische Verantwortung ersetzen.

Ein charakteristisches Beispiel in der modernen Herzchirurgie ist die präoperative Bewertung eines Hochrisikopatienten.

Fortschrittliche Computersysteme können bildgebende Untersuchungen, Laborwerte und mögliche Operationsrisiken analysieren.

Die endgültige Entscheidung darf jedoch nicht ausschließlich auf einem Algorithmus beruhen.

Der Chirurg muss den Menschen hinter den Daten kennen:

seine Krankengeschichte, seine Erwartungen, seinen psychischen Zustand, seine persönlichen Werte und seine eigene Vorstellung vom Leben.

Dies ist die Essenz des hippokratischen Vermächtnisses.

Hippokrates lehrte, dass der Arzt zunächst beobachten, verstehen und die Natur des Menschen respektieren muss.

Heute, im Zeitalter der digitalen Medizin, wird dieses Prinzip noch wichtiger.

Die größte Herausforderung des 21. Jahrhunderts besteht nicht nur darin, mehr Krankheiten zu heilen, sondern den humanistischen Charakter der Medizin zu bewahren.

Die Technologie kann dem Arzt größere Möglichkeiten und größere Macht verleihen, doch die Weisheit bestimmt, wie diese Macht eingesetzt wird.

Die Herzchirurgie der Zukunft wird eine Verbindung von Wissenschaft und Menschlichkeit sein:

die Präzision der Technologie gemeinsam mit der Urteilskraft des menschlichen Arztes.

Denn letztlich besteht die größte Herausforderung der Medizin nicht nur darin, das Leben zu verlängern, sondern seinen Wert zu schützen.

TEIL VI

Hippokrates als weltweites Kulturerbe und die Stellung des griechischen medizinischen Denkens in der internationalen Wissenschaft

Die fünfte Frage des Interviews führt den Dialog in die umfassendere kulturelle und historische Dimension der hippokratischen Tradition.

Hippokrates ist nicht nur eine herausragende Persönlichkeit der antiken griechischen Medizin; er ist ein weltweites Symbol für wissenschaftliches Denken, ethische Verantwortung und eine am Menschen orientierte Auffassung von Heilung.

Das hippokratische Erbe überschreitet die geografischen Grenzen Griechenlands und beeinflusst weiterhin die moderne medizinische Ausbildung, die klinische Praxis und die gesellschaftliche Wahrnehmung der Rolle des Arztes.

RANIA GATOU

Frage 5:

Welche Bedeutung besitzt das hippokratische Erbe für die moderne globale Medizin und welche Botschaft kann das griechische medizinische Denken den neuen Generationen von Wissenschaftlern vermitteln?

Antwort von Professor Avxentios Kalangos

Hippokrates gehört zu den bedeutendsten Persönlichkeiten der Menschheitsgeschichte, weil er entscheidend zum Übergang von einem empirischen und häufig mythologischen Verständnis der Krankheit hin zu einer Medizin beigetragen hat, die auf Beobachtung, rationalem Denken und der systematischen Untersuchung des Menschen beruht.

Seine größte Leistung liegt nicht allein in den medizinischen Kenntnissen seiner Zeit, sondern vor allem in der Art und Weise, wie er die Ausübung der Medizin verstanden hat.

Er stellte den Menschen in den Mittelpunkt und schuf ein Leitbild des Arztes, der wissenschaftliche Kompetenz mit ethischer Verantwortung verbindet.

Heute, in einer Zeit, in der die Medizin global geworden ist und sich die Wissenschaft mit beispielloser Geschwindigkeit entwickelt, bleiben diese Prinzipien von außerordentlicher Aktualität.

Wissen, Forschung und Technologie sind unverzichtbar, aber ohne Achtung vor dem Menschen verlieren sie ihren eigentlichen Sinn.

In der modernen Herzchirurgie ist diese Botschaft besonders bedeutsam.

Der Herzchirurg steht häufig an den Grenzen menschlicher Existenz und muss höchste technische Spezialisierung mit Demut gegenüber der Komplexität des menschlichen Organismus verbinden.

Ein Beispiel dafür ist die Ausbildung junger Herzchirurgen.

Die moderne Ausbildung darf sich nicht ausschließlich auf das Erlernen chirurgischer Techniken beschränken.

Der junge Arzt muss verstehen, dass jeder Eingriff einen Menschen betrifft:

einen Menschen mit einer Geschichte, einer Familie, Ängsten und Hoffnungen.

Die Tradition des Hippokrates erinnert uns daran:

Der gute Arzt ist nicht nur derjenige, der zu heilen versteht, sondern auch derjenige, der zu sorgen versteht.

Das griechische medizinische Denken trägt eine besondere Verantwortung:

diese humanistische Dimension der Wissenschaft zu bewahren und an kommende Generationen weiterzugeben.

Griechenland schenkt der Welt nicht nur eine historische Persönlichkeit, sondern eine zeitlose Idee:

Dass Medizin zugleich Wissenschaft, Kunst und ethische Aufgabe ist.

Hippokrates gehört der gesamten Menschheit.

Doch seine Botschaft bleibt lebendig, weil sie aus einem griechischen geistigen Ursprung hervorgegangen ist:

aus der Überzeugung, dass Wissen dem Leben dienen muss.

Und dies ist vielleicht die größte Herausforderung und Verantwortung der modernen Medizin:

sich auf die Zukunft zuzubewegen, ohne den Menschen zu vergessen, der im Mittelpunkt jeder Heilung steht.

Hippokrates als zeitloser Wegweiser der Medizin:

Vom Wissen zur Weisheit, von der Wissenschaft zum Menschen

Das Gespräch mit Professor Avxentios Kalangos hat gezeigt, dass das hippokratische Denken kein Relikt der Vergangenheit ist, sondern ein lebendiges geistiges Erbe, das weiterhin mit den größten Herausforderungen der modernen Medizin in Dialog steht.

Von der Vorstellung der Natur und des Gleichgewichts des menschlichen Organismus bis hin zu den modernen Errungenschaften der Herzchirurgie wird eine grundlegende Wahrheit sichtbar:

Der Fortschritt der Wissenschaft erhält seinen wirklichen Sinn nur dann, wenn er auf den Menschen ausgerichtet bleibt.

Hippokrates lehrte, dass der Arzt nicht nur ein Techniker der Heilung ist, sondern ein Diener des Lebens.

Beobachtung, Wissen, Besonnenheit und ethische Verantwortung bilden die Grundlagen einer Medizin, die sich nicht darauf beschränkt, Krankheiten zu bekämpfen, sondern die Wiederherstellung menschlicher Balance und Würde anstrebt.

Die moderne Herzchirurgie mit ihren beeindruckenden Errungenschaften zeigt, dass Technologie und Tradition keine Gegensätze sind.

Im Gegenteil:

Die höchste wissenschaftliche Spezialisierung gewinnt ihren wahren Wert, wenn sie von Respekt gegenüber der Einzigartigkeit jedes Patienten begleitet wird.

Das Herz – sowohl als Organ als auch als zeitloses Symbol des Lebens – erinnert den Arzt daran, dass hinter jeder Diagnose ein Mensch steht.

Ein Mensch mit einer Geschichte, mit Gefühlen, Ängsten und Hoffnungen.

Ich möchte Professor Avxentios Kalangos meinen herzlichsten Dank für diesen bedeutenden Dialog aussprechen, für seine tiefgehende wissenschaftliche Perspektive und für die Darstellung einer medizinischen Auffassung, die die Weisheit des antiken Griechenlands mit der wissenschaftlichen Kreativität der Gegenwart verbindet.

Dieses Gespräch erinnert uns daran, dass Hippokrates nicht nur zur Geschichte der Medizin gehört.

Er gehört zu ihrer Zukunft, denn seine Botschaft bleibt aktuell:

Die größte Kraft der Medizin liegt nicht nur in ihrer Fähigkeit zu heilen, sondern in ihrer tiefen Verantwortung, dem Menschen zu dienen.

Und vielleicht liegt genau darin die Essenz des hippokratischen Erbes:

Wissenschaft ohne Menschlichkeit bleibt unvollständig, während Wissen, das durch Ethik geleitet wird, zu einem wahren Beitrag zum Leben werden kann.

Anmerkung der Autorin

Ich möchte ebenfalls meinen herzlichen und aufrichtigen Dank an Professor Kalangos für seine ehrenvolle Teilnahme an diesem Interview und für die tiefgründige wissenschaftliche, humanistische und philosophische Perspektive aussprechen, mit der er den zeitlosen Wert des hippokratischen Denkens hervorgehoben hat.

Unser Gespräch beschränkte sich nicht auf einen historischen Verweis auf einen bedeutenden griechischen Arzt der Antike, sondern entwickelte sich zu einem wesentlichen Dialog zwischen Tradition und moderner Wissenschaft, zwischen Wissen und ethischer Verantwortung, zwischen technologischem Fortschritt und der Achtung vor dem Menschen.

Mein besonderer Dank gilt Herrn Apostolos Zoi, dem Direktor der Zeitung „Elliniki Gnomi“ in Berlin, für die Veröffentlichung und Gastfreundschaft dieser internationalen Gesprächsführung sowie für die Möglichkeit, diesen wissenschaftlichen und kulturellen Dialog einem internationalen Publikum zugänglich zu machen.

Die Präsentation dieser Thematik in drei Sprachen – Griechisch, Englisch und Deutsch – unterstreicht die universelle Bedeutung der hippokratischen Tradition und trägt dazu bei, ein großes griechisches geistiges Erbe weiterzugeben:

die Überzeugung, dass Wissenschaft nicht vom Kulturverständnis getrennt werden kann, sondern zu den wichtigsten Wegen gehört, durch die der Mensch Wahrheit, Heilung und Harmonie sucht.

Die hippokratische Denkweise bleibt ein leuchtender Wegweiser und erinnert uns daran, dass jede wissenschaftliche Errungenschaft ihren wahren Wert erst dann erhält, wenn sie dem Menschen und der Gesellschaft dient.

Hippokrates hinterließ der Menschheit nicht nur eine medizinische Tradition;

er hinterließ eine Art zu denken.

In einer Welt, in der sich Technologie mit einer Geschwindigkeit entwickelt, die oftmals die menschliche Vorstellungskraft übertrifft, bleibt die größte Herausforderung der Medizin unverändert:

sich daran zu erinnern, dass im Zentrum jeder wissenschaftlichen Errungenschaft der Mensch steht.

Der wahre Fortschritt wird nicht allein daran gemessen, wie weit die Wissenschaft gelangen kann, sondern daran, wie tief sie dem Leben zu dienen vermag.

Literaturverzeichnis

Antike Quellen – Hippokratische Sammlung

Hippokrates. Corpus Hippocraticum.
Griechischer Text und Übersetzung.
Loeb Classical Library, Harvard University Press.
Hippokrates. Über die Natur des Menschen (Περὶ φύσιος ἀνθρώπου).
In: Hippocratic Writings, Übersetzung und Herausgabe von G. E. R. Lloyd.
London: Penguin Classics.
Hippokrates. Der Eid (Ὅρκος).
In: Hippocratic Writings.
Penguin Classics.
Hippokrates. Über Luft, Wasser und Orte (Περὶ Ἀέρων, Ὑδάτων, Τόπων).
Zur Beziehung zwischen Umwelt, Natur und Gesundheit im hippokratischen Denken.

Studien zur hippokratischen Medizin und Philosophie der Natur

Lloyd, G. E. R. (1979).
Magic, Reason and Experience: Studies in the Origin and Development of Greek Science.
Cambridge: Cambridge University Press.
Jouanna, Jacques (1999).
Hippocrates.
Baltimore: Johns Hopkins University Press.
Nutton, Vivian (2013).
Ancient Medicine.
London: Routledge.
Edelstein, Ludwig (1987).
Ancient Medicine: Selected Papers of Ludwig Edelstein.
Baltimore: Johns Hopkins University Press.

Medizinische Ethik – Hippokratische Tradition und moderne Medizin

Pellegrino, Edmund D. & Thomasma, David C. (1993).
The Virtues in Medical Practice.
New York: Oxford University Press.
Beauchamp, Tom L. & Childress, James F. (2019).
Principles of Biomedical Ethics.
Auflage.
New York: Oxford University Press.
Jonsen, Albert R., Siegler, Mark & Winslade, William J. (2021).
Clinical Ethics: A Practical Approach to Ethical Decisions in Clinical Medicine.
New York: McGraw-Hill.

Herzchirurgie – Moderne wissenschaftliche Perspektive

Kouchoukos, Nicholas T. et al. (2019).
Kirklin/Barratt-Boyes Cardiac Surgery.
Auflage.
Philadelphia: Elsevier.
Cohn, Lawrence H. (2018).
Cardiac Surgery in the Adult.
Auflage.
New York: McGraw-Hill.
Braunwald, Eugene (2022).
Braunwald’s Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine.
Philadelphia: Elsevier.

Technologie, Künstliche Intelligenz und die Zukunft der Medizin

Topol, Eric (2019).
Deep Medicine: How Artificial Intelligence Can Make Healthcare Human Again.
New York: Basic Books.
World Health Organization (WHO) (2021).
Ethics and Governance of Artificial Intelligence for Health.

Griechische medizinische Tradition und kulturelles Erbe

Lypourlis, Dimitrios.
Hippokratische Medizin und griechische Philosophie.
Thessaloniki: Zitros Verlag.
Longrigg, James (1993).
Greek Rational Medicine: Philosophy and Medicine from Alcmaeon to the Alexandrians.
London: Routledge.

Ausgewählte grundlegende Literatur

Hippocrates, Corpus Hippocraticum
Jouanna, J., Hippocrates
Nutton, V., Ancient Medicine
Beauchamp & Childress, Principles of Biomedical Ethics
Topol, E., Deep Medicine
Kouchoukos et al., Kirklin/Barratt-Boyes Cardiac Surgery

ΑΓΓΛΙΚΑ

23rd INTERVIEW

With the Internationally Renowned Cardiac Surgeon Professor Avxentios Kalangos

HIPPOCRATES AND ANCIENT GREECE

The Birth of Scientific Medicine and the Timeless Ethics of Healing

Rania Gatou
Secretary General of the International Humanitarian Organization Coeurs Pour Tous
Researcher in Cardiac Surgery
Researcher in Cultural Discourse
Poet – Visual Artist

Brief Biographical Note on Professor Avxentios Kalangos

Professor Avxentios Kalangos is one of the distinguished contemporary figures in international cardiac surgery, with a long-standing scientific career, significant research activity, and an important contribution to the advancement of cardiovascular surgical science.

His work connects the highest level of specialization in modern surgery with a profound humanitarian understanding of medicine. His approach highlights that cardiac surgery is not merely a field of technical precision, but also a domain where science encounters responsibility, ethics, and respect for human life.

In this interview, Professor Avxentios Kalangos explores the timeless relationship between Hippocratic thought and modern medical practice, illuminating the way in which the principles of nature, healing, and care for human beings continue to inspire 21st-century medicine.

INTRODUCTION

The history of Medicine is not merely the history of treating diseases. It is the history of human thought confronting life, suffering, and death.

Long before science acquired microscopes, computed tomography scanners, genetic engineering, and artificial intelligence, a Greek physician from the island of Kos introduced a revolutionary idea: that disease was not a punishment imposed by the gods, but a natural phenomenon that could be understood through observation, experience, and rational thought.

With Hippocrates, a new era began in human history: medicine was liberated from magic and superstition. Systematic clinical observation, causal interpretation of disease, prognosis, evidence-based therapeutic intervention, and above all, the ethical responsibility of the physician formed a scientific foundation that continues to support modern medicine despite its extraordinary technological development.

Today, more than two and a half thousand years later, medicine stands before a new historical turning point.

Artificial Intelligence analyzes millions of medical data points in a fraction of time. Gene therapy enables intervention in the genetic code itself. Robotic surgery expands the capabilities of the human hand, while computational biology transforms the very concept of diagnosis.

However, no matter how impressive technological progress may be, one fundamental question remains unchanged:

What are the limits of medical power when human dignity is at stake?

Hippocrates did not leave humanity merely an oath. He left a philosophy of responsibility.

He introduced an understanding according to which the physician is not simply a technician of healing, but a bearer of scientific knowledge, ethical judgment, and profound humanitarian consciousness.

In the interview that follows, we attempt a dialogue between ancient Greek thought and modern cardiac surgery.

The internationally renowned cardiac surgeon Professor Avxentios Kalangos reflects not only on the historical legacy of Hippocrates but also on its enduring significance within the challenges of the 21st century.

Because perhaps the greatest achievement of ancient Greek medicine was not only the healing of the body, but the realization that science must always serve humanity and never surpass it.

Hippocratic References – The Voice of Ancient Medical Thought

“Ἡ φύσις τῶν νοσημάτων ἰητρική ἐστιν.”

Translation:
The nature of diseases itself is a guide for medicine.

This phrase expresses the fundamental Hippocratic belief that the physician must first understand the function of nature and the mechanisms of disease before attempting therapeutic intervention.

“Ὠφελέειν ἢ μὴ βλάπτειν.”

Translation:
To help, or at least do no harm.

This principle constitutes one of the most important foundations of medical ethics and remains at the core of contemporary bioethics.

“Ὁ βίος βραχύς, ἡ δὲ τέχνη μακρή.”

Translation:
Life is short, while the art of medicine is long.

This Hippocratic thought reminds us that medicine is a continuous search for knowledge and wisdom, transmitted from generation to generation.

QUESTION 1

The Birth of Scientific Thought in Medicine

RANIA GATOU

Professor,

Many historians of science consider that with Hippocrates one of the most significant epistemological transformations in the history of human civilization took place.

For the first time, disease ceased to be attributed to divine will and was approached as a natural phenomenon, subject to observation, rational analysis, and empirical documentation.

This transition did not merely mark the birth of medical science; it introduced a new way of thinking, according to which knowledge is founded upon observation rather than authority, upon evidence rather than myth.

Today, more than two thousand years later, medicine possesses technological tools that Hippocrates could never have imagined. Nevertheless, the value of clinical observation, rational judgment, and ethical responsibility continues to remain at the core of medical practice.

Do you believe that the greatest legacy of Hippocrates is not his therapeutic methods, but rather the way in which he taught humanity to think scientifically?

And how does this Hippocratic methodology continue to guide a modern cardiac surgeon when facing the most complex decisions of clinical practice?

ANSWER BY PROFESSOR AVXENTIOS KALANGOS

PROFESSOR AVXENTIOS KALANGOS:

I believe that the most important legacy of Hippocrates is not a specific therapeutic technique, but the establishment of a new way of acquiring knowledge.

With Hippocrates, medicine ceased to be merely a collection of empirical practices and became a methodology of thought. Disease was no longer regarded as a metaphysical event, but as a phenomenon with causes, development, and the possibility of understanding.

This transformation is deeper than any therapeutic discovery. Hippocrates introduced the idea that the physician must observe, compare, interpret, and predict.

Prognosis, which occupies a central position in Hippocratic medicine, is not merely a technical prediction of the course of an illness; it is an exercise of scientific responsibility.

The physician is called upon not only to understand what is happening, but also what may happen in the future.

In modern cardiac surgery, despite the existence of highly advanced imaging and computational tools, this fundamental principle remains unchanged.

Medical examinations provide data; medical judgment gives meaning to those data.

A computed tomography scanner can accurately depict the anatomy of the aorta, but it cannot determine when the risk of surgery is lower than the risk of waiting.

Such a decision requires the synthesis of knowledge, experience, and ethical responsibility.

Clinical Example

I will mention a case that illustrates the timeless relevance of the Hippocratic methodology.

A seven-year-old child presented with a complex congenital heart disease, multiple previous surgical interventions, and progressive heart failure.

The imaging examinations were exceptionally detailed: three-dimensional reconstruction of the heart, hemodynamic mapping, and computational assessment of blood flow.

Theoretically, we possessed more information than any physician in history had ever had before.

However, the crucial question was not a technical one.

It was whether the new operation would offer the child a real possibility of a functional life or whether it would merely prolong a condition of high biological burden without providing substantial benefit.

The final decision did not emerge from an algorithm.

It emerged from systematic clinical observation:

How easily did the child become tired?
How did the child breathe?
How did the child interact with the parents?
What was the actual quality of everyday life?

These elements could not be fully captured by any examination, yet they were decisive for medical judgment.

Ultimately, we proceeded with a high-risk operation, which had a successful outcome.

In retrospect, the most important factor was not the technical success itself, but the fact that the decision was based on a holistic evaluation of the human being and not exclusively on the condition of the heart.

The Hippocratic Method in the 21st Century

This is precisely where Hippocrates meets modern medicine.

Technology multiplies the accuracy of observation, but it does not eliminate the need for wisdom.

The ancient Greeks distinguished knowledge from wisdom.

Knowledge concerns what is possible; wisdom concerns what ought to be done.

A cardiac surgeon is often required to make decisions under conditions of uncertainty, where no examination can provide absolute certainty.

At that moment, the Hippocratic tradition remains alive:

careful observation, respect for the patient, awareness of the limits of medicine, and personal responsibility for every decision.

The greatest threat of our era is not the lack of data, but the illusion that data alone are sufficient.

Hippocrates would remind us that medicine begins when the physician transforms information into understanding and understanding into responsible action.

For this reason, I believe that his most essential legacy is not a therapeutic prescription belonging to the past.

It is the continuous demand that we think scientifically without ever ceasing to see the patient as a human being.

And this demand remains today as necessary as it was in Kos in the 5th century BC.

The Concept of Nature in Hippocratic Thought and Modern Medical Practice

The second part of the interview focuses on the central concept of nature (physis) in the Hippocratic medical tradition and its timeless significance for understanding the human organism.

Professor Avxentios Kalangos analyzes the relationship between the ancient Hippocratic perception of natural balance and contemporary biomedical knowledge, presenting a new characteristic clinical example from the field of modern cardiac surgery.

Through this example, it becomes evident that medicine, despite its technological evolution, continues to be based on a fundamental principle already expressed by Hippocrates:

the necessity of understanding the nature of the human being before every therapeutic intervention.

Surgical action is not merely a technical correction; it is a dialogue between knowledge, the biology of the organism, and the restoration of the harmony of life.

RANIA GATOU

Question 2:

What is the significance of the concept of nature (physis) in Hippocratic thought, and how can this principle engage in dialogue with modern cardiac surgery and new therapeutic approaches?

Answer by Professor Avxentios Kalangos

The concept of nature constitutes one of the deepest foundations of Hippocratic thought.

For Hippocrates and the medical tradition that developed around his work, nature was not simply the biological substance of the human being.

It represented the inner force governing the organism, its ability to maintain balance, to respond, to adapt, and, whenever possible, to restore health.

According to this understanding, the physician is not someone who arbitrarily imposes an external solution upon the body.

The physician is the one who studies the nature of the patient, understands the mechanisms of disease, and intervenes in a way that supports the natural capacities of the organism for recovery.

This principle remains profoundly relevant in modern cardiac surgery.

Despite the impressive progress of technology, mechanical support systems, and advanced surgical techniques, the success of an operation does not depend solely on the technical excellence of the surgeon.

It depends on a deep understanding of each patient’s unique biological reality.

A Characteristic Example from Modern Cardiac Surgery

A characteristic example concerns a patient suffering from severe insufficiency of a heart valve.

In the past, the traditional approach often led to complete replacement of the valve with an artificial prosthesis.

Today, modern surgery attempts, whenever possible, to respect the natural structure of the heart and restore its function through reconstructive techniques.

The choice of repair rather than replacement is not merely a technical decision.

It represents the application of the Hippocratic principle:

to preserve and support what nature has created in a unique way.

In such a patient, the surgeon does not confront merely an anatomical problem.

The surgeon studies the heart as a living system, evaluates the adaptive capacity of the myocardium, considers the patient’s age and overall condition, and designs the intervention with the aim of restoring physiological harmony.

This is the great lesson of the Hippocratic tradition:

Medical progress does not mean distancing ourselves from human nature, but understanding it more deeply.

The more science advances, the more we recognize that healing requires respect for the complexity of life.

Modern cardiac surgery, with all its achievements, continues a dialogue that began thousands of years ago:

the dialogue between the physician’s knowledge and the wisdom of nature.

Medicine as an Ethical Act:

From the Hippocratic Oath to Modern Cardiac Surgery

The third part of the interview moves from the philosophical concept of nature (physis) to the deeper ethical dimension of medical practice.

The Hippocratic tradition does not perceive medicine solely as scientific knowledge or technical expertise, but as a form of responsibility toward human beings, life, and human dignity.

The third question of the interview focuses on whether the principles of Hippocrates remain alive in the modern era of advanced technology, Artificial Intelligence, and extraordinary surgical capabilities.

RANIA GATOU

Question 3:

In an era where medicine possesses unprecedented technological capabilities, what position does the ethical dimension of the Hippocratic tradition continue to hold, and how is it expressed in modern cardiac surgery?

Answer by Professor Avxentios Kalangos

Medicine, even before it became a science in the modern sense of the term, was first and foremost a relationship of trust between physician and patient.

This relationship lies at the heart of Hippocratic thought.

Hippocrates did not leave behind only a collection of therapeutic principles; he left a vision of what it means to be a physician.

The Hippocratic Oath expresses a fundamental idea:

knowledge acquires true value only when it serves humanity.

The ability of physicians to intervene in the human body, especially in modern surgery, is accompanied by a profound responsibility.

The greater the power of medicine becomes, the greater its ethical awareness must also become.

In cardiac surgery, this becomes particularly evident because the surgeon is called upon to make decisions that concern not only the technical treatment of a disease, but also the quality and continuation of a person’s life.

A characteristic example concerns an elderly patient with severe heart disease, where available techniques theoretically allow a highly complex surgical intervention.

The question, however, is not only whether the operation can technically be performed.

The essential question is whether this intervention truly serves the patient’s benefit, needs, personal circumstances, and individual desire for life.

Modern medicine must not become a simple demonstration of technological capability.

Technology is an invaluable tool, but the ultimate goal remains unchanged:

the care of the human being.

The physician must combine scientific accuracy with human understanding.

The heart is not merely an organ that pumps blood; it is also a symbol of life itself.

For this reason, cardiac surgery requires not only surgical excellence, but also a profound sense of responsibility.

The great legacy of Hippocrates is that medicine is not measured only by its successes, but also by the way it treats every individual human being.

Healing is not merely the restoration of an organ; it is the restoration of a person’s ability to continue living with dignity.

Thus, modern cardiac surgery, despite its technological superiority, remains faithful to an ancient principle:

the patient is not a case, but a unique human being who entrusts his or her life to the physician.

PART V

Hippocrates, Technology and Artificial Intelligence:

The New Frontiers of Medicine in the 21st Century

The fourth question of the interview transfers the dialogue from the timeless principles of Hippocratic medicine to the challenges of the modern era.

The rapid development of biomedical technology, digital tools, and Artificial Intelligence creates new possibilities for diagnosis and treatment, while simultaneously raising critical questions regarding the limits of human intervention.

Modern medicine is now called upon to maintain a balance between the power of technology and the enduring value of human judgment, ethical responsibility, and the personal relationship between physician and patient.

RANIA GATOU

Question 4:

Professor, how can Hippocratic thought engage in dialogue with new technologies, Artificial Intelligence, and the developments of modern cardiac surgery?

Are there limits that medicine must not exceed?

Answer by Professor Avxentios Kalangos

Technology represents one of the greatest achievements of human knowledge.

In medicine, and particularly in cardiac surgery, it has enabled us to perform interventions that only a few decades ago were considered impossible.

The development of new surgical techniques, three-dimensional imaging, robotic surgery, and decision-support systems provides physicians with tools of extraordinary precision.

However, Hippocratic thought reminds us that medicine is not merely technology.

Knowledge without wisdom may lead to the misuse of the power we acquire.

Technology must remain at the service of humanity, and humanity must never become subordinate to the demands of technology.

Artificial Intelligence can contribute significantly to the analysis of large volumes of medical data, early diagnosis, and improved planning of surgical interventions.

It can function as a valuable partner for the physician.

However, it cannot replace human judgment, experience, empathy, and ethical responsibility.

A characteristic example in modern cardiac surgery is the preoperative evaluation of a high-risk patient.

Advanced computational systems can analyze imaging examinations, laboratory data, and potential surgical risks.

However, the final decision cannot be based exclusively on an algorithm.

The surgeon must know the person behind the data:

the patient’s medical history, expectations, psychological condition, personal values, and the way in which he or she understands life.

This is the essence of the Hippocratic legacy.

Hippocrates taught that the physician must first observe, understand, and respect the nature of the human being.

Today, in the era of digital medicine, this principle becomes even more important.

The greatest challenge of the 21st century is not only to cure more diseases, but to preserve the humanitarian character of medicine.

Technology may provide physicians with greater power, but wisdom determines how that power will be used.

The cardiac surgery of the future will be a synthesis of science and humanity:

the precision of technology together with the judgment of the human physician.

Because ultimately, the greatest challenge of medicine is not only to prolong life, but to protect its value.

PART VI

Hippocrates as Global Cultural Heritage and the Position of Greek Medical Thought in International Science

The fifth question of the interview leads the discussion toward the broader cultural and historical dimension of the Hippocratic tradition.

Hippocrates is not only a leading figure of ancient Greek medicine; he is a universal symbol of scientific thought, ethical responsibility, and a human-centered approach to healing.

The Hippocratic legacy transcends the geographical boundaries of Greece and continues to influence modern medical education, clinical practice, and the way societies understand the role of the physician.

RANIA GATOU

Question 5:

What is the significance of the Hippocratic legacy for contemporary global medicine, and what message can Greek medical thought convey to the new generations of scientists?

Answer by Professor Avxentios Kalangos

Hippocrates represents one of the most important figures in the history of humanity because he contributed decisively to the transition from an empirical and often mythological understanding of disease toward a medicine based on observation, rational thought, and the systematic study of human beings.

His greatest contribution does not lie only in the medical knowledge of his time, but primarily in the way in which he approached the practice of medicine.

He placed the human being at the center and created a model of the physician who combines scientific knowledge with ethical responsibility.

Today, in an era where medicine has become global and science is advancing with unprecedented speed, these principles remain profoundly relevant.

Knowledge, research, and technology are essential, but without respect for humanity they lose their true purpose.

In modern cardiac surgery, this message is particularly significant.

The cardiac surgeon is often confronted with the limits of human existence and is called upon to combine high-level technical expertise with humility before the complexity of the human organism.

A characteristic example is the education of young cardiac surgeons.

Modern education cannot be limited solely to the learning of surgical techniques.

The young physician must understand that every operation concerns a human being with a personal history, a family, fears, and hopes.

The tradition of Hippocrates reminds us that the good physician is not only the one who knows how to cure, but the one who knows how to care.

Greek medical thought carries a special responsibility:

to preserve and transmit this humanitarian dimension of science.

Greece offers to the world not only a historical figure, but a timeless idea:

that medicine is simultaneously science, art, and an ethical mission.

Hippocrates belongs to all humanity.

However, his message remains alive because it originated from a Greek intellectual foundation:

the belief that knowledge must serve life.

And this is perhaps the greatest challenge and responsibility of modern medicine:

to move toward the future without forgetting the human being who stands at the center of every act of healing.

Hippocrates as a Timeless Guide of Medicine:

From Knowledge to Wisdom, From Science to Humanity

The dialogue with Professor Avxentios Kalangos has demonstrated that Hippocratic thought is not a remnant of the past, but a living intellectual legacy that continues to engage with the greatest challenges of contemporary medicine.

From the concept of nature and the harmony of the human organism to the modern achievements of cardiac surgery, a fundamental truth emerges:

the progress of science acquires true meaning only when it remains oriented toward humanity.

Hippocrates taught that the physician is not merely a technician of healing, but a servant of life.

Observation, knowledge, prudence, and ethical responsibility constitute the foundations of a medicine that does not limit itself to combating disease, but seeks the restoration of human balance and dignity.

Modern cardiac surgery, with its remarkable achievements, demonstrates that technology and tradition are not opposing forces.

On the contrary, advanced scientific specialization acquires greater value when accompanied by respect for the uniqueness of every patient.

The heart, as both an organ and a timeless symbol of life, reminds physicians that behind every diagnosis there is a human being.

A human being with a history, emotions, fears, and hopes.

I would like to express my warmest gratitude to Professor Avxentios Kalangos for this meaningful dialogue, for his profound scientific perspective, and for highlighting a vision of medicine that connects ancient Greek wisdom with contemporary scientific creativity.

This conversation reminds us that Hippocrates does not belong only to the history of medicine.

He belongs to its future, because his message remains timeless:

The greatest power of medicine lies not only in its ability to heal, but in its profound responsibility to serve humanity.

And perhaps this is the essence of the Hippocratic legacy:

that science without humanity remains incomplete, while knowledge illuminated by ethics can become a true contribution to life.

Creator’s Note

I would also like to express my warm and sincere gratitude to Professor Kalangos for his honorable participation in this interview and for the profound scientific, humanitarian, and philosophical approach through which he highlighted the timeless value of Hippocratic thought.

Our dialogue was not limited to a historical reference to a great Greek physician of antiquity, but became a meaningful conversation between tradition and modern science, between knowledge and ethical responsibility, between technological progress and respect for humanity.

Special thanks are extended to Mr. Apostolos Zoi, Director of the newspaper “Elliniki Gnomi” in Berlin, for hosting this interview and for providing the opportunity to present a dialogue of international character, published in Greek, English, and German.

The dissemination of such scientific and cultural discussions contributes to preserving a great Greek legacy:

the belief that science is not separated from culture, but constitutes one of the most important ways through which humanity seeks truth, healing, and harmony.

The Hippocratic tradition remains a guiding light, reminding us that every scientific achievement acquires real value when it serves humanity and society.

Hippocrates did not leave humanity only a medical tradition; he left a way of thinking.

In a world where technology advances at a speed that often surpasses human imagination, the greatest challenge of medicine remains unchanged:

to remember that at the center of every scientific achievement stands the human being.

True progress is not measured only by how far science can reach, but by how deeply it can serve life.

Bibliography

Ancient Sources – Hippocratic Collection

Hippocrates. Corpus Hippocraticum.
Greek text and translation, Loeb Classical Library, Harvard University Press.
Hippocrates. On the Nature of Man (Περὶ φύσιος ἀνθρώπου).
In: Hippocratic Writings, translated and edited by G. E. R. Lloyd.
London: Penguin Classics.
Hippocrates. The Oath (Ὅρκος).
In: Hippocratic Writings, Penguin Classics.
Hippocrates. Airs, Waters, Places (Περὶ Ἀέρων, Ὑδάτων, Τόπων).
On the relationship between environment, nature, and health in Hippocratic thought.

Studies on Hippocratic Medicine and Philosophy of Nature

Lloyd, G. E. R. (1979).
Magic, Reason and Experience: Studies in the Origin and Development of Greek Science.
Cambridge: Cambridge University Press.
Jouanna, Jacques (1999).
Hippocrates.
Baltimore: Johns Hopkins University Press.
Nutton, Vivian (2013).
Ancient Medicine.
London: Routledge.
Edelstein, Ludwig (1987).
Ancient Medicine: Selected Papers of Ludwig Edelstein.
Baltimore: Johns Hopkins University Press.

Medical Ethics – Hippocratic Tradition and Contemporary Medicine

Pellegrino, Edmund D. & Thomasma, David C. (1993).
The Virtues in Medical Practice.
New York: Oxford University Press.
Beauchamp, Tom L. & Childress, James F. (2019).
Principles of Biomedical Ethics.
8th Edition.
New York: Oxford University Press.
Jonsen, Albert R., Siegler, Mark & Winslade, William J. (2021).
Clinical Ethics: A Practical Approach to Ethical Decisions in Clinical Medicine.
New York: McGraw-Hill.

Cardiac Surgery – Contemporary Scientific Approach

Kouchoukos, Nicholas T. et al. (2019).
Kirklin/Barratt-Boyes Cardiac Surgery.
4th Edition.
Philadelphia: Elsevier.
Cohn, Lawrence H. (2018).
Cardiac Surgery in the Adult.
5th Edition.
New York: McGraw-Hill.
Braunwald, Eugene. (2022).
Braunwald’s Heart Disease: A Textbook of Cardiovascular Medicine.
Philadelphia: Elsevier.

Technology, Artificial Intelligence and the Future of Medicine

Topol, Eric. (2019).
Deep Medicine: How Artificial Intelligence Can Make Healthcare Human Again.
New York: Basic Books.
World Health Organization (WHO). (2021).
Ethics and Governance of Artificial Intelligence for Health.

Greek Medical Tradition and Cultural Heritage

Lypourlis, Dimitrios.
Hippocratic Medicine and Greek Philosophy.
Thessaloniki: Zitros Publications.
Longrigg, James. (1993).
Greek Rational Medicine: Philosophy and Medicine from Alcmaeon to the Alexandrians.
London: Routledge.

Κατηγορίες

Οι διακρίσεις μας

Ακολουθήστε μας

Τελευταία νέα:

Κατηγορίες

Οι διακρίσεις μας

Ακολουθήστε μας

Ιπποκράτης και αρχαία Ελλάδα

23η συνέντευξη – σε τρεις γλώσσες – με τον Διεθνούς Φήμης Καρδιοχειρουργό Καθηγητή Αυξέντιο Καλαγκό

Η Γέννηση της Επιστημονικής Ιατρικής και η Διαχρονική Ηθική του Θεραπεύειν

Σύντομο βιογραφικό σημείωμα του Καθηγητή Αυξέντιου Καλαγκού

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ιπποκρατικές αναφορές – Η φωνή της αρχαίας ιατρικής σκέψης

1η ΕΡΩΤΗΣΗ

Η Γέννηση της Επιστημονικής Σκέψης στην Ιατρική

ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΚΑΘΗΓΗΤΗ ΑΥΞΕΝΤΙΟΥ ΚΑΛΑΓΚΟΥ

Κλινικό παράδειγμα

Η ιπποκρατική μέθοδος στον 21ο αιώνα

Anmerkung der Autorin

Literaturverzeichnis

Antike Quellen – Hippokratische Sammlung

Studien zur hippokratischen Medizin und Philosophie der Natur

Medizinische Ethik – Hippokratische Tradition und moderne Medizin

Herzchirurgie – Moderne wissenschaftliche Perspektive

Technologie, Künstliche Intelligenz und die Zukunft der Medizin

Griechische medizinische Tradition und kulturelles Erbe

Ausgewählte grundlegende Literatur

Hippocrates as a Timeless Guide of Medicine:

From Knowledge to Wisdom, From Science to Humanity

Creator’s Note

Bibliography

Ancient Sources – Hippocratic Collection

Studies on Hippocratic Medicine and Philosophy of Nature

Medical Ethics – Hippocratic Tradition and Contemporary Medicine

Cardiac Surgery – Contemporary Scientific Approach

Technology, Artificial Intelligence and the Future of Medicine

Greek Medical Tradition and Cultural Heritage

Μάρτιος 2025

Σχετικά άρθρα

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Πληροφορίες

Τελευταία άρθρα

Δημοφιλή άρθρα

Σχετικά με εμάς