Με τη θέσπιση νέας νομοθεσίας η τουρκική κυβέρνηση επιδιώκει να καταστήσει τη χώρα πιο ανταγωνιστική διεθνώς και πιο ελκυστική τόσο για τα ξένα κεφάλαια όσο και για εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό.
Ο νόμος απευθύνεται σε εργαζομένους και επιχειρήσεις που τα τελευταία τρία χρόνια δεν είχαν τη φορολογική τους έδρα στην Τουρκία και τους προσφέρει σημαντικά προνόμια, όπως πολυετή απαλλαγή από τη φορολογία εισοδήματος για έσοδα που αποκτήθηκαν στο εξωτερικό ή μειωμένο φορολογικό συντελεστή για την αποδοχή κληρονομιάς, προκειμένου να δηλώσουν περιουσιακά στοιχεία στην τουρκική εφορία.
Μείωση εταιρικού φόρου για εξαγωγείς
Η εξωτερική εμπορική δραστηριότητα πρέπει επίσης να ενισχυθεί. Τον Μάρτιο καταγράφηκε μείωση 6,4%, γεγονός που ωθεί την κυβέρνηση να μειώσει τον εταιρικό φόρο για τις εγχώριες επιχειρήσεις. Για τους παραγωγικούς εξαγωγείς ο φορολογικός συντελεστής μειώνεται έτσι από 25% σε 9%.
Επιπλέον, η κυβέρνηση θέλει να μετατρέψει το χρηματοοικονομικό κέντρο της Κωνσταντινούπολης σε διεθνώς ανταγωνιστικό κόμβο κατά το πρότυπο της Σιγκαπούρης ή του Χονγκ Κονγκ. Οι επιχειρήσεις που εδρεύουν στην τουρκική μητρόπολη θα λαμβάνουν πλήρη φορολογική απαλλαγή στα κέρδη από το διεθνές διαμετακομιστικό εμπόριο. Πολυεθνικές εταιρείες που θα μεταφέρουν εκεί τις περιφερειακές διοικητικές τους έδρες θα γλιτώνουν τη φορολογία σε βάθος 20ετίας.
Περιορισμός της γραφειοκρατίας για επενδυτές
Για να γίνουν και οι επενδυτικές δυνατότητες πιο ελκυστικές, η κυβέρνηση θέλει να περιορίσει σημαντικά τη γραφειοκρατία. Τον συντονισμό του εγχειρήματος θα αναλάβει μάλιστα απευθείας η Προεδρία. Προβλέπεται μια κεντρική, ψηφιακή υπηρεσία εξυπηρέτησης, η οποία θα διαχειρίζεται συγκεντρωτικά τα ζητήματα και θα επιταχύνει όλες τις διαδικασίες – από την ίδρυση μιας εταιρείας μέχρι τις άδειες εργασίας και παραμονής ή τους περιβαλλοντικούς ελέγχους.
Κατά την ανακοίνωση του νομοθετικού πακέτου ο Ερντογάν δήλωσε ότι η Τουρκία δεν είναι πλέον απλώς μια γέφυρα μεταξύ Ανατολής και Δύσης ή Βορρά και Νότου. Αντιθέτως, η χώρα είναι ένας αναντικατάστατος κόμβος για ενεργειακούς και εμπορικούς διαδρόμους στην περιοχή. Η Άγκυρα διαχειρίστηκε με επιτυχία τις κρίσεις των τελευταίων ετών και γι’ αυτό σήμερα η χώρα αποτελεί «μια νησίδα σταθερότητας». Η Τουρκία έχει τη δυναμική «να γίνει ένας από τους νέους πόλους ισχύος σε έναν μεταβαλλόμενο, πολυπολικό κόσμο», όπως ανέφερε χαρακτηριστικά ο Ερντογάν.
Παρά τα φιλόδοξα σχέδια, ωστόσο, φορολογικοί ειδικοί όπως ο Εμρέ Σιρίν εκφράζουν αμφιβολίες. «Είναι απλώς μια προσπάθεια να βρεθεί φρέσκο χρήμα. Δεν υπάρχουν πλέον χρήματα και πόροι που να μπορούν να αξιοποιηθούν», λέει ο ανεξάρτητος οικονομολόγος και εκτιμητής ακινήτων από την Κωνσταντινούπολη. Κατά την άποψή του, η κυβέρνηση χρησιμοποιεί όλα τα διαθέσιμα μέσα για να προσελκύσει κεφάλαια.
Οι φοροαπαλλαγές για ξένες επιχειρήσεις και η μακροχρόνια απαλλαγή από φόρους για εισαγόμενα περιουσιακά στοιχεία είναι τα τελευταία απελπισμένα μέτρα, καθώς, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν εισρέουν πλέον σχεδόν καθόλου άμεσες ξένες επενδύσεις στη χώρα, ενώ οι εγχώριες επιχειρήσεις είτε χρεοκοπούν είτε μεταφέρονται αλλού.
Ένα ακόμα σημείο κριτικής των παρατηρητών είναι πως στα μέτρα αυτά, τόσο για τα εγχώρια όσο και για τα ξένα περιουσιακά στοιχεία, η προέλευση των κεφαλαίων ελέγχεται περιορισμένα, συνθήκη που – σύμφωνα με τους επικριτές – ανοίγει διάπλατα την πόρτα σε χρηματοροές εγκληματικής φύσης. Ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ αντιτείνει πως παρόμοια προγράμματα είχαν αποδειχθεί στο παρελθόν επιτυχημένα, τα οποία είχε εφαρμόσει και το νυν κυβερνών κόμμα AKP.
H Κωνσταντινούπολη πόλος έλξης επενδυτών
Η αβεβαιότητα στην περιοχή του Κόλπου εξαιτίας του πολέμου στο Ιράν δημιούργησε στην Τουρκία ελπίδες για επιπλέον επενδύσεις – ιδίως με την ελπίδα πως η χώρα μπορεί να αποτελέσει μία εναλλακτική των κρατών του Κόλπου.
Ωστόσο, ο οικονομολόγος Σινάν Αλτσίν, ιδρυτής της 4ware Research και πρόεδρος της πλατφόρμας Ekonomi Istanbul, το θεωρεί μάλλον απίθανο. Για να προσελκύσει η Τουρκία άμεσες ξένες επενδύσεις σε μεγάλη κλίμακα, πρέπει να ενισχύσει την εμπιστοσύνη στο κράτος δικαίου και να σημειώσει πρόοδο σε ζητήματα όπως η ελευθερία του Τύπου. Πολλοί παρατηρητές συμμερίζονται αυτή την εκτίμηση και, θεωρώντας ότι τα σχεδιαζόμενα μέτρα δεν αποτελούν βιώσιμη λύση, ζητούν ριζικές διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις.
Η Τουρκία βρίσκεται ήδη εδώ και έξι χρόνια σε οικονομική κρίση. Με την πολιτική χαμηλών επιτοκίων του Ερντογάν η χώρα βυθίστηκε σε κρίση το 2019 και έκτοτε καταγράφει συνεχώς διψήφια ποσοστά πληθωρισμού. Τον περασμένο μήνα ο πληθωρισμός βρισκόταν στο 32,4%, ενώ τον Μάιο του 2024 είχε ξεπεράσει προσωρινά το 75%.
Μάλιστα, ανεξάρτητοι οικονομολόγοι αμφισβητούν τα επίσημα στοιχεία της τουρκικής στατιστικής υπηρεσίας. Η ερευνητική ομάδα ENAG εκτιμά πως το ποσοστό πληθωρισμού βρισκόταν προσφάτως πάνω από το 55%. Το Σαββατοκύριακο ο Τούρκος πρόεδρος αντικατέστησε τον επικεφαλής της εθνικής στατιστικής υπηρεσίας. Εδώ και χρόνια, άλλωστε, αμφισβητείται διεθνώς η ανεξαρτησία της Τουρκικής Κεντρικής Τράπεζας.
Επιμέλεια: Γιώργος Πασσάς
