Του Γιώργου Τσιάκαλου*.
Η πιο ανησυχητική αλλαγή στην πολιτική ζωή της Ευρώπης είναι, κατά τη γνώμη μου, το γεγονός ότι τα δημοκρατικά κόμματα αποδέχονται πλέον ως περίπου «φυσιολογική κατάσταση» την ύπαρξη ακροδεξιών ή λαϊκιστικών δεξιών κομμάτων στα κοινοβούλια. Αν και, ομολογουμένως, η Ακροδεξιά δεν έχει, ακόμη, τη δύναμη να απειλήσει άμεσα τη δημοκρατία, η αποδοχή στην πράξη από τα άλλα κόμματα μιας νέας πολιτικής κανονικότητας που βρίσκεται σε πλήρη αντίθεση με το αντιφασιστικό πνεύμα της μεταπολεμικής εποχής αποτελεί από μόνη της ισχυρό παράγοντα υπονόμευσης του πολιτισμού της Ευρώπης. Απόδειξη της ύπαρξης αυτού του κλίματος και στη δική μας χώρα είναι η αντιμετώπιση που έτυχε η προοπτική εισόδου στη Βουλή ενός κόμματος στην ηγεσία του οποίου συμμετέχει ο επίσημος εκπρόσωπος του λεπενισμού (καταγράφηκε σχεδόν αποκλειστικά ως απειλή της κοινοβουλευτικής αυτοδυναμίας των κομμάτων που διεκδικούν την κυβέρνηση και όχι ως απειλή των θεμελιωδών χαρακτηριστικών της δημοκρατίας μας).
Κάθε ψύχραιμη εκτίμηση οδηγεί αβίαστα στο συμπέρασμα ότι η ύπαρξη ακροδεξιών κομμάτων αποτελεί εστία βαρβαρότητας για ολόκληρη την κοινωνία, καθώς η Ακροδεξιά, όποια μορφή κι αν εμφανίζει ευκαιριακά, προωθεί σε θεωρία και πράξη έναν κόσμο κοινωνικού δαρβινισμού. Αλλά στο πολιτικό πεδίο απειλεί κυρίως την Αριστερά, η οποία δεν φαίνεται να αντιλαμβάνεται τον κίνδυνο και συμπεριφέρεται σαν να ήταν οι εκλογικές επιτυχίες της Ακροδεξιάς «πρόσκαιρα ατυχήματα» και υπόθεση εκλογικών ανακατατάξεων αποκλειστικά στη δεξιά πλευρά του πολιτικού φάσματος. Ομως την ανάγκη αναγνώρισης του κινδύνου που απειλεί την Αριστερά επισημαίνουν τόσο η ιστορία του Μεσοπολέμου και η περίπτωση της άλωσης από τον Λεπέν των προπυργίων του Κομμουνιστικού Κόμματος της Γαλλίας στα προάστια του Παρισιού όσο και, κυρίως, η συγκριτική ανάλυση του πολιτικού λόγου που αναπτύσσεται σήμερα σε αυτούς τους δύο πολιτικούς χώρους. Ιδιαίτερα η τελευταία δείχνει ότι ήδη έχει χαθεί πολύτιμος χρόνος για την ανάπτυξη μιας πολυδιάστατης, συνεκτικής, νικηφόρας πολιτικής.
Η ΑΝΤΙΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΗ ΡΗΤΟΡΕΙΑ ΤΗΣ ΑΚΡΟΔΕΞΙΑΣ
Υπενθυμίζω ότι μέχρι σήμερα η αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς περιορίστηκε στην αποκάλυψη των ξενοφοβικών και των δημαγωγικών στοιχείων του λόγου της, έχοντας ως δεδομένο ότι η αποκάλυψη αυτή.
Ηδη στις δεκαετίες του 1920 και του 1930 η φασιστική Δεξιά «δανείστηκε» και χρησιμοποίησε μια αντικαπιταλιστική ρητορεία, την οποία, σε αντίθεση με την Αριστερά, δεν θεμελίωσε στις έννοιες της τάξης και της ταξικής πάλης αλλά στις έννοιες του λαού, ως υπερφυσικής οντότητας, και της σύγκρουσης των φυλών. Με τον τρόπο αυτό εκμεταλλεύτηκε σε μεγάλο βαθμό τα αντικαπιταλιστικά αισθήματα, που είχαν γιγαντωθεί χάρη στους αγώνες του εργατικού κινήματος και της Αριστεράς, εντάσσοντάς τα όμως σε ένα εθνικιστικό και φυλετικό πλαίσιο. Σήμερα, η Ακροδεξιά εφαρμόζει μια παρόμοια πολιτική: συντονίζει τη ρητορεία της με το κίνημα κατά (των αρνητικών φαινομένων) της παγκοσμιοποίησης, την οποία, σε αντίθεση με την Αριστερά, δεν τη συνδέει με την εξέλιξη του καπιταλισμού σε συνθήκες υποχώρησης του εργατικού κινήματος, αλλά κυρίως με την έννοια του έθνους. Για την Ακροδεξιά η παγκοσμιοποίηση αποτελεί την πηγή όλων των δεινών, και σε αυτό μοιάζει ο λόγος της με εκείνον της κομματικής Αριστεράς. Ωστόσο η παγκοσμιοποίηση .
Δεν επιτρέπεται, συνεπώς, να ξαφνιάζει το γεγονός της αναβίωσης όλων των μορφών ρατσισμού, αντισημιτισμού και εθνικισμού, αφού είναι φανερό ότι στις νέες .
Η αντιμετώπιση του ρατσισμού περιορίζεται στην αλληλεγγύη προς τους ανθρώπους που βιώνουν ρατσισμό αλλά δεν αποτελεί συστατικό στοιχείο μιας συνεκτικής πολιτικής με στόχο την έγκαιρη παρεμπόδιση της διολίσθησης των πολιτών σε ακροδεξιές θέσεις. Γι΄ αυτό, άλλωστε, βλέπουμε τόσο συχνά στον δημόσιο λόγο το παράδοξο να αντιμετωπίζεται ο αντισημιτισμός, που αυτή την εποχή δεν έχει θύματα, διαφορετικά (με πλήθος «δικαιολογιών») από τον ρατσισμό.
Ακόμη πιο προβληματική είναι η αντιμετώπιση της ξενοφοβίας, που χαρακτηρίζει κυρίως φτωχούς και αδύναμους ανθρώπους. Η καταγγελία της συχνότερα παρέχει πιστοποιητικά «ανεκτικότητας» σε αυτόν που καταγγέλλει και σπανιότερα συμβάλλει στη μείωσή της. Οποιος όμως αντιλαμβάνεται την ιδιαίτερη λειτουργικότητα που έχει η ξενοφοβία στην υπονόμευση του αριστερού λόγου, αυτός κατανοεί επίσης ότι στον τομέα αυτό είναι απαραίτητη μια επιχειρηματολογία που παίρνει υπόψη και αντιμετωπίζει τους φόβους των ανθρώπων, ενώ ταυτόχρονα αποκλείει κάθε συμβιβασμό που θα μπορούσε έμμεσα να νομιμοποιήσει τα ακροδεξιά ερμηνευτικά μοντέλα.
Δυστυχώς, οι κυβερνήσεις της Ευρώπης επέλεξαν μια πολιτική που έμμεσα νομιμοποιεί στο μυαλό των ανθρώπων την κινδυνολογική ρητορεία και τα ερμηνευτικά σχήματα της Ακροδεξιάς. Η Αριστερά έχει την ευθύνη, αλλά και την ικανότητα, να δείξει τον άλλο δρόμο. Αλλωστε, από αυτό εξαρτώνται το δικαίωμα ύπαρξης και η δυνατότητα επιβίωσής της.
*Ο Γιώργος Τσιάκαλος γεννήθηκε στο Σουφλί Έβρου και μεγάλωσε στην Αλεξανδρούπολη και στη Θεσσαλονίκη. Το 1964 μετανάστευσε στη Γερμανία. Σπούδασε Βιολογία, Γεωλογία/Παλαιοντολογία, Δημογραφία, Παιδαγωγική, Κοινωνιολογία και Πολιτικές Επιστήμες στο Αμβούργο, στο Κίελο και στο Ντόρτμουντ. Διδάκτορας των Φυσικών Επιστημών του Πανεπιστημίου του Κιέλου και Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο της Βρέμης, δίδαξε στα Πανεπιστήμια του Ζίγκεν, του Όλντεμπουργκ και της Βρέμης, και στην Ανώτατη Παιδαγωγική Σχολή της Ρηνανίας.
Από το 1984 είναι καθηγητής της Παιδαγωγικής Σχολής στο ΑΠΘ, της οποίας έχει εκλεγεί τρεις φορές Κοσμήτορας.
Έγραψε πολλά επιστημονικά άρθρα και βιβλία, στα ελληνικά και στα γερμανικά. Πολλές ήταν και οι παρεμβάσεις του με άρθρα και σχόλια στα ΜΜΕ. Οι έρευνές του καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων (βιολογία της συμπεριφοράς, πτυχές της ζωής των μεταναστών, ρατσισμός, κριτική θεώρηση της εκπαίδευσης, κοινωνικά και εκπαιδευτικά δικαιώματα των μειονοτήτων κ.ά.).
Στο επίκεντρο των ενασχολήσεων και των κειμένων του βρίσκεται σχεδόν πάντοτε η αναζήτηση των όρων και των προϋποθέσεων της ανθρώπινης αξιοπρέπειας μια αναζήτηση για την οποία επιμένει πως, πέρα από παιδαγωγική πρόταση, είναι το κεντρικό πολιτικό στοίχημα, το μεγάλο διακύβεβμα του καιρού μας.
