Η ιστορική ανάλυση της περιόδου αυτής τώρα ξεκινά ουσιαστικά και θα πάρει χρόνια. Η απόσταση από τα γεγονότα και τα δρώντα υποκείμενα είναι αναγκαία για λόγους αντικειμενικότητας και νηφαλιότητας – για ένα θέμα που ακόμη προκαλεί τριγμούς και πάθη, τουλάχιστον στην πολιτική ζωή των Αθηνών.
Για πολλούς αναλυτές, όμως, η καθοριστική χρονιά για τη διάσωση της Ελλάδας και του ενιαίου νομίσματος, του ευρώ, ήταν το 2012 με τη φράση-τομή του τότε επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι. Όταν όλα κατέρρεαν και η Ελλάδα βυθιζόταν στο τέλμα των χρεών, κινδυνεύοντας με οριστικό αποκλεισμό από τον δανεισμό των αγορών, ο Ευρωπαίος κεντρικός τραπεζίτης το πήρε πάνω του και είπε το περίφημο «Whatever it takes» – θα κάνουμε ό,τι χρειαστεί για τη διάσωση της ευρωζώνης και της Ελλάδας.
Επιτακτική η διάσωση των θεμελιωδών αξιών
Μια θαρραλέα κίνηση, μακριά από τις πιέσεις των λαϊκιστών ανά την Ευρώπη που ζητούσαν επιτακτικά τη δημοσιονομική τιμωρία της απείθαρχης Ελλάδας. Μια κίνηση που «κάλμαρε» τις αγορές, έδρασε πυροσβεστικά αποτρέποντας ένα ντόμινο πτωχεύσεων και κράτησε την Ελλάδα εντός της ευρωζώνης και εντός της δυνατότητας δανεισμού από τις διεθνείς αγορές, και μάλιστα με χαμηλά επιτόκια.
Σε μια περίοδο κρίσης για την ευρωπαϊκή ιδέα και αυξανόμενων πιέσεων για τη διάλυση του πυρήνα της Ευρώπης, η βράβευση αυτή την εβδομάδα του Μάριο Ντράγκι με το Ευρωπαϊκό Βραβείο Καρλομάγνου στο Άαχεν, παρουσία του Έλληνα πρωθυπουργού, λειτουργεί σαν υπόμνηση: ότι πρέπει και σήμερα να γίνει οτιδήποτε χρειάζεται για να σωθεί όχι απλώς ένα κράτος-μέλος της ευρωζώνης, αλλά ολόκληρη η ΕΕ και οι θεμελιώδεις αξίες της. Για να διασφαλισθεί πλέον η «στρατηγική αυτονομία» της, για να μακροημερεύσει η ευημερία, η ασφάλεια και η ειρήνη σε μια εποχή πολλαπλών κρίσεων που χτυπούν τα θεμέλιά της. Για να οχυρωθούν ακόμα περισσότερο οι θεσμικές κατακτήσεις, το κράτος δικαίου, τα ανθρώπινα δικαιώματα, το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Αν δεν είχε πει το «Whatever it takes» το 2012 ο Μάριο Ντράγκι, ίσως σήμερα η ευρωζώνη να είχε διαρραγεί και ίσως η Ελλάδα να βρισκόταν ακόμη στη δίνη μιας ακόμη πιο βαθιάς κρίσης: απομονωμένη, χωρίς πρόσβαση στις αγορές, με ένα νόμισμα αδύναμο. Πρόκειται για εφιαλτικά υποθετικά σενάρια. Πώς θα αντιμετώπιζε άραγε στη συνέχεια η Ευρώπη την πανδημία, τους πολέμους που ακολούθησαν και σήμερα πια τη ρήξη με τις ΗΠΑ του Τραμπ;
Το ότι η Ενωμένη Ευρώπη -με την ακόμη ισχυρή οικονομία και ενιαία αγορά της, παρά τους κλυδωνισμούς και τις δομικές δυσλειτουργίες- συνεχίζει να υπάρχει εις πείσμα όλων αποτελεί μια μεγάλη νίκη. Θα πρέπει γρήγορα να κάνει και πάλι τα πάντα, ό,τι δηλαδή χρειάζεται, με τόλμη και υπερβάσεις, για να βγει αλώβητη σε έναν νέο κόσμο, όπου πολλοί ορέγονται τη διάλυσή της.
