Η Λάρισα τίμησε τον Καθηγητή Στέργιο Χ. Ζαχαρούλη — Παρουσία της κ. Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη και του Υπουργού Υγείας κ. Άδωνι Γεωργιάδη, ο οποίος απηύθυνε χαιρετισμό
Από την τοπική αφετηρία σε μια διεθνή διαδρομή στην Παιδιατρική Νευροογκολογία
Ράνια Γάτου
Γενική Γραμματέας του Διεθνούς Ανθρωπιστικού Φορέα Coeurs Pour Tous
Μελετήτρια Καρδιοχειρουργικής και Ερευνήτρια Πολιτισμικού Λόγου
Πολιτιστική Αρθρογράφος
Ποιήτρια – Εικαστικός
Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΝΩΜΗ ήταν παρούσα, καταγράφοντας από κοντά μια στιγμή όπου η επιστήμη, η ακαδημαϊκή μνήμη και η ανθρώπινη διαδρομή συναντήθηκαν στη Λάρισα. Με τη δημοσιογραφική της παρουσία και υπό τη διεύθυνση του Αποστόλου Ζώη, η εφημερίδα υπηρετεί μια δημοσιογραφία που δεν περιορίζεται στην καταγραφή του γεγονότος, αλλά αναζητά την ουσία, το πρόσωπο και το αποτύπωμά του στον χρόνο. Η αναγόρευση του Καθηγητή Στέργιου Χ. Ζαχαρούλη υπήρξε μια τέτοια στιγμή: μια διεθνής επιστημονική διαδρομή επέστρεψε στη γενέτειρά της και η τιμή μετατράπηκε σε αφήγημα συνέχειας, γνώσης και προσφοράς.
Υπάρχουν επιστροφές που δεν έχουν χαρακτήρα νοσταλγίας. Έχουν χαρακτήρα συνέχειας. Είναι η στιγμή κατά την οποία ένας άνθρωπος επιστρέφει στον τόπο από τον οποίο ξεκίνησε, όχι έχοντας πίσω του μόνο τα χρόνια που πέρασαν, αλλά έχοντας μαζί του όσα κατάφερε να αναζητήσει, να διδαχθεί και να δημιουργήσει στη διαδρομή. Μια τέτοια επιστροφή πραγματοποιήθηκε στη Λάρισα, με αφορμή την αναγόρευση του Καθηγητή Στέργιου Χ. Ζαχαρούλη σε Επίτιμο Διδάκτορα του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Η τελετή της 16ης Σεπτεμβρίου, στο Αμφιθέατρο «Ιπποκράτης», δεν αποτέλεσε απλώς μια ακαδημαϊκή διαδικασία. Ήταν η συνάντηση ενός διεθνούς επιστημονικού βίου με τον τόπο της πρώτης του αφετηρίας. Την τελετή παρουσίασε η Ράνια Γάτου, Τελετάρχης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Ο Στέργιος Ζαχαρούλης γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Λάρισα. Από εδώ ξεκίνησε. Η πορεία που ακολούθησε τον οδήγησε σε σημαντικά διεθνή κέντρα και σε ένα από τα πλέον απαιτητικά πεδία της σύγχρονης Ιατρικής: την Παιδιατρική Ογκολογία και, ειδικότερα, την Παιδιατρική Νευροογκολογία. Σήμερα, η επιστημονική του δραστηριότητα βρίσκεται στην αιχμή μιας έρευνας που αναζητά νέους τρόπους αντιμετώπισης των παιδιατρικών όγκων του εγκεφάλου. Και ίσως εδώ βρίσκεται το βαθύτερο νόημα της συγκεκριμένης τιμητικής στιγμής. Δεν τιμήθηκε μόνο μια προσωπική διαδρομή. Τιμήθηκε η διαδρομή μιας γνώσης που εξακολουθεί να αναζητά το επόμενο βήμα.
Η Παιδιατρική Νευροογκολογία αποτελεί ένα πεδίο όπου η επιστήμη συναντά με ιδιαίτερη ένταση τα όριά της. Ο εγκέφαλος είναι ταυτόχρονα το αντικείμενο της θεραπείας και ένα όργανο που πρέπει να προστατευθεί με τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια. Η ιδιαιτερότητα αυτή καθιστά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό έναν από τους σημαντικότερους βιολογικούς παράγοντες που καλείται να αντιμετωπίσει η σύγχρονη θεραπευτική έρευνα. Ο φραγμός αυτός προστατεύει τον εγκέφαλο από πολλές ουσίες που κυκλοφορούν στο αίμα. Η ίδια προστατευτική λειτουργία, όμως, μπορεί να δυσχεραίνει την πρόσβαση θεραπευτικών παραγόντων στον εγκεφαλικό ιστό.
Εδώ ακριβώς αρχίζει ένα από τα μεγάλα ερευνητικά στοιχήματα της σύγχρονης Νευροογκολογίας: πώς μπορεί μια θεραπεία να φτάσει στον στόχο της με μεγαλύτερη ακρίβεια και πώς μπορεί να αυξηθεί η αποτελεσματικότητά της χωρίς να αυξηθεί αντίστοιχα η επιβάρυνση του οργανισμού. Η έρευνα του Στέργιου Ζαχαρούλη συνδέεται με σύγχρονες προσεγγίσεις που επιχειρούν να δώσουν απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα. Μεταξύ αυτών βρίσκεται η Convection Enhanced Delivery, μια μέθοδος τοπικής χορήγησης θεραπευτικών παραγόντων στον εγκέφαλο, καθώς και η χρήση εστιασμένων υπερήχων, μιας τεχνολογίας που διερευνάται για την προσωρινή και ελεγχόμενη τροποποίηση του αιματοεγκεφαλικού φραγμού.
Δεν πρόκειται απλώς για εντυπωσιακές τεχνολογικές εφαρμογές. Πρόκειται για την προσπάθεια να μετακινηθεί η θεραπευτική παρέμβαση από τη γενική προς την περισσότερο στοχευμένη προσέγγιση. Και στην περίπτωση ενός παιδιού αυτό αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Γιατί η επιτυχία μιας θεραπείας δεν κρίνεται μόνο από το εάν αντιμετωπίζει τη νόσο. Κρίνεται και από το τίμημα που αφήνει πίσω της. Η σύγχρονη Ιατρική δεν προχωρά μόνο επειδή διαθέτει περισσότερα μέσα. Προχωρά επειδή θέτει διαφορετικά και βαθύτερα ερωτήματα. Η έρευνα στον παιδικό καρκίνο του εγκεφάλου βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη διαρκή αναζήτηση: να κατανοήσει καλύτερα τη βιολογία της νόσου, να εντοπίσει νέους θεραπευτικούς στόχους και να αναπτύξει μεθόδους που μπορούν να μεταφέρουν τη θεραπεία εκεί όπου πραγματικά χρειάζεται.
Η απόσταση ανάμεσα στο εργαστήριο και στον ασθενή είναι μεγάλη και δεν μπορεί να διανυθεί με μία μόνο ανακάλυψη. Χρειάζεται επιστημονική επιμονή, κλινική εμπειρία, τεχνολογία, συνεργασία και χρόνο. Γι’ αυτό η πραγματική αξία της καινοτομίας δεν βρίσκεται στον εντυπωσιασμό που προκαλεί μια νέα τεχνολογία, αλλά στην ικανότητά της να απαντά σε ένα υπαρκτό ιατρικό πρόβλημα. Εκεί η επιστημονική πρόοδος αποκτά το πραγματικό της βάρος. Η συγκεκριμένη τελετή είχε, ωστόσο, μια διάσταση που δεν μπορεί να αποτυπωθεί μόνο με επιστημονικούς όρους. Γιατί η Λάρισα δεν ήταν απλώς ο τόπος διεξαγωγής της. Ήταν η αρχή της ιστορίας.
Ο τόπος όπου ένας νέος άνθρωπος διαμόρφωσε τα πρώτα του όνειρα, πριν αυτά αποκτήσουν διεθνείς ορίζοντες. Η επιστροφή, επομένως, είχε κάτι από έναν νοητό κύκλο: από την πόλη της παιδικής ηλικίας στα μεγάλα επιστημονικά κέντρα και από εκεί πίσω στη γενέτειρα, αυτή τη φορά με μια διαφορετική ιδιότητα — ως επιστήμονας που τιμάται από το Πανεπιστήμιο του τόπου του. Στην τελετή παρέστησαν εκπρόσωποι της πολιτικής, ακαδημαϊκής και ιατρικής ζωής, μεταξύ των οποίων η Κυρία Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη και ο Υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης, ο οποίος απηύθυνε χαιρετισμό. Η παρουσία τους προσέδωσε στην εκδήλωση ευρύτερη δημόσια και θεσμική διάσταση, χωρίς να μετατοπίσει το κέντρο βάρους από τον τιμώμενο και το επιστημονικό του έργο.
Η αναγόρευση ενός επιστήμονα σε Επίτιμο Διδάκτορα δεν είναι απλώς ένας τίτλος. Είναι ένας θεσμικός τρόπος με τον οποίο ένα πανεπιστήμιο δηλώνει ότι αναγνωρίζει μια επιστημονική διαδρομή και επιθυμεί να τη συνδέσει με τη δική του ακαδημαϊκή κοινότητα. Στην περίπτωση του Στέργιου Χ. Ζαχαρούλη, αυτή η σύνδεση είχε και μια πρόσθετη σημασία: ο τιμώμενος επέστρεψε στο πανεπιστημιακό περιβάλλον της Θεσσαλίας έχοντας διανύσει μια μακρά διεθνή πορεία στον χώρο της Ιατρικής.
Η παρουσία του στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας δεν αποτέλεσε επομένως μόνο μια στιγμή τιμής. Αποτέλεσε και μια υπενθύμιση προς τους νεότερους ότι οι μεγάλες επιστημονικές διαδρομές μπορούν να έχουν πολύ συγκεκριμένες αφετηρίες. Μερικές φορές η απόσταση από μια θεσσαλική πόλη μέχρι ένα διεθνές ερευνητικό κέντρο είναι τεράστια. Το πρώτο βήμα, όμως, μπορεί να γίνει οπουδήποτε.
Αυτό ακριβώς το νόημα επιχείρησε να αποδώσει και η εικαστική δημιουργία «Από τη ρίζα στον ορίζοντα», που σχεδιάστηκε για την ταυτότητα της τελετής. Η εικόνα δεν αντιμετωπίζει την επιστήμη ως έναν κλειστό κόσμο συμβόλων. Τη διαβάζει ως πορεία. Η ρίζα είναι η Λάρισα. Ο δρόμος είναι η επιστημονική διαδρομή. Το DNA παραπέμπει στη βιολογία και στην πολυπλοκότητα της ζωής. Ο εγκέφαλος στη γνώση, στην έρευνα και στο αντικείμενο της επιστημονικής αναζήτησης. Το φως στην ανακάλυψη. Και η καρδιά στη βαθύτερη αξία της Ιατρικής: την υπηρεσία της ζωής. Ο ορίζοντας δεν είναι το τέλος. Είναι αυτό που βρίσκεται ακόμη μπροστά.
Έτσι, η εικαστική σύνθεση συνομιλεί με την ίδια την ιστορία του τιμώμενου: από τη ρίζα στον ορίζοντα, από την τοπική αφετηρία στη διεθνή επιστήμη, από το πρώτο ερώτημα στη διαρκή αναζήτηση της απάντησης. Υπάρχει μια ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στο να αποκτά κανείς γνώση και στο να την επιστρέφει. Η πρώτη πράξη αφορά την προσωπική κατάκτηση. Η δεύτερη αποκτά κοινωνικό νόημα.
Η πορεία ενός επιστήμονα ολοκληρώνεται ουσιαστικά όταν όσα κατέκτησε δεν παραμένουν κλεισμένα σε αμφιθέατρα, εργαστήρια και επιστημονικές δημοσιεύσεις, αλλά μετατρέπονται σε νέα ερωτήματα, νέες εφαρμογές και νέες δυνατότητες για τους ασθενείς.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η επιστημονική καινοτομία έχει ανάγκη από ανθρωπιστικό προσανατολισμό. Όχι ως ρητορική προσθήκη, αλλά ως προϋπόθεση. Η τεχνολογία μπορεί να διευρύνει τα όρια του δυνατού. Η επιστήμη μπορεί να φωτίσει το άγνωστο. Η έρευνα μπορεί να ανοίξει δρόμους που σήμερα δεν υπάρχουν. Όλα αυτά, όμως, αποκτούν το βαθύτερο νόημά τους όταν μεταφράζονται σε κάτι απλό και ταυτόχρονα θεμελιώδες: στην προσπάθεια να υπηρετηθεί η ζωή καλύτερα.
Και ίσως γι’ αυτό η επιστροφή στη Λάρισα να μην ήταν το τέλος μιας διαδρομής, αλλά η υπενθύμιση της αφετηρίας της. Γιατί οι μεγάλες επιστημονικές διαδρομές δεν μετρούνται μόνο από το πόσο μακριά φτάνει ένας άνθρωπος. Μετρούν και από το τι αφήνει πίσω του όταν επιστρέφει.
Και τότε η ρίζα δεν είναι πια μόνο η αρχή. Γίνεται ο τόπος από τον οποίο ο ορίζοντας μπορεί να ανοίξει ακόμη περισσότερο.
