Σχετικά με το φιλότιμο…

Γλασκώβη: Για την “Ε.Γ.” γράφει η Ασημίνα Χαρδαλούπα Καντοπούλου.

Κάποτε οι άνθρωποι μεγάλωναν σε σπίτια πλίθινα,  χτισμένα από χώμα και νερό. Τα χέρια και τα πόδια τους ήταν γυμνά και κρύωναν, αλλά είχαν καρδιές ζεστές, γεμάτες φιλότιμο και ψυχές γεμάτες θάρρος, δύναμη, πίστη, ελπίδα. Με τα χρόνια οι άνθρωποι άρχισαν να αποκτούν δύναμη, εξουσία και να ζουν άνετα. Είχαν πια χέρια και πόδια ζεστά, καθώς φορούσαν παπούτσια και κάλτσες, αλλά η καρδιά τους άρχισε να κρυώνει. Το κομπόδεμά τους, με τον καιρό, γέμισε πλούτο. Τα τα χέρια τους όμως, εκεί που άπλωναν παντού για να δώσουν  απ το περίσσευμα τους, άρχισαν να μαζεύονται και να φυλάγονται.

Ο άνθρωπος κάποτε αν και φτωχός, πεινασμένος , διψασμένος, είχε πάντα περίσευμα στην καρδιά και την ψυχή του. Ποτέ δεν τελείωναν τα αποθέματα της καλοσύνης, της ευγένειας, του φιλότιμου. Τα ξυπόλυτα γυμνά πόδια και τα παγωμένα χέρια ήταν φιλικά, καθαρά, τίμια, και δεκτικά σε κάθε ανάγκη.

Με το πέρασμα των χρόνων και την είσοδο της παγωμένης «προόδου», το ψυχρό ρεύμα, σα να αγνόησε τα φιλότιμα χέρια και είσδυσε κατευθείαν στο στήθος, στα αγνά φυλλοκάρδια των ανθρώπων. Η πρόοδος «έκαψε» το φιλότιμο στις καρδιές, όπως το κρύο «καίει» τους τρυφερούς βλαστούς και τα φύλλα.

Πρόοδος! Ακόμη και τα λασπόνερα, τότε, ήταν πιο καθαρά. Η βροχή ήταν σαν τους ανθρώπους. Καθαρή, γάργαρο νερό να την πιεις στο ποτήρι σου! Σήμερα άλλαξε κι αυτή· όπως οι άνθρωποι: έγινε τοξική· επικίνδυνη!

Κάποτε οι δάσκαλοι το πρώτο που μάθαιναν τα παιδιά ήταν ηθική· οι αξίες. Τα συμβούλευαν να έχουν ιδανικά. Να είναι «καθώς πρέπει»: να έχουν φιλότιμο, όπως είχαν κι οι ίδιοι. Άλλωστε, όπως λέει ο Αριστοτέλης, η αρετή είναι μεταδοτή: μαθαίνεται! Μέσα σε παράγκες δίδασκαν οι δάσκαλοι αυτοί, αλλά έκτιζαν γνώσεις με γερά θεμέλια. Γιατί οι μαθητές, τα παιδιά  εκείνα είχαν φτώχια στην ύλη αλλά πλούτο στην ψυχή. Είχαν όρεξη, είχαν δίψα για γνώση. Γνώση με ουσία, με περιεχόμενο· για να κάνουν το καλό! Αυτοί ήταν οι πολυτιμότεροι θησαυροί των παλιότερων γενεών.

Σήμερα βλέπουμε να κτίζονται τεράστια σχολειά αλλά το πνεύμα κι η όρεξη για μάθηση είναι τόσο οκνηρή όσο ποτέ. Είναι πεζή, ανούσια, είναι διαστρεβλωμένη, ακατάλληλη, προσανατολισμένη στους δρόμους τις αγοράς και τις προοπτικές του κέρδους. Παιδιά αλληλεπιδρούν μεταξύ τους μηχανικά, έχοντας μία κοινή αγωνία: την επίτευξη των στόχων της στείρας εκπαίδευσης για μία «θέση στον ήλιο» της τοξικής παραγωγικότητας. Μόνο κάτι λίγα παιδιά έχουν απομείνει με τα παλιά ιδανικά. Μετρημένα στα δάχτυλα. Μακάρι να’ ναι προς μίμηση.

Φιλότιμο .Πόσο σπάνια λέξη στις μέρες μας. Πόσο σημαντική στα περασμένα χρόνια. Ας μέναμε χίλιες φορές με χέρια παγωμένα, με πόδια γυμνά, αλλά με το κεφάλι ψηλά, έχοντας θάρρος, τιμή, αξίες μέσα στο νου και την καρδιά μας.

Τα αφήσαμε όλα να παρασυρθούν, να πεθάνουν· να καούν από το κρύο! Αλλά μαζί με αυτά, χάθηκαν και οι άνθρωποι. Οι δάσκαλοι του φιλότιμου! Γιατί, κάθε φορά που μας αφήνει ένας γέροντας σοφός, μένει κενό. Δεν γυρίζουμε ποτέ πια τη θύμησή μας  σε εκείνον. Δεν υπάρχουν μιμητές του. Στερούμαστε πια της δύναμης να κρατηθούμε όρθιοι όπως οι παλιοί στη δίνη των αλλαγών. Αφήσαμε το είναι μας να παρασυρθεί από το ψέμα· να πάει προς το άγνωστο, ακόμη και αν το άγνωστο είναι το κακό. Τα μάτια μας τυφλώθηκαν από το φως της προόδου: πίστεψαν το ψεύτικο. Το έκαναν. Αλήθεια! Οι παραδόσεις θάφτηκαν από τις χιονοστιβάδες της αδιαφορίας. Οι αξίες ξηλώθηκαν σαν στρίφωμα από φόρεμα και έμειναν έτσι σαν κουρέλια. Και τα ιδανικά λύγισαν ντροπιασμένα από την προδοσία.

Αχ να γύριζαν εκείνα τα χρόνια! Απ’ την αρχή να φτιάχναμε άξια, δίκαια τις ζωές μας, με αγάπη, δεκτικότητα, ευλάβεια, ειρήνη, ελπίδα. Με φιλίτιμο! Από χώμα και νερό να κτίζαμε πάλι τα σπίτια μας  κι ας ήταν μόλις δύο κάμαρες μικρές. Τα μεγάλα σπίτια δεν έφεραν την ευτυχία. Ευτυχία φέρνουν οι στιγμές που οι δικοί σου άνθρωποι είναι κοντά σου, μοιράζεστε τα ιδία πράγματα με, πίστη, σεβασμό, εκτίμηση, καλοσύνη, υπομονή. Όχι τα πλούτη.

Ο Παράδεισος βρίσκεται μέσα μας. Εμείς τον φτιάχνουμε, εμείς τον χαλάμε. Τα χέρια που ρόζιασαν και γέρασαν δουλεύοντας σκληρά, τίμια, είναι ευλογημένα. Αξίζουν σεβασμό.

Το φιλότιμο στις μέρες μας τείνει να εξαλειφθεί ακόμη και ως έννοια. Πρέπει να κοπιάσουμε για να δούμε ότι υπάρχει ακόμα σε σπίτια, που, όπως τότε παρέμειναν μικρά, αγνά, ακατέργαστα, χωρίς πολλά στολίδια. Αν το γυρέψουμε με υπομονή και θέληση μπορούμε να το βρούμε και να το αποκτήσουμε. Αρκεί να ξέρουμε να τιμούμε το νόημά του.

Δύσκολοι καιροί  οι σημερινοί, μα με πίστη κι υπομονή όλα μπορούν να γίνουν όπως και τότε.

Το φιλότιμο είναι ένα παράθυρο που πάντα έχει φως αρκεί να το δέχεσαι και να το θες.

Μίνα Χαρδαλούπα-Καντοπούλου