Το βραβείο απονέμεται σε άτομα με σημαντική συμβολή στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ή στην προώθηση ευρωπαϊκών αξιών και θεσπίστηκε για να σηματοδοτήσει την 75η επέτειο της Διακήρυξης Σουμάν της 9ης Μαΐου 1950 – του ακρογωνιαίου λίθου του εγχειρήματος της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
«Η ειρήνη δεν είναι πλέον δεδομένη»
Στην ευχαριστήρια ομιλία της, η πρώην καγκελάριος υπενθύμισε τις τρεις υποσχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εκτός από τη δημοκρατία και την ευημερία, πρώτη και κύρια είναι η υπόσχεση της ειρήνης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ιδρύθηκε ως ένα οικονομικό και ειρηνικό εγχείρημα από τα ερείπια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Πρόδρομός της θεωρείται η Ευρωπαϊκή Κοινότητα Άνθρακα και Χάλυβα, η οποία ιδρύθηκε το 1952. Η ελπίδα των ιδρυτών ήταν η κοινή διαχείριση των πρώτων υλών που σχετίζονται με τον πόλεμο θα απέτρεπε έναν νέο πόλεμο μεταξύ των έξι ιδρυτικών κρατών – συμπεριλαμβανομένων των πρώην άσπονδων εχθρών, της Γαλλίας και της Γερμανίας.
Αφού η ειρήνη έγινε ο κανόνας, η «βάρβαρη επίθεση της Ρωσίας στην Ουκρανία» απέδειξε ότι η ειρήνη δεν είναι κάτι που πρέπει να θεωρείται δεδομένο, προειδοποίησε η Μέρκελ. Η τρέχουσα εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ δείχνει επίσης ότι «πυλώνες που κάποτε θεωρούνταν ασφαλείς» δεν είναι πλέον διαθέσιμοι.
Έπαινοι, αλλά και κριτική για τη Μέρκελ
Στη σύντομη εγκωμιαστική ομιλία του, ο πρώην πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο, απαρίθμησε τους λόγους βράβευσης της Άνγκελα Μέρκελ: τη συνεπή και βασισμένη σε αρχές ηγεσία της, την περαιτέρω ανάπτυξη της ΕΕ κατά τη διάρκεια της καγκελαρίας της και την άοκνη δέσμευσή της στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση.
Κατά τη διάρκεια της θητείας της, η Μέρκελ ήταν γνωστή στην ΕΕ ως «διαχειρίστρια κρίσεων». Ο τότε ομόλογός της από το Λουξεμβούργο, Ξαβιέ Μπετέλ, την περιέγραψε κάποτε ως «μηχανή συμβιβασμών». Γνωστή για την αντοχή της κατά τη διάρκεια των μακρών ολονύχτιων συνόδων κορυφής και συναντήσεων κρίσης, έπαιξε βασικό ρόλο στη διαχείριση της κρίσης χρέους της Ευρωζώνης, του Brexit και της πανδημίας COVID-19. Διαμόρφωσε επίσης την πορεία της ΕΕ κατά την αύξηση του αριθμού των προσφύγων το 2015/2016. Ωστόσο, η κληρονομιά της στην ΕΕ δεν είναι εντελώς άσπιλη.
Οι επικριτές την κατηγορούν ότι ήταν πολύ επιεικής με τον Βλάντιμιρ Πούτιν. Εμπιστευόμενη τον Ρώσο ηγέτη, η πρώην καγκελάριος αποδυνάμωσε την Ευρώπη και τη Γερμανία, δήλωσε στην DW ο Πέκα Τοβέρι, μέλος των Ευρωπαίων Χριστιανοδημοκρατών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: «Ακόμη και όταν είδε πώς ο Πούτιν άρχισε να γίνεται πιο επιθετικός, συνέχισε να ακολουθεί μια πολιτική που μας καθιστά εξαρτημένους από τη ρωσική ενέργεια. Αυτό ήταν ένα τεράστιο λάθος», δήλωσε ο πρώην διευθυντής της φινλανδικής υπηρεσίας πληροφοριών.
Ευρώπη εναντίον Ρωσίας;
Η Άνγκελα Μέρκελ δεν έχει δείξει μεταμέλεια – τουλάχιστον δημόσια – για την πολιτική που ακολούθησε απέναντι στη Ρωσία κατά τα 16 έτη της διακυβέρνησής της. Πρόσφατα τάχθηκε υπέρ μιας ισχυρότερης διπλωματικής δέσμευσης από την Ευρώπη για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, ωστόσο απέρριψε τον ρόλο της μεσολαβήτριας.
Οι σχέσεις με τη Ρωσία και η αντίσταση σε αυτήν έπαιξαν ρόλο και για άλλους βραβευθέντες. Για παράδειγμα, η πρόεδρος της Μολδαβίας, Μάγια Σάντου, τιμήθηκε για τις προσπάθειές της να οδηγήσει τη χώρα της «στο ευρωπαϊκό μονοπάτι». Επί τρεις δεκαετίες, ο λαός της Μολδαβίας χτίζει το ευρωπαϊκό του μέλλον και επέλεξε την Ευρώπη – παρά τις ρωσικές απειλές και τους εκβιασμούς, δήλωσε η Σάντου στην ευχαριστήρια ομιλία της.
Μεταξύ αυτών που τιμήθηκαν ήταν ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, και ο πρώην πρωθυπουργός της Πολωνίας και ιδρυτής του κινήματος Αλληλεγγύη, Λεχ Βαλέσα. Περαιτέρω Ευρωπαϊκά Τάγματα Αξίας απονεμήθηκαν σε πρώην αρχηγούς κρατών και κυβερνήσεων, κορυφαίους πολιτικούς της ΕΕ και άλλα δημόσια πρόσωπα.
Επιμέλεια: Ιοκάστη Κροντήρη
