Γράφει ο Σωτήριος Οικονόμου-δάσκαλος-συγγραφέας.
Με αφορμή την 5η Οκτωβρίου, η οποία έχει χαρακτηριστεί ως ημέρα αφιερωμένη στον αθλητισμό, κρίνεται σκόπιμο να γίνει αναφορά σ’ αυτό το φαινόμενο του ανθρώπινου πολιτισμού, που δημιούργησαν οι πρόγονοί μας και έλαβε παγκόσμιες διαστάσεις κατά την νεότερη εποχή, ώστε αυξηθούν οι γνώσεις μας για την πορεία του στην αρχαιότητα.
Η Γεωμετρική Εποχή στην Αρχαία Ελλάδα(900-700 π.Χ) και ειδικά ο 8ος αιώνας εκτός από το αποκορύφωμα της Γεωμετρικής Τέχνης, έχει να επιδείξει και άλλα πολλά σπουδαία επιτεύγματα, τα οποία έθεσαν τις βάσεις του Ελληνικού Πολιτισμού, όπως: Την εξάπλωση του Ελληνισμού στον Εύξεινο Πόντο και στην Δ. Μεσόγειο θάλασσα, την δημιουργία της πόλης – κράτους, την καθιέρωση του θεσμού των Αμφικτιονιών, την σύνθεση της Ιλιάδας και της Οδύσσειας από τον Όμηρο και την οργανωμένη τέλεση αθλητικών αγώνων.
Οι αθλητικοί αγώνες τελούνταν κυρίως για τρεις λόγους:
Α) Για να τιμηθεί κάποιος επιφανής νεκρός, όπως συνέβη μετά από τον θάνατο του Πατρόκλου και του Αχιλλέα στην Τροία.
Β) Για να τιμηθεί κάποιος σπουδαίος επισκέπτης στην πόλη, όπως έγινε με τον Οδυσσέα, όταν επισκέφτηκε το νησί των Φαιάκων που κυβερνούσε ο βασιλιάς Αλκίνοος.
Γ) Για να τιμηθεί κάποιος θεός και μάλιστα πολιούχος (π.χ «Παναθήναια» προς τιμήν της Αθηνάς στην Αθήνα, «Ηραία» προς τιμήν της Ήρας στο Άργος κ.α).
Οι σπουδαιότεροι αθλητικοί αγώνες, οι οποίοι στην συνέχεια εμπλουτίστηκαν και με πολιτισμικούς και είχαν πανελλήνιο χαρακτήρα, ήταν:
Α)Τα «ΠΥΘΙΑ» στους Δελφούς προς τιμήν του Απόλλωνα.
Β)Τα «ΝΕΜΕΑ» στην Νεμέα προς τιμήν του Διός.
Γ) Τα «ΙΣΘΜΙΑ» στον ισθμό της Κορίνθου προς τιμήν του Ποσειδώνα.
Δ) Τα «ΟΛΥΜΠΙΑ» στην Ηλεία της Δ. Πελοποννήσου προς τιμήν του Ολυμπίου Διός.
Στα «Ολύμπια», τα οποία ήταν και τα πιο επιβλητικά, ο νικητής του κάθε αγώνα λάμβανε ως βραβείο, δηλαδή «άθλον», ένα στεφάνι από κλαδί αγριελιάς, τον κότινο. Βέβαια η σημασία της νίκης του για την πόλη που εκπροσωπούσε, ήταν πολύ σημαντική και τιμόταν με ιδιαίτερη λαμπρότητα. Η «ΝΙΚΗ» προσωποποιημένη με γυναικεία μορφή από τον Παιώνιο κατόπιν παραγγελίας Μεσσηνίων και Ναυπακτίων υπό των Σπαρτιατών εξορίστων, στήθηκε στην Ολυμπία το 420 π.Χ με εμφάνιση καθόδου από τον ουρανό.
Τα «ΟΛΥΜΠΙΑ» αρχικά ήταν εκδήλωση τοπικού χαρακτήρα με την συμμετοχή μόνον Ηλείων αθλητών. Στην συνέχεια όμως απέκτησαν πανελλήνιο και αθλητές από όλες της ελληνικές πόλεις συνέρρεαν για να συμμετάσχουν σε αυτά. Δικαίωμα είχαν μόνον όσοι ήταν Έλληνες άνδρες και δεν είχαν καταδικαστεί για εγκληματική ενέργεια. Αποκλείονταν οι ξένοι και οι γυναίκες, οι οποίες λάμβαναν μέρος στα «Ηραία» του Άργους. 
Κατά τους 96ους όμως Ο.Α. η κόρη του βασιλιά της Σπάρτης Αρχίδαμου, Κυνίσκα, έσπασε την παράδοση και χωρίς να παρευρίσκεται, νίκησε στο «Τέθριππο» με το άρμα της, που οδηγούσε κάποιος ηνίοχος μισθωμένος από την ίδια.
Το έτος 776 π.χ. θεωρείται συμβολικό για την έναρξη των Ο.Α. , επειδή γίνεται γραπτή αναφορά σε ολυμπιονίκη. Πρώτος επίσημος ολυμπιονίκης ήταν ο Κόροιβος, ο Ηλείος, ο οποίος νίκησε στον «στάδιο δρόμο». Από το 724 π.Χ οι αθλητές και οι γυμναστές τους ήταν γυμνοί,(εξ ου και γυμνάσιο, γυμναστική, γυμναστήριο, γυμναστής κ.α), ενώ από το 400 π.Χ και οι ελλανοδίκες, διότι το 404 π.Χ κατά τους 94ους Ο.Α, συνέβη το επεισόδιο με την μεταμφίεση σε άνδρα της Ροδίτισσας Καλλιπάτειρας, κόρης του ολυμπιονίκη Διαγόρα και μάνας του Πεισίροδου, ο οποίος είχε στεφθεί σε αυτούς κι ο ίδιος ολυμπιονίκης.
Βέβαια αθλητικοί αγώνες γίνονταν και πριν από πάρα πολλά έτη. Σε τοιχογραφία της νήσου Θήρας (1500 π.Χ) εικονίζεται σκηνή «Πυγμαχίας» μεταξύ δύο νέων, ενώ σε ανάλογη της Κνωσού στην Κρήτη το αγώνισμα των «ταυροκαθαψίων».
Στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 600 π.Χ. και του 596 π.Χ. οι συμμετέχοντες είχαν για πρώτη φορά στα χέρια τους χρυσά και αργυρά νομίσματα, προκειμένου να πληρώσουν τα έξοδα της διαμονής τους, ενώ μέχρι τότε χρησιμοποιούσαν τους οβολούς (εξ ου και οβελίας δηλ. σουβλί), οι οποίοι ήταν σιδερένιες ράβδοι.
Το έτος 548 π.Χ πέθανε μέσα στο στάδιο ο σοφός Θαλής, ο Μιλήσιος, από ηλίαση, διότι απαγορευόταν στους θεατές να φορούν καπέλο. Στους Ο.Α. όμως του 584 π.Χ αποθεώθηκε από το πλήθος, διότι είχε γίνει γνωστό ότι είχε προβλέψει την έκλειψη ηλίου στις 28 Μαΐου του έτους 585 π.χ.
Στους 71ους Ο.Α. του 496 π.χ. συμμετέσχε ως Έλληνας ο Αλέξανδρος Α, βασιλιάς της Μακεδονίας, όπως αργότερα και ο Φίλιππος Β το 356, 352, 348 π.χ. και κατέκτησαν νίκες.
Όσον αφορά τις επιτυχίες των αθλητών της Εστιαιώτιδας (Ν. Τρικάλων) είναι άξιες μνείας αυτές των Πελινναίων: Φρικία το 508 π.Χ και 504 π.Χ κατά την 68η και 69η Ολυμπιάδα και του Ιπποκλέα το 492 π.Χ και 488 π.Χ κατά την 72ηκαι 73η Ολυμπιάδα στο αγώνισμα «Οπλίτης Δρόμος». Βέβαια υπάρχουν και αρκετοί Ολυμπιονίκες με το όνομα καταγωγής «Θεσσαλός», χωρίς να διευκρινίζεται η πόλη τους.
Ως τους 45ους Ο.Α. η συμμετοχή των αθλητών φαίνεται ότι ήταν από εύπορες οικογένειες. Όμως στους 46ους το 596 π.Χ στο αγώνισμα «στάδιο παίδων» νικητής αναδείχθηκε ένας γιδοβοσκός από την Μίλητο, ο Πολυμνήστωρ.
Οι Ο.Α. τελούνταν στο στάδιο κάθε τέσσερα έτη από τα μέσα Ιουλίου ως τα μέσα Αυγούστου και αν τύχαινε να υπάρχει πόλεμος, σταματούσε και γινόταν εκεχειρία. Οι αθλητές με τους γυμναστές και τους φροντιστές προσέρχονταν έναν μήνα ενωρίτερα, για να εξεταστούν οι προϋποθέσεις συμμετοχής τους και να προπονηθούν. Πριν από τον αγώνα έδιναν όρκο στον Δία για το «ευ αγωνίζεσθαι» και το «δίκαιο» και κριτές τους ήταν οι «Ελλανοδίκες».
Ως πρώτο αγώνισμα θεωρείται το «Στάδιο», δηλαδή ο αγώνας δρόμου 192,28μ. Στην συνέχεια προστέθηκε ο «Δίαυλος», που ήταν δρόμος δύο σταδίων και μήκους 384,56μ. Ακολούθησε ο «Δόλιχος», 24 σταδίων με μήκος 4.800μ. Αυτός ήταν αγώνας αντοχής, ενώ οι προηγούμενοι ταχύτητας. Μετά από τον «Δόλιχο» ο αριθμός των αγωνισμάτων διευρύνθηκε με την «Πάλη» και το «Πένταθλο» που περιείχε α) το «Στάδιο» ,β) την «Πάλη»,γ) το «’Αλμα», δ)την «Δισκοβολία» και ε) τον «Ακοντισμό» και συνεχίστηκε με την «Πυγμαχία», την «Αρματοδρομία» με «Τέθριππον» δηλαδή άρμα που το έσερναν τέσσερα άλογα και «Συνορίδα» που έσερναν δύο, το «Παγκράτιον», που ήταν συνδυασμός «Πάλης» και «Πυγμαχίας», ένα πολύ σκληρό άθλημα που από τα χτυπήματα επήλθαν και θάνατοι, τον «Κέλη», ο οποίος ήταν ιπποδρομιακός αγώνας, όπου τα άλογα έτρεχαν έξι φορές τον γύρο του ιπποδρόμου, τον «Δρόμο του Οπλίτη», όπου οι αγωνιζόμενοι έφεραν πανοπλία και τέλος με τα αγωνίσματα των «Σαλπιγγτών» και των «Κηρύκων». Αξίζει δε να αναφερθεί ότι το πολιτισμικό στοιχείο τον Ολυμπιακών Αγώνων εμπλουτίστηκε με «Μουσικούς», «Θεατρικούς» και «Καλλιτεχνικούς» αγώνες.
Από το έτος 776 π.χ ως το 393 μ.χ, όταν ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Θεοδόσιος τους κατήργησε με νόμο, έγιναν και οι 293 Ολυμπιάδες διάρκειας 1.169 ετών, παρόλο που υπήρξαν πόλεμοι και άλλα σοβαρά γεγονότα. Εν αντιθέσει όμως με αυτούς, κατά τους σύγχρονους που άρχισαν στην Αθήνα το 1896 ακυρώθηκαν τρεις. α) του Βερολίνου το 1916, λόγω του Α Παγκοσμίου Πολέμου, β) του Τόκιο το 1940 και γ) του Λονδίνου το 1944, λόγω του Β Παγκοσμίου Πολέμου.
Εκτός των προαναφερθέντων αγωνισμάτων των Ολυμπιακών Αγώνων, διαπιστώνουμε από εικόνες αγγείων και ανάγλυφες παραστάσεις μαρμαρίνων πλακών ότι στην Αρχαία Ελλάδα υπήρχαν επιπλέον αθλήματα –παιχνίδια όπως: α) Η «Άρση Βαρών» με πέτρες , β) Το «Ποδόσφαιρο, γ) ο «Αγώνας δύο ομάδων με χειρόσφαιρα», δ) το «Κερετίζειν», όμοιο χόκεϊ, η «Σκοποβολή με ακόντιο», στ) η «Οπλομαχία» κ.α.
Ο αθλητισμός κατά την αρχαιότητα σφυρηλάτησε το εθνικό φρόνημα των Ελλήνων, καλλιέργησε την άμιλλα και έδωσε άλλες διαστάσεις στον ανθρώπινο πολιτισμό παρ’ όλες τις διακρατικές τους διαφορές. Σήμερα όμως μπορεί να απαγκιστρωθεί από τις εμπορικές του σκοπιμότητες και να ενώσει τους λαούς;
