Κυριακή 7 Ιουνίου 2026: Όταν η Ευγνωμοσύνη Γίνεται Αρχιτεκτονική της Μνήμης – Το Κοινοτικό Κέντρο “Μαρσέλ Σολομών
Ράνια Γάτου – Γενική Γραμματέας Διεθνούς Ανθρωπιστικού Φορέα Coeurs Pour Tous | Μελετήτρια Καρδιοχειρουργικής, Ερευνήτρια Πολιτισμικού Λόγου, Ποιήτρια και Εικαστικός
Η Ελληνική Γνώμη, υπό τη διεύθυνση του Απόστολου Ζώη, δεν περιορίζεται στον ρόλο μιας ομογενειακής εφημερίδας· αναδεικνύεται σε θεσμό πνευματικής συνέχειας του ελληνισμού της διασποράς. Με δημοσιογραφική ευθύνη, ιστορική συνείδηση και ανοιχτό ορίζοντα προς τον ευρωπαϊκό διάλογο, καλλιεργεί έναν δημόσιο λόγο που συνδέει τη μνήμη με την ταυτότητα, τον πολιτισμό με τη δημοκρατία και την Ελλάδα με τον σύγχρονο κόσμο, υπηρετώντας την αλήθεια ως πράξη πολιτισμού και ευθύνης.
Υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες μια πόλη αποφασίζει να μην τιμήσει απλώς έναν άνθρωπο, αλλά να αναγνωρίσει δημόσια μια ολόκληρη ηθική στάση απέναντι στην ιστορία. Η ονοματοδοσία του Κοινοτικού Κέντρου της Ισραηλιτικής Κοινότητας Βόλου σε «Κοινοτικό Κέντρο Μαρσέλ Σολομών» αποτελεί ακριβώς μια τέτοια στιγμή.
Στην εβραϊκή παράδοση, η μνήμη δεν είναι παθητική ανάκληση του παρελθόντος. Είναι πράξη ευθύνης. Η έννοια Ζαχόρ («Να θυμάσαι») αποτελεί διαρκή ηθική εντολή, γιατί μέσα από τη μνήμη οικοδομείται η συλλογική ταυτότητα και η ευθύνη απέναντι στον άλλον. Οι εβραϊκές κοινότητες της Ελλάδας δεν αποτελούν απλώς θρησκευτικές μειονότητες, αλλά φορείς μιας μνήμης που διασταυρώνεται με τη βυζαντινή, την οθωμανική και τη νεότερη ελληνική ιστορία. Η διατήρηση αυτής της μνήμης δεν είναι υπόθεση μόνο των Εβραίων, αλλά ολόκληρης της δημοκρατικής Ευρώπης.
Ο Μαρσέλ Σολομών, επί δεκαετίες πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Βόλου, υπηρέτησε αυτήν ακριβώς την αρχή. Δεν περιόρισε την παρουσία της κοινότητας στα όρια της ιστορικής της ύπαρξης, αλλά την άνοιξε προς την κοινωνία, τον πολιτισμό και τον διαθρησκειακό διάλογο. Υπό την καθοδήγησή του, η κοινότητα δεν λειτούργησε ως ένας χώρος εσωστρέφειας, αλλά ως σημείο συνάντησης διαφορετικών πολιτισμικών και θρησκευτικών παραδόσεων.
Σε μια Ευρώπη που εξακολουθεί να αναζητεί τις ισορροπίες της απέναντι στον αντισημιτισμό, τη μισαλλοδοξία και την ιστορική λήθη, η απόφαση της Ισραηλιτικής Κοινότητας Βόλου αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό. Υπενθυμίζει ότι η κοινωνική συνοχή δεν οικοδομείται μέσα από την ομοιομορφία, αλλά μέσα από την αναγνώριση της διαφορετικότητας και τον αμοιβαίο σεβασμό.
Ιδιαίτερη πνευματική βαρύτητα προσέδωσε στην τελετή η ομιλία του Καθηγητή Εκκλησιαστικού Δικαίου της Νομικής Σχολής, του ΑΠ.Θ. Κυριάκου Κυριαζόπουλου, ο οποίος προσέγγισε την προσωπικότητα του Μαρσέλ Σολομών όχι μόνο ως διακεκριμένου προέδρου της Ισραηλιτικής Κοινότητας Βόλου, αλλά ως φορέα μιας διαχρονικής ηθικής ευθύνης απέναντι στην ιστορία και τον άνθρωπο.
Με λόγο που συνέδεσε τη νομική επιστήμη με τον πολιτισμό και τη θεολογική παράδοση με τα σύγχρονα ανθρώπινα δικαιώματα, ανέδειξε ότι η θρησκευτική ελευθερία δεν αποτελεί απλώς συνταγματική εγγύηση ή διεθνή νομική υποχρέωση, αλλά θεμελιώδη έκφραση του ευρωπαϊκού ανθρωπισμού. Υπενθύμισε ότι ο διαθρησκειακός διάλογος, όταν στηρίζεται στον αμοιβαίο σεβασμό και στην ιστορική αυτογνωσία, μετατρέπεται σε δύναμη ειρήνης και δημοκρατικής συνοχής.
Η παρέμβασή του υπερέβη τα όρια ενός εθιμοτυπικού χαιρετισμού και προσέλαβε τον χαρακτήρα μιας ουσιαστικής ακαδημαϊκής κατάθεσης για τη θέση του ελληνικού εβραϊσμού στον ευρωπαϊκό πολιτισμό. Ανέδειξε ότι η προστασία των θρησκευτικών κοινοτήτων και η καλλιέργεια της αμοιβαίας κατανόησης αποτελούν αναπόσπαστους πυλώνες του κράτους δικαίου και της συνταγματικής δημοκρατίας, ενώ η διαφύλαξη της ιστορικής μνήμης αποτελεί συλλογικό χρέος απέναντι στις επόμενες γενιές.
Υπό αυτό το πρίσμα, η τιμή προς τον Μαρσέλ Σολομών υπερβαίνει τα όρια μιας τοπικής εκδήλωσης. Αποκτά τη σημασία μιας δημόσιας υπενθύμισης ότι οι γέφυρες που οικοδομούνται ανάμεσα στις θρησκευτικές παραδόσεις, στις κοινότητες και στους πολιτισμούς αποτελούν το ισχυρότερο θεμέλιο της δημοκρατικής Ευρώπης και της ειρηνικής συνύπαρξης των λαών.
Το νέο «Κοινοτικό Κέντρο Μαρσέλ Σολομών» δεν αποτελεί απλώς μια επιγραφή σε ένα κτίριο. Αποτελεί μια δημόσια διακήρυξη ότι η ιστορία του ελληνικού εβραϊσμού παραμένει αναπόσπαστο τμήμα της ελληνικής και ευρωπαϊκής πολιτιστικής κληρονομιάς.
Και ίσως αυτό να είναι το βαθύτερο μήνυμα της ημέρας: ότι οι άνθρωποι που οικοδομούν γέφυρες δεν ανήκουν μόνο στην κοινότητά τους, αλλά στη συλλογική μνήμη όλων μας. Η τιμή προς τον Μαρσέλ Σολομών δεν αφορά μόνο το παρελθόν· αποτελεί επένδυση στο μέλλον μιας κοινωνίας που επιλέγει τον διάλογο αντί της προκατάληψης, τη μνήμη αντί της λήθης και τον πολιτισμό αντί του φόβου.
Από τον Βόλο μέχρι το Βερολίνο, το μήνυμα παραμένει διαχρονικό: οι κοινότητες που θυμούνται, συνομιλούν και δημιουργούν μαζί, είναι εκείνες που αντέχουν στον χρόνο και προσφέρουν στην Ευρώπη το πιο πολύτιμο αγαθό της — τον ανθρωπισμό.
Στην εβραϊκή σκέψη η μνήμη δεν αποτελεί απλώς ανάμνηση των γεγονότων αλλά πράξη δικαιοσύνης απέναντι στους ανθρώπους που διαμόρφωσαν την ιστορία. Όταν μια κοινότητα χαρίζει το όνομα ενός ανθρώπου στον δημόσιο χώρο της, δεν τιμά μόνο το παρελθόν του· παραδίδει στις επόμενες γενιές ένα ηθικό πρότυπο. Έτσι, το “Κοινοτικό Κέντρο Μαρσέλ Σολομών” δεν αποτελεί μόνο έναν τόπο συνάντησης των Εβραίων του Βόλου, αλλά έναν τόπο συνάντησης της μνήμης με τη δημοκρατία, της ιστορίας με την ευθύνη και του ελληνικού πολιτισμού με την οικουμενική αξία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
