Γράφει ο Γκαμπριέλ Κολλετίς, καθηγητής οικονομίας στο Πανεπιστήμιο Toulouse 1-Capitole.
Πολλοί Έλληνες ταλαντεύονται σήμερα (κι αυτό είναι φυσικό) ανάμεσα στην αυταπάτη ότι η κρίση είναι περαστική και το άγχος που προκαλεί μια προοπτική «κοινωνικού μεσαίωνα».
Η «ανταλλαγή» που προτείνεται σήμερα στους Έλληνες διατυπώνεται κατά τρόπον άκρως διεστραμμένο: δεχτείτε τη διάσωση με αντάλλαγμα την απώλεια της κυριαρχίας σας. Αυτή η «ανταλλαγή» είναι, στην πραγματικότητα, απάτη. Με αντάλλαγμα την βέβαιη απώλεια της κυριαρχίας της, η Ελλάδα δεν σώζεται καθόλου από το τελευταίο πρόγραμμα «βοήθειας». Ο όρος «βοήθεια» στην Ελλάδα, που επαναλαμβάνεται αβασάνιστα από τα μήντια και το σύνολο των σχολιαστών είναι, άλλωστε, ακατάλληλος.
Οι ιδιώτες πιστωτές, ουσιαστικά οι τράπεζες, οι ασφαλιστικές εταιρείες και χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί συγκεντρωμένοι στο πλαίσιο ενός Private sector involement (PSI) δέχτηκαν να παραιτηθούν από το 53,5% της αξίας των ομολόγων που κατείχαν, αλλά θα ωφεληθούν από το πρόγραμμα βοήθειας. Το ετήσιο επιτόκιο με το οποίο οι εν λόγω πιστωτές θα ανακυκλώσουν τα ομόλογα που κατέχουν πλησίον του ελληνικού κράτους ορίστηκε, έπειτα από επίπονες διαπραγματεύσεις στο 3,65%.
Αυτό το επιτόκιο είναι υπερβολικά υψηλό και ουδόλως δικαιολογείται. Ας υπενθυμίσουμε ότι το επιτόκιο αναχρηματοδότησης των τραπεζικών οργανισμών στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ κυμαίνεται μεταξύ 1 και 2%.
Από τα προβλεπόμενα 130 δισεκατομμύρια ευρώ του τελευταίου προγράμματος «βοήθειας», τα 30 δις θα καταβληθούν αμέσως στους πιστωτές που αποδέχονται την ανταλλαγή των ομολόγων που κατέχουν. Η ελληνική κυβέρνηση θα χρησιμοποιήσει περίπου 35 δις ευρώ για
να αγοράσει ένα άλλο μέρος του χρέους της και να το διαγράψει. Τέλος, 25 δις ευρώ θα διατεθούν για την ανακεφαλαιοποίηση του ελληνικού τραπεζιτικού τομέα. Έτσι, από τα 130 δισεκατομμύρια ευρώ του προγράμματος διάσωσης, τα 94 πηγαίνουν αποκλειστικά στον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Οι ιδιώτες πιστωτές της Ελλάδας δεν έκαναν καμμιά θυσία, όπως διαδίδεται αλλά, αντίθετα, μετέφεραν ουσιαστικά προς τους δημόσιους πιστωτές τις σημερινές και μελλοντικές απώλειές τους. Επί πλέον, δεν πρέπει να απατώμεθα: τα 130 δις ευρώ του λεγόμενου προγράμματος «διάσωσης» δεν είναι δώρο. Αυτό το ποσό είναι δάνειο που πρέπει να πληρωθεί.
Ας σημειωθεί, τέλος, ότι η συμμετοχή της ΕΚΤ στο πρόγραμμα στήριξης δεν συνίσταται παρά απλώς στην παραίτησή της από τα κέρδη (10 με 15 δις ευρώ) επί των κρατικών ομολόγων που είχε αγοράσει σε τιμή κάτω της αξίας τους.
Οι Έλληνες δεν πρέπει να δεχτούν, λοιπόν, την ανταλλαγή που τους προτείνεται. Η Ελλάδα έχει σήμερα ανάγκη από ένα σχέδιο ανάπτυξης που θα αποφεύγει την επανάληψη των λαθών που έχουν γίνει τις τρείς τελευταίες δεκαετίες. Από την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, και εντεύθεν το βιωτικό επίπεδο των Ελλήνων βελτιώθηκε αισθητά χωρίς, όμως, αυτή η βελτίωση να αντιστοιχεί στην εφαρμογή ενός πραγματικού σχεδίου ανάπτυξης. Η ελληνική βιομηχανία παρήκμασε ενώ ενισχύθηκε η ανεπάρκεια των θεσμών.
Η Ελλάδα δεν μπορεί να αναπτυχθεί χωρίς να επανεξετάσει τους θεσμούς της, πράγμα που εγγράφει την έξοδο από την κρίση, αλλά και την ανανέωση, στη μακρά διάρκεια. Η οποία θα χαρακτηρίζεται από στάδια που θα συνιστούν ισάριθμα βήματα προς την βαθμιαία βελτίωση των υλικών και κοινωνικών συνθηκών ζωής.
Οι θεσμοί είναι τα μέσα με τα οποία μια κοινωνία ορίζει και εφαρμόζει τους κανόνες που έχει επιλέξει. Το δημόσιο συμφέρον είχε παραμεληθεί, όπως είδαμε, και ταυτόχρονα εξασθένιζε η δημοκρατία. Το κράτος δικαίου δεν συγκροτήθηκε ουσιαστικά ποτέ. Υπ’αυτές τις συνθήκες, το κράτος εμφανίστηκε αδύναμο και ταυτόχρονα αυταρχικό, χωρίς να προστατεύει ούτε τον πολίτη ούτε το συλλογικό συμφέρον.
Σήμερα, συγχέεται η περιουσία που ανήκει στο κράτος με την περιουσία που ανήκει στο Έθνος: τα «κοινά». Υπό την πίεση των χρηματοπιστωτικών αγορών και των διεθνών εκπροσώπων τους (της «Τρόϊκα»), η ελληνική κυβέρνηση ετοιμάζεται να ιδιωτικοποιήσει περιουσιακά στοιχεία που δεν της ανήκουν. Οι διεθνείς πιστωτές της Ελλάδας επιδιώκουν να της επιβάλλουν την αποδοχή της υπαγωγής του χρέους της στο αγγλικό δίκαιο.
Οι ίδιοι πιστωτές αγνοούν, φαίνεται, την ύπαρξη της έννοιας «κοινό αγαθό». Αυτή η έννοια, όπως πολύ σωστά την αναλύει ο Ούγκο Ματτέϊ, έχει ωστόσο διαμορφωθεί στον αγγλο-σαξωνικό κόσμο. Η σύγχυση ανάμεσα στο αγαθό που ανήκει στην κοινότητα και το κρατικό αγαθό που μπορεί να μεταφερθεί στον ιδιωτικό τομέα έχει να κάνει με έναν πολιτικό και νομικό αναχρονισμό και συνιστά, κατά τον Ματτέι, «συνταγματική ανευθυνότητα». Μια τέτοια ανευθυνότητα «επιτρέπει» στις κυβερνήσεις να πωλούν τα περιουσιακά στοιχεία που ανήκουν στο κοινωνικό σύνολο. Μας κάνει να λησμονούμε, επισημαίνει, ότι η πολιτική εξουσία οφείλει να τίθεται στην υπηρεσία του λαού και όχι το αντίστροφο.
Οι ελληνικοί θεσμοί πρέπει να σχεδιαστούν και να διαμορφωθούν κατα τρόπον που να θέτουν τα θεμέλια ενός κράτους Δικαίου που θα χαρακτηρίζεται πριν απ’όλα από έναν σαφή προσδιορισμό του τί έχει δικαίωμα να κάνει το κράτος, στο όνομα του γενικού συμφέροντος …και τί όχι.
Στον αντίποδα της απορρύθμισης που επιτελείται σήμερα, οι θεσμοί που έχουν να κάνουν με το εργατικό δίκαιο, ειδικά, πρέπει να ενισχυθούν και να εδραιωθούν. Ένας γενικευμένος ανταγωνισμός στην αγορά εργασίας, όπως αυτός που επιδιώκει να επιβάλλει το ΔΝΤ στην
Ελλάδα με την υποστήριξη της σημερινής ελληνικής κυβέρνησης, δεν μπορεί παρά να διαλύσει τον κοινωνικό ιστό, ο οποίος πρέπει, αντιθέτως, να ισχυροποιηθεί.
Πρέπει να αναπροσδιοριστεί η αποστολή των δημόσιων υπηρεσιών (παιδεία, υγεία, κλπ.) και ταυτόχρονα να εφοδιαστούν αυτές με περισσότερα μέσα. Για τούτο, επιβάλλεται να εκδημοκρατιστούν, και να εξασφαλιστεί η συμμετοχή των χρηστών τους στη διαχείρισή τους.
Η κρατική διαφθορά χρησίμευσε ως εξήγηση του γεγονότος ότι πολλοί πολίτες αρνούνται να πληρώσουν φόρο ή το θεωρούν αυτό θυσία. Ακόμη χειρότερο: ορισμένοι θεώρησαν ότι ο φόρος είναι για να πληρώνεται μόνο από όσους αδυνατούν να τον αποφύγουν. Επομένως, αντί για μια απλή φορολογική μεταρρύθμιση επιβάλλεται μάλλον η αποκατάσταση του φόρου ως αρχής. Χωρίς φορολογικό σύστημα, δεν μπορούν να υπάρξουν δημόσιες υπηρεσίες που να ανταποκρίνονται στις ανάγκες με τους απαιτούμενους όρους, ούτε και κοινωνική δικαιοσύνη που να εξασφαλίζει την ακριβοδικία μέσω μιας αναδιανομής επιτελούμενης με εργαλείο μια προοδευτική φορολογία.
Τέλος, η φύση, που είναι τόσο ωραία στην Ελλάδα, πρέπει να προστατευθεί. Οι ολοένα και πιο δραστικές δημοσιονομικές περικοπές είχαν επιπτώσεις και στο περιβάλλον: μείωση προσωπικού στις υπηρεσίες που ασχολούνται με την προστασία του περιβάλλοντος, νομιμοποίηση αυθαίρετων, παράνομη κοπή ξύλων στα δάση (κατανοητή, ωστόσο, σε περιόδους μεγάλου ψύχους) χαλάρωση των κανονισμών για την προστασία του περιβάλλοντος, με σκοπό την…. προσέλκυση επενδυτών. Όπως σωστά παρατήρησαν ορισμένοι σχολιαστές, επιβάλλεται να μην ενδώσουν οι Έλληνες στον πειρασμό της αντικατάστασης ενός χρέους (οικονομικού) από ένα άλλο χρέος (οικολογικό)20. Δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη που θέτει σε κίνδυνο το φυσικό περιβάλλον, το οποίο πρέπει να θεωρείται, επίσης, κοινό αγαθό.
Προφανώς, η Ελλάδα ως γεωγραφικός χώρος δεν μπορεί να πάψει να υπάρχει. Ως πολιτικός χώρος, είναι ελάχιστα πιθανόν να εξαφανιστεί τυπικά, αφού τα σύνορά της δεν απειλούνται πραγματικά από κανέναν στη σημερινή συγκυρία.
Σε αντίθεση με τη μυθοπλασία με την οποία αρχίζει τούτο το κείμενο, ο Παρθενώνας δεν είναι αντικείμενο, για την ώρα, κάποιας εντολής κατεδάφισης και μεταφοράς του στο γερμανικό έδαφος προς καλύτερη συντήρησή του.
Ωστόσο, μια ορισμένη Ελλάδα θα μπορούσε να χαθεί: η Ελλάδα που υπήρξε το λίκνο της δημοκρατίας μας η Ελλάδα που στάθηκε ικανή να ρίξει τις δυνάμεις της στη μάχη εναντίον της ναζιστικής βαρβαρότητας και πλήρωσε βαρύ τίμημα γι αυτό η Ελλάδα που επεδίωξαν να δολοφονήσουν λίγο πριν επιβληθεί το καθεστώς των συνταγματαρχών με την υποστήριξη της ηγεμονικής υπερδύναμης. Και η οποία επέζησε μολαταύτα με γράμμα-σύμβολο το «Ζ»21.
Άλλοι ηγεμόνες έχουν επικρατήσει, πιό διεστραμένοι, που κρύβουν καλύτερα το πρόσωπό τους, και οι οποίοι επιδιώκουν σήμερα να θέσουν την Ελλάδα υπό αυστηρότερη επιτήρηση. Να την θέσουν υπό επιτήρηση και να την τιμωρήσουν… Χρονικό μιας ιστορίας προαγγελθείσας ως αναπόφευκτης. Ανυπόφορο.
Όμως, οι Έλληνες δεν θα το δεχτούν αυτό. Αφού περάσει ο καιρός της εγκαρτέρησης, κι έπειτα ο καιρός της εξέγερσης, θα ξαναρχίσουν να γράφουν το μέλλον τους. Έχουν τη βούληση γι αυτό, και τη δύναμη. Όπως λέει ο Μανώλης Γλέζος, «αν η οργή (των Ελλήνων) δεν μετατραπεί σε πολιτική πράξη, είναι χαμένοι».
Αυτό που τους λείπει είναι μια συνολική προοπτική. Την οποία βλέπουμε να διαφαίνεται σήμερα.
Η κατανόηση της κατάστασης στην Ελλάδα δεν είναι εύκολη, δεδομένου ότι αναμιγνύονται σε αυτή ευθύνες των ίδιων των Ελλήνων (με πρώτες εκείνες των πολιτικών τους ηγετών) με άλλους παράγοντες και μηχανισμούς (ειδικά εκείνον του χρέους) που έχουν να κάνουν με τη λειτουργία ενός συνολικού συστήματος το οποίο αντιπαραθέτει τα συμφέροντα των χρηματοπιστωτών στην ελευθερία των λαών. Ωστόσο, αποσαφηνίζονται βαθμιαία τα διακυβεύματα, όπως και οι λύσεις.
Οι Έλληνες θα σώσουν τη χώρα τους και όχι εκείνοι που διατείνονται σήμερα ότι θέλουν να τους βοηθήσουν ενώ το μόνο που σκέφτονται είναι η διαφύλαξη των συμφερόντων τους, ειδικώτερα των συμφερόντων των τραπεζών τους. Πράγματι, είναι πιθανόν οι ευρωπαίοι ηγέτες, απασχολημένοι καθώς είναι με τη διαφύλαξη, και δη την ενίσχυση, των συμφερόντων των τραπεζών τους να μην σταθούν ικανοί να εγκαταλείψουν μια μέθοδο καταναγκασμού.
Είναι πολύ πιθανόν να μην σταθούν ικανοί να επιδείξουν τη σωφροσύνη που επιβάλλει να επιλέξουν έναν άλλο δρόμο, το δρόμο της στήριξης της επανεκβιομηχάνισης, που διαφάνηκε πολύ αργά και άκρως αμυδρά.
Οι εν λόγω ηγέτες φαίνεται να μην βλέπουν, εξάλλου, ότι υπάρχει σε ορισμένους Έλληνες η τάση να βλέπουν τις κινέζικες (ή ρωσικές) επενδύσεις ως διέξοδο (θλιβερή, έστω).
Το συμφέρον των Ελλήνων είναι να πάρουν το δρόμο της ανανέωσης, στον αντίποδα του αδιεξόδου στο οποίο ορισμένοι θα ήθελαν να τους κλείσουν οριστικά. Αυτό είναι, όμως, και το συμφέρον της Ευρώπης και της Γαλλίας, ειδικότερα.
Όπως συμβαίνει πάντα, είναι οι λαοί που εκφράζουν και θα εκφράσουν την αλληλεγγύη τους. Όχι μόνο από αλτρουϊσμό, αλλά επειδή συνειδητοποιούν, όπως πολύ ορθά τόνισαν ο Μανώλης Γλέζος και ο Μίκης Θεοδωράκης , ότι η Ελλάδα χρησιμεύει ως πειραματόζωο. Αν οι ευρωπαϊκοί λαοί δεχτούν τη θυσία των κοινωνιών της Ελλάδας, της Ισπανίας, της Πορτογαλίας, της Ιρλανδίας, στο βωμό του χρέους και των τραπεζών, τότε δεν θα αργήσει να έρθει η σειρά των επόμενων λαών. Επιβάλλεται να σώσουμε τον ελληνικό λαό από τους σωτήρες του, όπως μας καλεί μια ομάδα ευρωπαίων διανοουμένων και καλλιτεχνών!
