ΡΑΝΙΑ ΓΑΤΟΥ
Γενική Γραμματέας Διεθνούς Ανθρωπιστικού Φορέα Coeurs Pour Tous
Μελετήτρια Καρδιοχειρουργικής
Πολιτιστική αρθρογράφος – Ερευνήτρια Πολιτισμικού Λόγου
Ποιήτρια – Εικαστικός
Η ακρίβεια, οι κοινωνικές ανισότητες, η αγωνία της νέας γενιάς και η δυσπιστία απέναντι στην πολιτική εξουσία συνθέτουν το υπόβαθρο μιας βαθύτερης κρίσης. Η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη όχι μόνο με την πρόκληση της δημόσιας τάξης, αλλά και με το ερώτημα αν οι δημοκρατικοί θεσμοί μπορούν να ανταποκριθούν στις προσδοκίες μιας κοινωνίας που αισθάνεται ότι δεν ακούγεται.
Η κοινωνική οργή δεν εμφανίζεται ξαφνικά στους δρόμους. Προηγείται μια μακρά περίοδος απογοήτευσης, ανασφάλειας και συσσωρευμένης δυσπιστίας. Οι πολίτες αρχίζουν να αμφισβητούν όχι μόνο συγκεκριμένες κυβερνητικές αποφάσεις, αλλά και την ικανότητα της πολιτικής εξουσίας να κατανοήσει την καθημερινότητά τους. Όταν αυτή η αμφισβήτηση αποκτά μαζικά χαρακτηριστικά, η κοινωνική διαμαρτυρία μετατρέπεται σε ευρύτερη δοκιμασία των θεσμών.
Αυτό ακριβώς το φαινόμενο αναδεικνύει η νέα περίοδος κοινωνικής έντασης στη Γαλλία. Οι κινητοποιήσεις και οι αντιπαραθέσεις γύρω από την οικονομική πολιτική, τις δημόσιες υπηρεσίες και τις κοινωνικές ανισότητες επαναφέρουν ένα ερώτημα που διατρέχει τη σύγχρονη γαλλική ιστορία: πώς μπορεί μια δημοκρατία να διατηρεί την κοινωνική συνοχή όταν σημαντικό μέρος των πολιτών αισθάνεται ότι το πολιτικό σύστημα απομακρύνεται από τις ανάγκες του;
Από τις σχολικές αίθουσες στην κοινωνική έκρηξη
Οι κινητοποιήσεις του Οκτωβρίου ξεκίνησαν με έντονη συμμετοχή μαθητών, οι οποίοι διαμαρτυρήθηκαν για τις ελλείψεις εκπαιδευτικών, τις συνθήκες λειτουργίας των σχολείων και τις ανισότητες στην εκπαίδευση. Σταδιακά, η δυσαρέσκεια επεκτάθηκε σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα, συνδέοντας τα εκπαιδευτικά αιτήματα με την ακρίβεια, την αγοραστική δύναμη και την ποιότητα των δημόσιων υπηρεσιών.
Η έκταση της κινητοποίησης της 17ης Οκτωβρίου ήταν εντυπωσιακή. Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, 550.000 άνθρωποι συμμετείχαν στις διαδηλώσεις, ενώ οι διοργανωτές υπολόγισαν 800.000. Στο Παρίσι, στη Μασσαλία, στη Λυών και σε άλλες πόλεις, η ειρηνική διαμαρτυρία συνυπήρξε με βίαιες συγκρούσεις, λεηλασίες και επιθέσεις εναντίον δημόσιων κτιρίων. Ιδιαίτερο συμβολικό βάρος απέκτησε η πυρκαγιά στο δημαρχείο της Λιμόζ.
Οι εικόνες αυτές δεν πρέπει, ωστόσο, να οδηγήσουν στην ταύτιση των διαδηλωτών με όσους προκάλεσαν τις καταστροφές. Η διάκριση είναι ουσιώδης. Διαφορετικό είναι το κοινωνικό αίτημα εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών και διαφορετική η δράση ομάδων που χρησιμοποιούν τη βία. Η σύγχυση μεταξύ των δύο κινδυνεύει να αποκρύψει τα πραγματικά αίτια της κρίσης.
Η οικονομική ανασφάλεια πίσω από τη δυσαρέσκεια
Η ακρίβεια δεν αποτελεί μόνο οικονομικό πρόβλημα. Όταν τα εισοδήματα δεν επαρκούν για τις καθημερινές ανάγκες, μετατρέπεται σε ζήτημα κοινωνικής αξιοπρέπειας και εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς.
Για τους εργαζομένους, η ανησυχία αφορά τη διατήρηση του βιοτικού επιπέδου. Για τους νέους, τη δυνατότητα επαγγελματικής αποκατάστασης και ανεξάρτητης διαβίωσης. Για τις οικογένειες, την ποιότητα της εκπαίδευσης και των δημόσιων υπηρεσιών.
Η επιστροφή στις κινητοποιήσεις προσώπων που συνδέθηκαν με τα «Κίτρινα Γιλέκα» υπενθυμίζει ότι οι κοινωνικές αντιθέσεις που αναδείχθηκαν το 2018 δεν έχουν εξαφανιστεί. Η σημερινή διαμαρτυρία, πάντως, δεν αποτελεί απλή επανάληψη εκείνου του κινήματος. Περιλαμβάνει διαφορετικές κοινωνικές ομάδες, χωρίς ενιαία ηγεσία ή απολύτως κοινό πρόγραμμα.
Η πολιτική εξουσία αντιμέτωπη με την κρίση εμπιστοσύνης
Η κυβέρνηση του Σεμπαστιάν Λεκορνί καλείται να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα την κοινωνική δυσαρέσκεια και την αμφισβήτηση της αποτελεσματικότητας των μηχανισμών ασφαλείας. Οι εκτεταμένες καταστροφές προκάλεσαν σοβαρά ερωτήματα για την αστυνομική προετοιμασία. Ο υπουργός Εσωτερικών Λοράν Νουνιές υπέβαλε την παραίτησή του, την οποία ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δεν αποδέχθηκε.
Ο Γάλλος πρόεδρος καταδίκασε τη βία και ανακοίνωσε πρωτοβουλίες διαλόγου, ενώ η κυβέρνηση προώθησε τοπικά περιοριστικά μέτρα για την αποτροπή νέων επεισοδίων.
Το δίλημμα, όμως, δεν εξαντλείται στην επιλογή μεταξύ καταστολής και ανοχής. Το κράτος οφείλει να προστατεύει τους πολίτες, τις περιουσίες και τους θεσμούς, αλλά συγχρόνως να εγγυάται την ελευθερία της ειρηνικής διαμαρτυρίας. Η χρήση αστυνομικής βίας πρέπει να υπόκειται σε αναγκαιότητα, αναλογικότητα και αποτελεσματικό έλεγχο, ιδιαίτερα όταν εμπλέκονται ανήλικοι διαδηλωτές.
Το πραγματικό διακύβευμα
Η γαλλική κρίση αποκτά πρόσθετη πολιτική σημασία ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027. Οι παραδοσιακές πολιτικές ισορροπίες έχουν αποδυναμωθεί, ενώ η κοινωνική δυσαρέσκεια προσφέρει πεδίο αντιπαράθεσης σε διαφορετικές πολιτικές δυνάμεις.
Ωστόσο, το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι ποιος θα αποκομίσει πολιτικά οφέλη από τις κινητοποιήσεις. Είναι εάν οι θεσμοί μπορούν να μετατρέψουν τη διαμαρτυρία σε ουσιαστικό δημοκρατικό διάλογο.
Η Γαλλία δεν αντιμετωπίζει μόνο μια κρίση δημόσιας τάξης. Αντιμετωπίζει μια δοκιμασία κοινωνικής συνοχής, πολιτικής εκπροσώπησης και εμπιστοσύνης.
Η αποκατάσταση της ασφάλειας είναι απαραίτητη. Δεν αρκεί, όμως, για την αποκατάσταση της κοινωνικής ειρήνης. Αυτή προϋποθέτει την αντιμετώπιση των πραγματικών προβλημάτων που οδηγούν τους πολίτες στους δρόμους.
Διότι η αντοχή μιας Δημοκρατίας δεν κρίνεται μόνο από την ικανότητά της να προστατεύει τους θεσμούς από τη βία, αλλά και από την ικανότητά της να διατηρεί ζωντανή την εμπιστοσύνη της κοινωνίας προς αυτούς.
